The Trim

Balance sheet of 2011: Ένας Ισολογισμός των πολιτικών δεδομένων με κοινωνικούς & ταξικούς όρους

2012-01-07T08:16:00.000-08:00

Μπήκαμε στο 2012 με τα μεγάλα οικονομικά, κοινωνικά, ιδεολογικά και πολιτικά ζητήματα να μας ταλανίζουν ανελέητα.

Καταθέτω κάποιες πρώτες σκέψεις για το γενικότερο πλαίσιο ανάλυσης και τις κυπριακές ιδιαιτερότητες του «ισολογισμού» του 2011, τις προκλήσεις και προοπτικές του νέου έτους. Επίσης φιλοξενώ και δύο κείμενα για την Αριστερά από τα Ενθέματα της Αυγής: «Η παγκόσμια Αριστερά μετά το 2011» του Ιμάνουελ Βαλερστάιν και «Μια περιήγηση στις λέξεις του 2011» του Νίκου Σαραντάκου. Δεν είμαι τόσο σίγουρος ότι «το 2011 ήταν μια καλή χρονιά για την Αριστερά όλου του κόσμου», όπως υποστηρίζει ο Βαλερστάιν. Ωστόσο, η οπτική του για το μακροπρόθεσμο με βρίσκει σύμφωνο, ή τουλάχιστον θέτει μπροστά μας διλήμματα που πρέπει να μας απασχολήσουν σοβαρά. Το κείμενο του Σαρανταράκου είναι για την γλώσσα της παρούσας συγκυρίας κι έχει ενδιαφέρον – όπως και το βιβλίο του Γιάννη Βαρουσφάκη «Κρίσης Λεξιλόγιο, Οι οικονομικοί όροι που μας καταδυναστεύουν» (εκδ. ποταμός) το οποίο συστήνω ανεπιφύλακτα.

Η πρώτη μου ανάρτηση για το 2012 είχε αντικείμενο τις εξελίξεις στις εργασιακές σχέσεις στην Κύπρο – κυρίως όπως αυτές διαγράφονται και αποτυπώνονται ως αλλαγές στο εργασιακό θεσμικό και νομικό πλαίσιο. Αποτυπώνουν την δική μας εκδοχή, στα κυπριακά δεδομένα, των επιθέσεων του νεοφιλελευθερισμού και τις γραμμές «κατάπαυσης του πυρός», προς το παρόν τουλάχιστον γιατί δεν είναι ούτε ανακωχή, ούτε το τέλος της «μάχης». Όχι τυχαία, όλες μου οι αναρτήσεις του Δεκεμβρίου του 2011 είχαν αντικείμενο την κρίση, την οικονομία, τα εργατικά και τα κοινωνικά. Αυτά μας ταλανίζουν τώρα…

Τα ζητήματα αυτά ξεπερνούν τα στενά σύνορα μας. Είναι όσο ντόπια, τόσο παγκόσμια. Είναι όσο κυπριακά, τόσο ευρωπαϊκά και η «Ευρώπη» παύει να είναι η ήπειρος που εξαιρείται από τα κακώς έχοντα του κόσμου, ακόμα και όσους έτρεφαν αυτές τις αυταπάτες. Η κρίση του ευρώ απειλεί να συμπαρασύρει σε αποσύνθεση όλο το ευρωπαϊκό σύστημα της ΕΕ που οικοδομήθηκε στη βάση της συγκεκριμένης αρχιτεκτονικής. Ταρακουνιέται σήμερα το πλαίσιο λειτουργίας του νεοφιλελεύθερου καπιταλιστικού συστήματος μετά από μια τεσσαρακονταετή-τριακονταετή διαδικασία μετατόπισης και ριζικής μεταβολής όπου μετακινήθηκε το κέντρο βάρους των λειτουργιών του κράτους όπως αυτό δομήθηκε κατά την μεταπολεμική περίοδο.

Στην οικονομία το κύριο ιδεολογικό όπλων μετά το 1970-1980 υπήρξε η «αδυναμία» του έθνους-κράτους να αντεπεξέλθει με τις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης λόγω της την κρίση των παλιών κεϋνσιανών και άλλων εθνικών εργαλείων διαχείρισης της οικονομίας. Επικράτησε λοιπόν το μοντέλο εκείνο που επέβαλε από την μια μεριά την «απόσυρση» που σήμαινε ουσιαστικά αποψίλωση του κοινωνικού κράτους και από την άλλη μεριά την ενίσχυση του πειθαρχικού και κατασταλτικού κράτους (αυταρχικός κρατισμός, «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας», συστήματα ελέγχου και παρακολούθησης). Όλα αυτά ήταν περιτυλιγμένα μέσα σε ένα πλέγμα ιδεολογίας της ελεύθερης ατομικής πρωτοβουλίας, ιδίως με την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Κεντρικό σημείο κρούσης ήταν ο περιορισμός των «παρεμβάσεων» στην οικονομία και την εργασία μέσα από την απορύθμιση των εργασιακών σχέσεων, την μετακίνηση από την διαχείριση της συνολικής ζήτησης στη λογική της ιδιωτικοποίησης, της «απελευθέρωσης» των αγορών, την δημοσιονομική πειθαρχία και περικοπών του κοινωνικού κράτους…
Στην Κύπρο τώρα

Παρόμοια πλασάρουν και οι κύπριοι νεοφιλελεύθεροι που επικράτησαν στα ΜΜΕ, στα οικονομικά και την πολιτικοί. «Δεν υπάρχει άλλη επιλογή» μας λένε. Κι έτσι συνεχίζει μια κακοφωνία για «μέτρα για να μην γίνουμε Ελλάδα». Τώρα μπήκαν μέτρα… Ήθελαν να επιβάλουν αυτά τα υφεσιακά και αντεργατικά μέτρα πριν 2 χρόνια… Τώρα ξεκίνησε το γενικότερο γιουρούσι και στον ιδιωτικό τομέα.

Σε κυπριακό επίπεδο το 2011 κατέγραψε έξαρση των πολιτικών αντιθέσεων ενός πολιτικού συστήματος που περνά κρίση νομιμοποίησης εδώ και χρόνια. Από τις αρχές του 2011 είχαμε την υστερία ενάντια στους μετανάστες και τους αιτητές ασύλου – είχε ξεκινήσει το κακό τον νιόβρη του 2010 με τις ρατσιστικές επιθέσεις στις Φοινικούδες και ότι ακολούθησε. Στην οικονομία οι υστερικές επιθέσεις δεν σταμάτησαν ποτέ. Παρά ταύτα, οι Βουλευτικές εκλογές έδειξαν ότι δεν πέρασε το «σοκ και ο φόβος». Ωστόσο, καταλυτικής σημασίας ήταν έκρηξη στο Μαρί με τραγικούς θανάτους, οικονομικές καταστροφές και την ταλαιπωρία από τις διακοπές τους ηλεκτρικού ρεύματος. Εκεί ήταν που διοικητής της Κεντρικής τράπεζας είπε το αμίμητο: «το Μαρί συγκρίνεται με την καταστροφή του 1974». Είχαμε μια πρωτοφανή και έξαλλη άνοδο της αντίδρασης ενάντια στην κυβέρνηση της Αριστεράς, και προσωπικά του Χριστόφια που ήθελαν να του φορτώσουν τα κακώς έχοντα στο κράτος. Αποκορύφωμα της παρωδίας ήταν το αδιανόητο «πόρισμα Πολυβίου» με τις γελοιότητες του «διαγγέλματος» του και τις συνταγματικές ανοησίες περί «ντε φάκτο εξουσίες» που δήθεν ασκούσε ο πρόεδρος. Η συγκυβέρνηση κατέρρευσε. Τελικά «κάλμαρε» μετά τις αποτυχημένες απόπειρες για «μεταμοντέρνο πραξικόπημα». Ωστόσο, η οικονομική κατάσταση επιδεινώθηκε με την έκθεση των κυπριακών τραπεζών στην ελληνική χρεωκοπία, τα μακροπόθεσμα δομικά προβλήματα, η αύξηση της ανεργίας, τις δημοσιονομικές ανισορροπίες (παρά το ότι συγκρίνονται ευνοϊκά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο) και τους μονεταριστικές εμμονές των Ευρωπαίων με την επιστολή Ρεν. Κι έτσι φτάσαμε στην εκβιασμό: είτε λαμβάνετε αντεργατικά μέτρα, είτε μπαίνετε στον μηχανισμό στήριξης [πειθαρχίας]…

Προμηνύεται λοιπόν ένα δύσκολο 2012.

Η δαιμονοποίηση των δημόσιων υπάλληλων μάλλον θα συνεχίσει για να δημιουργήσει δεδομένα επίθεσης ενάντια στους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα. Ο στόχος μετά μάλλον θα μετατεθεί και πάλι στους αδυνάτους κρίκους, δηλαδή τους μετανάστες, τους πρόσφυγες, τους αιτητές ασύλου κι άλλους ευάλωτους. Κατά τα δύο τελευταία χρόνια αφίχθηκαν στην Κύπρο ακόμα καμιά 40 χιλιάδες ευρωπαίοι, πέραν των μισών είναι από την Ελλάδα. Όταν λοιπόν οι νεοφασίστες κι άλλοι ρατσιστές μιλούν για τους «ξένους πους παίρνουν τις δουλειές μας», ας έχουν υπόψη ότι καμιά 50 χιλιάδες είναι εξ Ελλάδος.

Ήδη διαφαίνονται σημάδια για περαιτέρω άνοδο των ρατσιστικών επιθέσεων: η κρίση προκαλεί την πόλωση καθώς τα λεγόμενα «μεσαία στρώματα» και ο λεγόμενος «μεσαίος χώρος» (αλήθεια υπάρχει τέτοιο πράμα, κι αν ναι τι ακριβώς είναι αυτός ο «μεσαίος χώρος» πιέζονται κοινωνικο-οικονομικά, ιδεολογικά και πολιτικά. Θυμηθείτε το «μοιρολόι» του Ι. Κ. Πρετεντέρη (τον οποίο για χρόνια έκλεβε ο δικός μας Τσουρούλης), «Μας Πήραν την Αθήνα» (Τα Νέα, 11.5.2011): «ΤΩΡΑ, το κέντρο της πόλης έχει καταληφθεί από απροσδιόριστες φυλές, οι οποίες ανεξαρτήτως προέλευσης, χρώµατος και θρησκείας έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: το έγκληµα.» Τα ίδια λένε και για την παλιά Λευκωσία, τη Λεμεσό, την Λάρνακα και την Πάφο.

Το κυπριακό πέρασε στο περιθώριο πάλι. Με την παγκόσμια οικονομική κρίση, τις μαζικές κινητοποιήσεις και τις επεμβάσεις στην τη Μέση Ανατολή και τον Αραβικό κόσμο, την κατάρρευση της ευρωζώνης και των νοτιο-ευρωπαϊκών και άλλων οικονομιών της ευρωπαϊκής περιφέρειας και γενικά την αστάθεια στην περιοχή πώς να μην περάσει στο περιθώριο; Χάσαμε την ευκαιρία με τον Ταλάτ και η άνοδος του Έρογλου στην εξουσία της τ/κ κοινότητας, το κλείσιμο της ευρωπαϊκής προοπτικής της Άγκυρας και τα γεωπολιτικά παιγνίδια του Ερτογάν στην Μ. Ανατολή μας οδήγησαν εδώ.

Δεν έχει κλείσει ακόμα εντελώς αυτός ο κύκλος αλλά περνά κρίση. Όπου να’ ναι κλείνει. Ας περιμένουμε. Η δε ανακάλυψη των υδρογονανθράκων που δημιουργούν νέα δεδομένα κι ανοίγουν ένα νέο κύκλο με κέντρο τα οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέρονται στην περιοχή. Αυτό είναι και το πρώτο θέμα με το οποίο ξεκινά το νεοσυσταθέν Κυπριακό Ινστιτούτο: «Η ανακάλυψη υδρογονανθράκων και το κυπριακό: Προκλήσεις και Προοπτικές» (με εισηγητές τους Κώστα Μ. Κωνσταντίνου, Niyazi Kizilyurek, Νίκο Τριμικλινιώτη, Σπίτι της Συνεργασίας, ώρα 6.30 Τετάρτη 25 Ιανουαρίου 2012).

Στους φίλους του μπλογκ εύχομαι καλή χρονιά.

---------------------------------------------------------------------------

Η παγκόσμια Αριστερά μετά το 2011
του Ιμάνουελ Βαλερστάιν

Από κάθε άποψη, το 2011 ήταν μια καλή χρονιά για την Αριστερά όλου του κόσμου — ανεξάρτητα από το πόσο στενά ή πλατιά ορίζει κανείς την Αριστερά αυτή. Ο βασικός λόγος ήταν οι αρνητικές οικονομικές συνθήκες από τις οποίες υποφέρει το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη. Η ανεργία ήταν υψηλή, και αυξάνεται διαρκώς. Οι περισσότερες κυβερνήσεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με υψηλά επίπεδα χρέους και τη μείωση των εισοδημάτων. Απάντησαν προσπαθώντας να επιβάλουν μέτρα λιτότητας στους πολίτες τους, και, ταυτόχρονα, να προστατεύσουν τις τράπεζές τους.

Το αποτέλεσμα ήταν μια παγκόσμια εξέγερση αυτού που τα κινήματα Occupy Wall Street (OWS) ονόμασαν «το 99%». Μια εξέγερση ενάντια στην υπερσυγκέντρωση του πλούτου, τις διεφθαρμένες κυβερνήσεις και την αντιδημοκρατική κατά βάση φύση αυτών των κυβερνήσεων, ανεξάρτητα από το αν υπάρχει ή όχι πολυκομματισμός.

Σίγουρα, το OWS, η Αραβική Άνοιξη ή οι Αγανακτισμένοι δεν πέτυχαν όλα όσα ήλπιζαν. Ωστόσο –και αυτό είναι το σπουδαίο– κατάφεραν να αλλάξουν τον τόνο στον λόγο που επικρατεί διεθνώς, μετατοπίζοντας τον από τα ιδεολογικά θέσφατα του νεοφιλελευθερισμού σε ζητήματα όπως η ανισότητα, η αδικία, και η αποαποικιοποίηση. Για πρώτη φορά εδώ, και πολλά χρόνια, οι απλοί άνθρωποι συζητούσαν για την ίδια τη φύση του συστήματος στο οποίο ζούσαν• δεν το θεωρούσαν πλέον δεδομένο.
Το ερώτημα τώρα, για την Αριστερά, είναι πώς μπορεί να προχωρήσει, μετατρέποντας αυτή την πρωταρχική επιτυχία σε πολιτική αλλαγή. Το πρόβλημα μπορεί να τεθεί με πολύ απλό τρόπο: Ακόμη και αν, με οικονομικά κριτήρια, υπάρχει ένα σαφές και διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ μιας πολύ μικρής ομάδας (του 1%) και μιας άλλης, εξαιρετικά μεγάλης (του 99%), η κατάσταση αυτή δεν αντιστοιχεί σε έναν ανάλογο οικονομικό διαχωρισμό: παγκοσμίως, οι πολιτικές δυνάμεις της Κεντροδεξιάς εξακολουθούν να κυβερνούν τον μισό περίπου πληθυσμό του πλανήτη ή, τουλάχιστον, εκείνους που είναι πολιτικά ενεργοί με οιονδήποτε τρόπο.

Ως εκ τούτου, για να αλλάξει τον κόσμο, η Αριστερά θα χρειαστεί έναν βαθμό πολιτικής ενότητας δεν τον έχει κατακτήσει ακόμα. Υπάρχουν βαθιές διαφωνίες τόσο σχετικά με τους μακροπρόθεσμους στόχους όσο και για τις βραχυπρόθεσμες τακτικές. Δεν πάσχουμε από έλλειψη συζήτησης αυτών των ζητημάτων• αντιθέτως, η συζήτηση και η αντιπαράθεση είναι έντονες, και έχει επιτευχθεί πολύ μικρή πρόοδος όσον αφορά την υπέρβαση των αντιθέσεων και των διαχωρισμών.

Οι αντιθέσεις και οι διαχωρισμοί δεν είναι καινούργιοι, αυτό όμως δεν κάνει ευκολότερη την υπέρβασή τους. Μπορούμε να σημειώσουμε δύο μεγάλες τέτοιες αντιθέσεις. Η πρώτη σχετίζεται με τις εκλογές. Υπάρχουν δύο, ή μάλλον τρεις θέσεις σχετικά με τις εκλογές. Έχουμε, εν πρώτοις, αυτούς που είναι εξαιρετικά καχύποπτοι, υποστηρίζοντας ότι η συμμετοχή στις εκλογές δεν είναι απλώς πολιτικά αναποτελεσματική, αλλά επιπλέον νομιμοποιεί το υφιστάμενο παγκόσμιο σύστημα.
Κάποιοι άλλοι πιστεύουν ότι η συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία έχει κομβική σημασία. Αλλά και αυτή η ομάδα χωρίζεται στα δυο. Από τη μια, υπάρχουν εκείνοι που θέλουν να είναι πραγματιστές. Θέλουν να δουλέψουν από τα μέσα: στους κόλπους του μεγαλύτερου κόμματος της Κεντροαριστεράς, όταν υπάρχει πολυκομματικό σύστημα, ή στο εσωτερικό του de facto μοναδικού κόμματος, όταν δεν επιτρέπεται η κοινοβουλευτική εναλλαγή. Και, από την άλλη υπάρχουν εκείνοι που επικρίνουν αυτή την πολιτική του «μικρότερου κακού». Επιμένουν ότι τα μεγάλα κόμματα δεν έχουν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ τους, και υποστηρίζουν την εκλογική ενίσχυση κάποιου «πραγματικά» αριστερού κόμματος.

Η συζήτηση αυτή είναι μας είναι γνώριμη σε όλους, κι έχουμε ακούσει επανειλημμένα τα παραπάνω επιχειρήματα. Ωστόσο είναι βέβαιο, κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον, ότι αν δεν υπάρξει κάποια σύγκλιση των τριών παραπάνω απόψεων, όσον αφορά την εκλογική τακτική, τότε η Αριστερά σε όλο τον κόσμο δεν έχει πολλές ελπίδες να επικρατήσει, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.

Πιστεύω ότι υπάρχει ένας τρόπος σύγκλισης• κι αυτός είναι να κάνουμε τη διάκριση ανάμεσα στις βραχυπρόθεσμες τακτικές και τη μακροπρόθεσμη στρατηγική. Συμφωνώ πλήρως με όσους υποστηρίζουν ότι η κατάκτηση της κρατικής εξουσίας δεν συνδέεται με τη δυνατότητα ενός μακροπρόθεσμου μετασχηματισμού του παγκόσμιου συστήματος — ενδεχομένως μάλιστα να την υπονομεύει. Ως στρατηγική μετασχηματισμού έχει δοκιμαστεί πολλές φορές και έχει αποτύχει.

Αυτό όμως δεν συνεπάγεται ότι, στο επίπεδο της βραχείας διάρκειας, η συμμετοχή στις εκλογές αποτελεί χαμένο χρόνο. Ένα πολύ μεγάλο μέρος του 99% υποφέρει έντονα καθημερινά, στη βραχεία διάρκεια. Και ακριβώς τα δεινά που υφίστανται καθημερινά είναι η κύρια μέριμνα των ανθρώπων αυτών. Προσπαθούν να επιβιώσουν, να βοηθήσουν τις οικογένειες και τους φίλους τους να επιβιώσουν. Αν σκεφτούμε τις κυβερνήσεις, όχι ως δυνητικούς παράγοντες του κοινωνικού μετασχηματισμού, αλλά ως δομές που μπορούν να επιδράσουν στα δεινά που υφίστανται καθημερινά οι άνθρωποι, με τις άμεσες πολιτικές αποφάσεις που θα λάβουν, τότε η Αριστερά σε όλο τον κόσμο είναι υποχρεωμένη να κάνει ό,τι μπορεί για να ληφθούν αυτές οι αποφάσεις που θα ελαχιστοποιήσουν την ανθρώπινη δυστυχία.

Αν δρούμε για να ελαχιστοποιήσουμε την ανθρώπινη δυστυχία, τότε πρέπει να συμμετάσχουμε στις εκλογές. Και τι θέση παίρνουμε στη διαμάχη ανάμεσα στους υπέρμαχους της λογικής του μικρότερου κακού και εκείνους που επιμένουν ότι πρέπει να υποστηρίξουμε τα πραγματικά αριστερά κόμματα; Αυτό είναι θέμα τακτικής, που πρέπει να αποφασιστεί χωριστά σε κάθε χώρα• η γκάμα των επιλογών είναι πολύ μεγάλη, καθώς εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: το μέγεθος της χώρας, τη δομή του πολιτικού συστήματος, τη δημογραφία, τη γεωπολιτική θέση, την πολιτική ιστορία. Δεν υπάρχει μία απάντηση, και δεν θα μπορούσε να υπάρχει. Η απάντηση του 2012 δεν θα ισχύει απαραιτήτως και το 2014 ή το 2016. Δεν πρόκειται, κατά τη γνώμη μου, για ζήτημα αρχής, αλλά για ζήτημα τακτικής που επανεκτιμάται, ανάλογα με τις συνθήκες, σε κάθε χώρα.

Η δεύτερη βασική διαμάχη, στην οποία αναλίσκεται η Αριστερά σε όλο τον κόσμο, είναι η διαμάχη ανάμεσα σε αυτό που ονομάζω «λατρεία της ανάπτυξης» (developmentalism) και σε εκείνο που θα μπορούσε να αποκληθεί προτεραιότητα της πολιτισμικής αλλαγής. Παρακολουθούμε αυτή την αντιπαράθεση σε πολλά μέρη του κόσμου. Τη βλέπουμε στη Λατινική Αμερική, στις συνεχιζόμενες και έντονες διαμάχες ανάμεσα στις αριστερές κυβερνήσεις και τα κινήματα των αυτοχθόνων — για παράδειγμα, στη Βολιβία, στο Εκουαδόρ, στη Βενεζουέλα. Τη βλέπουμε στη Βόρεια Αμερική και στην Ευρώπη, στις διαμάχες μεταξύ των οικολόγων/Πρασίνων και στα συνδικάτα, που δίνουν προτεραιότητα στη διατήρηση και την επέκταση της απασχόλησης.

Η «λατρεία της ανάπτυξης», είτε προωθείται από αριστερές κυβερνήσεις είτε από συνδικάτα, πρεσβεύει ότι χωρίς οικονομική ανάπτυξη δεν υπάρχει τρόπος να επανορθωθούν οι οικονομικές ανισορροπίες του σημερινού κόσμου, είτε μιλάμε για την υπερσυγκέντρωση πλούτου στο εσωτερικό των χωρών είτε σε διακρατικό επίπεδο. Οι θιασώτες αυτής της αντίληψης κατηγορούν τους αντιπάλους τους ότι υποστηρίζουν, σίγουρα εξ αντικειμένου και ενδεχομένως και εξ υποκειμένου, τα συμφέροντα των δεξιών δυνάμεων.

Οι υποστηρικτές του «αντιαναπτυξιακού» ρεύματος λένε ότι η επικέντρωση στην προτεραιότητα της οικονομικής ανάπτυξης είναι λανθασμένη για δύο λόγους: αποτελεί μια πολιτική που διαιωνίζει απλώς τα χειρότερα χαρακτηριστικά του καπιταλιστικού συστήματος, ενώ, ταυτόχρονα, προκαλεί ανεπανόρθωτη καταστροφή — οικολογική και κοινωνική.

Η διαμάχη αυτή είναι ακόμα πιο παθιασμένη, αν μπορούμε να το πούμε αυτό, από τη διαμάχη για τη συμμετοχή στις εκλογές. Ο μόνος τρόπος να επιλυθεί είναι με συμβιβασμούς, που θα γίνουν συγκεκριμένα για κάθε περίπτωση. Για να καταστεί κάτι τέτοιο δυνατό, κάθε ομάδα πρέπει να δεχτεί, καλή τη πίστει, τα αριστερά διαπιστευτήρια της άλλης. Και αυτό δεν είναι εύκολο.

Μπορούν να ξεπεραστούν αυτές οι αντιθέσεις και οι διαχωρισμοί στην Αριστερά τα επόμενα πέντε με δέκα χρόνια; Δεν είμαι σίγουρος. Αλλά, αν δεν ξεπεραστούν, πιστεύω ότι η Αριστερά σε όλο τον κόσμο δεν θα μπορέσει να κερδίσει στη μάχη που θα διεξαχθεί τα επόμενα είκοσι-σαράντα χρόνια για το σύστημα που θα διαδεχθεί τον καπιταλισμό, όταν αυτός καταρρεύσει οριστικά.

Το άρθρο «The World Left After 2011» δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του Immanuel Wallerstein, http://www.iwallerstein.com/world-left-2011/
-------------------------------------------------------------------------

Μια περιήγηση στις λέξεις του 2011
του Νίκου Σαραντάκου

Κάθε χρόνο, τέτοιες μέρες, εφημερίδες και περιοδικά συνηθίζουν να δημοσιεύουν ανασκοπήσεις της χρονιάς που πέρασε, που τις υπογράφουν διάφοροι αρθρογράφοι, από τη σκοπιά του και στον δικό του τομέα ο καθένας, κι έτσι πιθανότατα θα διαβάσατε, τόσο στην Αυγή όσο και σε άλλα έντυπα, άρθρα για τα βιβλία ή τους δίσκους ή τις κινηματογραφικές ταινίες της χρονιάς. Λογικό είναι λοιπόν κι η στήλη η δική μας, που σχολιάζει κάθε μήνα τις λέξεις της επικαιρότητας, να επιχειρήσει να καταγράψει τις λέξεις της χρονιάς, μ’ άλλα λόγια τις λέξεις που σημάδεψαν το 2011, που συζητήθηκαν και ακούστηκαν πολύ, μερικές φορές που γεννήθηκαν μέσα στη χρονιά που πέρασε.
Βέβαια, πολλές από αυτές τις λέξεις έχουν ήδη αναλυθεί, ετυμολογικά και λεξικογραφικά, από αυτήν εδώ τη στήλη μέσα στη χρονιά, αφού είναι αναμενόμενο οι λέξεις της χρονιάς να έχουν προηγουμένως χαρακτηριστεί λέξεις του μήνα. Όχι όμως όλες. Μια από αυτές τις λέξεις του 2011 που δεν έτυχε να συζητήσουμε εδώ είναι η εφεδρεία, ο ευφημισμός που επιλέχτηκε για να μασκαρευτεί η απόλυση με αναστολή, ο αποδεκατισμός των δημόσιων υπηρεσιών ενόψει της πλήρους αποξήλωσης του δημόσιου τομέα. Η εφεδρεία, που είναι αρχαία λέξη, από την πρόθεση επί και την έδρα, δηλαδή το κάθισμα, είχε ως τώρα θετική απόχρωση, μια και σήμαινε τους έμψυχους πόρους ή τα μέσα που περιμένουν να χρησιμοποιηθούν σε κατάσταση ανάγκης — ενώ τώρα δηλώνει όσους θεωρούνται περιττό βάρος.

Ωστόσο, η λέξη της χρονιάς κατά τη γνώμη μου είναι οι αγανακτισμένοι, σε πληθυντικό, το αυθόρμητο κίνημα που πλημμύρισε την πλατεία Συντάγματος και τις άλλες πλατείες της χώρας στα μέσα της χρονιάς και που επηρέασε, σε απροσδιόριστον ακόμα βαθμό, τις εξελίξεις. Είχαμε αναφερθεί σ’ αυτή τη λέξη, και είχαμε πει ότι γραμματικά είναι ανυπόταχτη (αφού, σύμφωνα με τον κανόνα, το ρήμα αγανακτώ θα έδινε μετοχή *αγανακτημένοι), μένει όμως να δείξουν οι αγανακτισμένοι την εξεγερτική τους διάθεση και έξω από τη γραμματική.

Την τριάδα των λέξεων της χρονιάς τη συμπληρώνουν, θα έλεγα, άλλες δυο λέξεις που επίσης πολύ ακούστηκαν και που ίσως να είναι η πρώτη επιλογή για πολλούς. Καταρχάς, το κούρεμα, απόδοση του αγγλικού haircut, που σημαίνει την απομείωση της αξίας των ελληνικών ομολόγων, και που μας απασχόλησε όλη τη χρονιά που πέρασε, μαζί με κάποιες άλλες λογιότερες λέξεις όπως αναδιάρθρωση του χρέους, καθώς και με το αγγλικό ακρώνυμο PSI που ακούγεται πολύ τελευταία μια και πρέπει, υποτίθεται, να ολοκληρωθεί επιτυχώς για να μπορέσουμε έστω και να σκεφτούμε το ενδεχόμενο εκλογών (παρεμπιπτόντως, τα αρχικά PSI σημαίνουν private sector involvement, συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα).

Τρίτη λέξη της χρονιάς, το χαράτσι, που προφητικά (ή άκαιρα) το είχαμε συζητήσει από αυτήν εδώ τη στήλη πολύ νωρίς, τον Φεβρουάριο του 2010, οπότε θα αναφερθώ σ’ αυτήν λίγο εκτενέστερα. Να θυμίσω ότι ετυμολογικά το χαράτσι είναι δάνειο από τα τουρκικά (haraç), η δε τουρκική λέξη έχει αραβική αρχή (kharadj). Το πιθανότερο όμως είναι η αραβική λέξη να έχει απώτερη ελληνική αρχή, να ανάγεται δηλαδή στην αρχαία χορηγία, που ήταν ένας από τους θεσμούς της αρχαίας Αθήνας. Η λέξη πέρασε στα συριακά ή στα αραμαϊκά, ίσως μέσω του χριστιανικού λεξιλογίου, και από εκεί στα αραβικά, όπου αρχικά σήμαινε τον φόρο της εγγείου ιδιοκτησίας που έπρεπε να πληρώνουν οι μη μουσουλμανικοί πληθυσμοί της Συρίας, της Παλαιστίνης, της Μεσοποταμίας και της Αιγύπτου, αλλά όταν στον 8ο αιώνα οι πληθυσμοί των περιοχών αυτών είχαν πια εξισλαμισθεί, ο φόρος γενικεύτηκε και έπαψε πια να σημαίνει τον φόρο της γης αλλά σήμαινε τον φόρο γενικώς. Η λέξη περνάει στα τουρκικά και μετά στα ελληνικά, ως χαράτζιον και χαράτσιον και μετά χαράτσι, είναι δηλαδή αντιδάνειο.

Βέβαια, το ότι το χαράτσι έχει ελληνική αρχή ελάχιστα μας παρηγορεί και καθόλου δεν το κάνει πιο ευκολοχώνευτο. Πάντως, πρέπει να πούμε ότι ενώ χαράτσι γενικώς λέγεται κάθε επαχθής ή/και αδικαιολόγητος φόρος, ειδικότερα χαράτσι ονόμασε ο λαός μας το νέο τέλος στα ηλεκτροδοτούμενα ακίνητα, το οποίο πράγματι έχει έναν χαρακτήρα κεφαλικού φόρου, αφού τον πληρώνουν δίκαιοι και άδικοι -εκτός από την εκκλησία και τους επιτήδειους. Και αυτή η ονομασία έχει πια επικρατήσει — περιμένω να δω τη στιγμή που θα κολληθεί και σε κρατικές υπηρεσίες η ειδοποίηση «Για το χαράτσι στον 2ο όροφο» ή κάτι ανάλογο. Πάντως, αρκετά ακούστηκε και η επίσημη ονομασία του χαρατσιού, δηλαδή το τέλος ακινήτων ή ειδικό τέλος (ή και ΕΕΤΗΔΕ όπως είναι σε όλη του τη γραφειοκρατική μεγαλοπρέπεια).

Μια άλλη λέξη της χρονιάς που είναι και νεολογισμός και έχει και διεθνή διάσταση, είναι ο Μερκοζί ή οι Μερκοζί ή το Μερκοζί, λέξη που δηλώνει το ντουέτο των ηγετών Μέρκελ και Σαρκοζί, που έχει πάρει στα χέρια του τα ηνία της ευρωζώνης. Πρέπει βέβαια να πούμε ότι η λέξη είναι δάνειο από το διεθνές Merkozy, διότι η ελληνική γλώσσα δεν συνηθίζει να κατασκευάζει τέτοιες «τηλεσκοπικές» σύνθετες λέξεις, κόβοντας την ουρά της πρώτης λέξης και το κεφάλι της δεύτερης όπως εδώ. Εμείς διατηρούμε συνήθως άθικτα τα συνθετικά, ενδεχομένως γεφυρώνοντάς τα με ένα πρόσθετο όμικρον, π.χ. μαχαιροπίρουνα, πορτοπαράθυρα, λεμονοπορτόκαλα, σαντουροβιόλια, ακόμα και Κυρκοφλωράκηδες όπως, αν θυμάστε, συνήθιζαν ν’ αποκαλούν τους ηγέτες του ενιαίου τότε Συνασπισμού οι αυριανιστές, την εποχή του «βρώμικου 89». Στην περίπτωση βέβαια του Μερκοζί, το δάνειο είναι εύλογο -και να πούμε παρεμπιπτόντως ότι ο γλωσσικός δανεισμός, σε αντίθεση με τον χρηματικό, είναι πράγμα ευλογημένο: στη γλώσσα, όποιος δανείζεται γίνεται πλούσιος• ούτε τόκους πληρώνει, ούτε σπρεντ έχει να φοβηθεί.
Πολύ ακούστηκε μέσα στη χρονιά και η δόση, με αφορμή βέβαια την πέμπτη και ύστερα την έκτη δόση του δανείου, και τις επαχθείς απαιτήσεις των δανειστών μας, και τους συνεχείς εκβιασμούς, που κόντεψαν να μας μετατρέψουν σε εξαρτημένους, σε τζάνκια του χρέους -το χειρότερο είναι πως κατά πάσα πιθανότητα το έργο θα το ξαναδούμε και τον χρόνο που μόλις άρχισε, όπως άλλωστε τη χρονιά που μας πέρασε ακούστηκαν αρκετά και κάποιες λέξεις της προπέρσινης χρονιάς, ας πούμε μνημόνιο, τρόικα, σπρεντ ή ΔΝΤ. Και βέβαια η χρεοκοπία θα πλανιέται και τον επόμενο χρόνο πάνω από την Ελλάδα και την Ευρώπη, όσο κι αν είχε προσπαθήσει να την ξορκίσει ο υπουργός Οικονομικών που συνιστούσε σε αυστηρό ύφος να αποφεύγουμε ακόμα και να προφέρουμε την αποτρόπαια λέξη, και να την μνημονεύουμε μόνο στα αγγλικά, ως selective default. Με τον ίδιο τρόπο, δεν αλλάζουν οι απολύσεις αν τις μασκαρέψουμε σε «μη εκούσιες αποχωρήσεις», όπως είχε πρόσφατα νεολογίσει ένας εκπρόσωπος της τρόικας.

Ένα από τα κλισέ της χρονιάς ήταν το πολιτικό προσωπικό. Παλιότερα, με τις λέξεις αυτές δηλώνονταν οι μη ένστολοι εργαζόμενοι των ενόπλων δυνάμεων, τώρα όμως χρησιμοποιείται για τους πολιτικούς της χώρας. Φτάνοντας προς το τέλος να σημειώσουμε μερικούς ευτράπελους νεολογισμούς, που ακούστηκαν την περυσινή χρονιά, όπως παπαδημοκρατία(το καθεστώς που έχουμε, με τον μη εκλεγμένο και μη υπηρεσιακό πρωθυπουργό Λ. Παπαδήμο), συναντιπολίτευση (λέξη που περιγράφει τη στάση της Νέας Δημοκρατίας, που συγκυβερνά αλλά είναι και στην αντιπολίτευση) ή τραπεζοτσολιάς(το αντίστοιχο του γερμανοτσολιά, βεβαίως). Πολύ πιθανό εσείς να έχετε ακούσει πιο πετυχημένους, τουλάχιστον το χιούμορ δεν μας έχει ακόμα λείψει.

Από την άλλη πλευρά, λέξεις όπως κεκτημένα ή δικαιώματα ή εργασιακή ασφάλεια ή αξιοπρέπεια ή ωράριο ή δημόσιος τομέας θα δεχτούν μεγάλη επίθεση και την επόμενη χρονιά — ας αντιτάξουμε λοιπόν λέξεις όπως ενότητα, αγώνας, συλλογικότητα, κουράγιο, αλληλεγγύη!

[Ο Νίκος Σαραντάκος είναι συγγραφέας, μεταφραστής και κατοικοεδρεύει στα sarantakos.wordpress.com και www.sarantakos.com]

The freezing of public sector salaries triggers an intensification of attacks on labour: A new era in class struggles?

2012-01-05T13:17:00.001-08:00

The new legislation passed by Parliament freezing public service salaries has already caused widespread labour upheaval in labour relation in public and private sector.

Law 192(I)/2011, which freezes public service salaries, including pay scale raises and cost of living allowance payments for two years, is part of an austerity package to prevent EU sanctions for fiscal violations. An EU bailout mechanism could potentially mean even harsher measures, forcing the first ever Left-wing Government of AKEL in Cyprus to compromise on such a package.

This is the third set of austerity measures for public sector employees within a year; it takes the form of legislative acts and cuts in the Budget for 2012, which aim to reduce the public sector deficit. The law empowers the Minister of Finance to decide on dealing with any anomalies and resolving any problems which may arise as a result of the implementation of the said law. The law came into force on 1.1.2012 for 24 months. On 14.1.2014, the salaries of the 70,000 Government and broader state sector workers would continue to rise from the point they left off on 31.12.2011. Apart from Government employees, employees in a number of public institutions within the broader state sector are included.

This is a significant legal development as it is the first time since independence that legislation relating labour pay and labour relations in the public sector was passed without prior agreement by the social partners. Particularly since the adoption from the industrial Relations Code in 1977, tripartism in Cyprus has been particularly strong; social partners and the Government have respected the principles of collective bargaining contained therein. Trade unions organised a three-hour strike, where thousands of Cyprus government workers over the salary freeze, claiming that they were not adequately consulted in talks between the Government and opposition parties. However, there was further action by civil servants and other public sector employees. The Government stated that this should not be considered to be the rule, but the exception; hence it regretted that union leaders they were not party to the talks in order to reach swift deal. Cyprus faced sanctions under EU rules if it did not agree on deficit-cutting measures by mid-December. The Government was under enormous pressure to act swiftly following the letter sent by the EU Commissioner Olli Rehn, who threatened that Cyprus, along with Malta, Belgium, Hungary and Poland, could face EU fines for failing to meet its shared commitments on debt and deficit ceilings.

As a consequence of Law 192(I)/2011 freezing pay in the public sector, a number of developments are threatening to disrupt labour relations and the general system of collective bargaining in the country. This is causing an upheaval in the private sector with basic features in the collective agreements currently being questioned by employers. Employers in the private sector perceive the freeze as an opportunity to push for the abolition of the long established system Cost of Living Allowance (COLA) in the system of collective bargaining. The following developments are indicative of the new situation in the country:

Firstly, employers’ representatives claimed that their members were under pressure and were unable to pay their workers the 13th salary. Also a number of complaints have been made to the Ministry of Labour and Social Insurance that their employers intend not to pay salaries prompted the Ministry of Labour to issue a public statement and send letters to public bodies. The statement informs the public that failure to pay the 13th salary is a criminal offence, citing the Law on Protection of Wages, which prohibits that deduction lawful wages (section 10).

Secondly, a few days after the pay freeze in the public sector the trade union leadership agreed a two-year wage freeze for 2012 and 2013. The Cyprus Bank Employees’ Union (ETYK) announced that the union had decided unanimously along with the Cyprus Bank Employers’ Association to keep salaries at the same levels they are at on December 31, 2011, for a further two years. According to the statement, the decision was made after taking into account the “critical situation the country is going through and responding to the needs of the times”. In the banking sector, the two negotiating sides have come to an initial agreement, which is yet to be approved by the general meeting of the employees. The agreement provides for the following:
- A freezing of the salaries for two years.
- A reduction of the starting salary of the new employees (from € 884,80 to €862,80)
-The conversion of the retirement benefit to Provident Fund Contribution.
This is viewed by the trade unions as a positive development, because it protects this benefit from a future potential bankruptcy of the bank. In the event of a bankruptcy, the provident fund rates as second secured creditor after the Social Insurance, whilst the retirement benefit would probably have been lost in such an eventuality. The bank’s contribution to the provident fund would increase to 14% whilst the employees could contribute (on a voluntary basis) anything between 3%-10%.

Thirdly, the employers association, OEV, announced that it wants to renegotiate collective agreements in the private sector, proposing a wage freeze for the next two years and suspending benefits including Cost of Living Allowance payments. On 9.1.2012 OEV is meeting with unions SEK and PEO to renegotiate the private sector’s collective agreements. This issue marks a period of industrial strife, as the undermining of cost of living allowance is considered crucial to trade unions.

We are entering a new era of labour relations in Cyprus with the intensification of the attacks of labour in Cyprus and will be the beginning new class struggles and antagonisms.

Happy New year!

Το Ευρώ και η Κύπρος: Διάλεξη του καθ. Πανίκου Δημητριάδη στο Πανεπιστήμιο Κύπρου 29.12.2011

2011-12-24T03:54:00.000-08:00

Το Τμήμα Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου διοργανώνει διάλεξη ανοιχτή για το κοινό με τίτλο "Το Ευρώ και η Κύπρος"

ΟΜΙΛΗΤΗΣ: Πανίκος Δημητριάδης, Καθηγητής Χρηματοοικονομικών, University of Leicester
ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Αντώνης Έλληνας, Επίκουρος Καθηγητής Πολ. Επιστημών

Παν. Κύπρου

ΠΕΜΠΤΗ, 29 Δεκεμβρίου 2011, 18:00-19:30
ΤΟΠΟΣ:Πανεπιστημιούπολη, ΧΩΔ02, ΑΙΘΟΥΣΑ: 016

Stathis Kouvelakis: THE GREEK CAULDRON

2011-12-21T13:36:00.000-08:00

Stathis kouvelakis: THE GREEK CAULDRON, New Left Review 72, November-December 2011

The escalation of the Eurozone crisis in the closing months of 2011 has produced spectacular upheavals in the political landscape. Within less than a fortnight, the Greek Prime Minister George Papandreou had announced a referendum on the punitive terms of a loan agreed at the Eurozone summit on October 27, only to abandon the plan after public humiliation by Sarkozy and Merkel at the G20 summit in Cannes on November 4, and resign two days later. On November 10, Lucas Papademos, ex-chief of the Bank of Greece and a former vice-president of the European Central Bank, was installed at the head of a government of so-called national accord. Alongside ministers from the preceding pasok government, with several key figures—notably the Finance Minister Evangelos Venizelos—keeping their posts, the centre-right opposition New Democracy party has been awarded six cabinet positions, including Defence and Foreign Affairs. Papademos’s government also includes a minister and two deputy ministers from the extreme-right laos party, which returns to office for the first time since the fall of the military dictatorship in 1974. By contrast, the parties of the Italian centre right, the Lega Nord and Popolo della Libertà, announced their opposition to the so-called technocratic government of the eu Commissioner Mario Monti, formed in Rome on November 12 after the forced departure of Silvio Berlusconi; thus scotching the plans of the centre-left pd, which had hoped to enter office on Monti’s coattails.

The outcome in both Athens and Rome was above all determined by outside pressure from the German and French governments, accompanied by relentless assault from the bond markets, which have priced up both countries’ debts to unsustainable levels. The installation of first Papademos and then Monti can thus be considered as bloodless coups, conceived and administered by the Eurozone leaders and the bankers, whose authorized representatives they are. Marx’s characterization of the 1830–48 July Monarchy in France—‘a joint stock company for the exploitation of the national wealth’, run by and for ‘the financial aristocracy’—has gained renewed relevance. [1] Yet the social and political situations within the two countries are in marked contrast. For the past two years Greece has been on the receiving end of the most punishing austerity programme ever implemented in post-war Europe, which has produced a cycle of increasingly radicalized mass mobilizations since May 2010, with huge demonstrations, general strikes and the occupation of Syntagma Square.

The 48-hour general strike of 19–20 October 2011 confirmed that this cycle was entering a new phase. According to the most reliable estimates, around 300,000 turned out for the demonstrations in Athens and at least 200,000 in the rest of the country, out of a total population of 10.5 million. The marches were particularly imposing in provincial towns. The strike paralysed the entire public sector and the majority of big enterprises; almost all small businesses and a fair proportion of small-to-medium concerns joined in, often at the bosses’ urging. Participants included workers from the public and private sectors, the unemployed, young people, small business owners and entrepreneurs, retired people. The scale, spread and diverse social composition of the demonstrations indicated the support of the majority of society. The two days of protest also included a range of spontaneous actions: occupations of public buildings, including government ministries; refusal to pay the new taxes; prolonged strikes by groups such as dustmen and hospital staff. The largest organization of the Greek radical left, the Communist Party (kke), and its trade union, the All Workers Militant Front (pame), organized a blockade of Parliament on October 20.

A dynamic of street action had been established, which escalated in the demonstrations that broke out on the national holiday of October 28. Known as the ‘Anniversary of the No’, it commemorates the Greek government’s rejection of Mussolini’s ultimatum in 1940 with parades in streets and squares across the country—the equivalent of Bastille Day. This year the demonstrations were turned into a national ‘No’ to the eu–imf–ecb Troika and its punishing austerity programme: officials were chased from the dignitaries’ stands. The President of the Republic, Karolos Papoulias, a symbolic figure from the old guard of pasok, had to flee from the ceremonies in Thessaloniki, where he had come to watch the national military parade. The army march past was cancelled; school delegations, civilians and reservists marched in its place, many with fists raised, to the acclaim of the crowd. Slogans taken up by demonstrators across the country linked the ‘No’ of 1940 with the current situation, likening today’s leaders with the wartime collaborationists; chants and songs from the Resistance mingled with those from the struggle against the military dictatorship, while German and eu flags were burned before jubilant crowds. A symbolic threshold had been crossed: for large swathes of society, it seemed that a connection was emerging between the social and national elements of the protests, linking the present with popular memory. It was in response to this situation that a shaken Papandreou suggested his high-risk referendum initiative, which turned out to be fatal.
Hellenic exception?

Why has Greece—rather than, say, one of the newly integrated ex-Communist countries, Slovakia or Slovenia—turned out to be the Eurozone’s weakest link? The answers lie in its longer-term path of historical development, as much as in its euro-era credit boom. The fall of the Greek Junta in 1974 brought the end of a repressive cycle which had begun with the start of the Civil War in 1946, and arguably dated back even further to the Metaxas regime of the late 30s. The ‘Rule of the Colonels’, who had seized power in 1967, was in that sense merely the final episode of the authoritarian system, marking the agony of this historical sequence. The Junta’s downfall therefore produced a sense of liberation far out of proportion to their seven-year tenure; the period known as metapolitefsi was one of particular effervescence and radicalization in Greek society, a cathartic moment quite different to the post-Franco ‘transition’ in Spain—or, indeed, the Carnation Revolution in Portugal.

Yet the social foundations of the ancien régime remained largely in place, not only under the conservative New Democracy party in the second half of the 70s, but also during the long rule of pasok after 1981. Historically, big Greek capital had always had a diasporic-mercantile character. Concentrated in international shipping and banking, it displayed little interest in productive investment at home. At the same time, the devastating defeat of the left in the Civil War meant that post-war Greece possessed nothing comparable to the social compromise forged elsewhere in Europe in the 1950s and 60s: there was no welfare state, no social-democratic party; wage-levels continued to be miserably low and workplace regimes were very repressive. Unionization was all but impossible in the private sector, and the official public-sector unions were kept on a tight rein: the last leaders to be legitimately elected by the rank and file were arrested and shot in 1946. Greece had also experienced a particularly brutal capitalist modernization: the countryside was dramatically emptied out, in part as an effect of the Civil War; counter-insurgency tactics, applied under close us supervision, brought the wholesale expulsion of villagers. Millions emigrated overseas, while millions more moved to the cities, above all to Athens, which experienced headlong expansion in the post-war period. This largely explains the phenomenal concentration of the population, with nearly half of the national total living in the capital.

The social compact on which Greek governments had rested in the immediate post-war decades excluded the working class and peasantry, instead relying on the support of the petty bourgeoisie—family-run businesses, independent professionals and, as of the 1960s, small proprietors in the nascent tourist sector. This layer was the privileged client base of the conservative parties that ruled the country in the 1950s and 60s, and was offered advantages unavailable to the mass of the population; these included exemption from taxes, access to public-sector jobs—doled out by the main right-wing parties—and a certain level of social mobility through education. Thanks to this compact, the Greek class structure for a long time preserved a distinctive peculiarity compared to other European states: the relatively large petty bourgeoisie meant that wage earners came to constitute a majority of the population only in the 1970s. The narrow tax base and lack of social welfare systems also reinforced another peculiarity: the reduced size of the Greek state, especially small if we leave aside its hypertrophied repressive apparatus.

By the time the Junta left the scene, unemployment had reached chronic proportions, and the defects of the existing model had become evident. While the tensions and conflict it produced could be contained by the previous regime, under the new democratic dispensation it was no longer sustainable. Elements of a social compromise were therefore introduced, first by the conservative government that was installed in 1974; pasok then enlarged upon these when it came to power in 1981. They included an expansion of the very meagre welfare state; the creation of a national health system; substantial increases in salaries and pensions; an extension of public services, noticeable above all in the countryside; and significant expansion of the education system. pasok also implemented progressive trade-union legislation and university reforms. Greece was therefore moving in a social-democratic direction in the 1980s, at a time when most other European states were making a neoliberal turn. However, the pasok governments of the 1980s did not touch the fundamental pillars of the preceding social compromise. Not only large capital, but even the moderately wealthy and middle layers remained unburdened by taxes. What pasok did was in effect to add social-democratic accretions to the existing social formation, funded in part by European adjustment funds. Periodic attempts were made to rein in budget deficits; but an unavoidable legacy of public debt remained from this relatively generous social-democratic phase, which helped the country recover from decades of authoritarianism and underdevelopment.
Euro bubble

The neoliberal turn therefore came later in Greece than elsewhere in Europe. It was Costas Simitis, pasok prime minister from 1996 to 2004, aided by Papademos at the central bank, who set the country on a course of sell-offs and deregulation, while also claiming to cut the deficit, lower labour costs and crush inflation, bringing the country into line with emu convergence criteria and joining the euro in 2001. Financial deregulation had produced a frenzy of speculative activity, boosting the Athens stock market to unprecedented heights and transferring large quantities of wealth upwards to a newly financialized elite; euphoria rose higher still in the run-up to the 2004 Athens Olympics. In reality, as the world now knows, the deficit figures were rigged: Simitis and Papademos oversaw a fee of $300 million to Goldman Sachs to shift billions of euros of debt off the public accounts. Yet even when this was revealed by Eurostat in 2004, the ratings agencies continued to give Greek bonds a triple-A investment grade. Like Spain and Ireland, Greece was seen as a Eurozone success story, by contrast to the ‘rigidities’ of France and Germany. Its traditional sectors of shipping and banking were riding high during the globalization boom; Greek banks expanded their operations into Romania and Bulgaria. Growth rates soared, buoyed up by credit provided, not least, by French and German banks, which fuelled a lending boom to Greek consumers. The government debt, too, soared—stabilizing at around 100 per cent of gdp as of 1993—drawing on both domestic and above all foreign loans, the latter comprising two-thirds of the total. French loans funded an extraordinary arms-buying spree: in 2005–09, for example, Greece bought 25 French Mirage-2000 jets and 26 F-16 fighters from the us, purchases which accounted for 40 per cent of the country’s total imports. [2]

The music stopped with the Crash of 2008 and ensuing worldwide recession. The public debt started rising dramatically, when Karamanlis’s centre-right New Democracy government decided to bail out the banks and the Greek economy began to feel the impact of the global downturn. Revenues from shipping and tourism slumped, the flow of cheap credit stopped abruptly, gdp shrank by 2.7 per cent in 2009 and unemployment rose to nearly 9 per cent. Revised figures for the national accounts, as published by Eurostat in the autumn of 2010, would show a 2009 deficit of 15.4 per cent of gdp and public debt of 127 per cent of gdp. Already facing strikes and a national wave of school-student protests after Athens police had killed a 14-year-old boy, Karamanlis baulked at imposing the austerity programme Eurozone leaders were now demanding and called an early election. pasok returned to office under George Papandreou, the Amherst-educated son of Andreas, taking 44 per cent of the vote to New Democracy’s 33 per cent.

With the economy plunged into deepening recession, the level of public debt was clearly unaffordable. A structured write-down of Greek debts at this stage would have been an entirely manageable procedure. It was adamantly opposed, however, not just by France, the uk and the ecb—where Trichet shrilled that it would bring a global meltdown—but by the Papandreou government itself. In February 2010 when Yanis Varoufakis, a respected pasok economist, called publicly for a default he was attacked by the Greek Finance Ministry for spreading ‘treasonous notions’. [3] Whether out of weakness or vanity, Papandreou refused to countenance a structured default, even on the loans-for-arms of the previous government—‘odious debt’, by any measure—preferring to put the country through the rack of successive austerity measures in order to continue the drip-feed of eu–imf loans (‘bailouts’) needed to roll over the ever-growing interest burden. Two rounds of swingeing budget cuts in February and March 2010 did nothing to slow the rise in Greek bond yields. With deadlines for refinancing looming—and with debt restructuring still firmly off the agenda—in early May 2010, Papandreou signed a Memorandum of Agreement with the Troika: salaries and pensions were to be slashed by a quarter, and the public sector starved of funds still further, bringing hospitals, universities and basic services to a standstill, as conditions for a €110bn loan that would be dispensed, month by month, to the creditor banks. The parliamentary debate on the Memorandum prompted a massive wave of strikes and popular mobilizations, starting on 5 May 2010. As a telling measure of the party’s hollowing out after decades in office, only two pasok deputies voted against.
Mobilizations

The year that followed brought one of the most drastic drops in living standards that post-war Europe has seen. Workers and the retired alike have lost around a third of their incomes. Wage arrears in the private sector have now reached three months on average, while public-sector pensions—around €500 to €700 a month—are in many cases not being paid at all. Public services are in a state of collapse: schools are without textbooks, bringing teaching to a virtual halt, while hospital patients are being told to buy their own medication from pharmacies. The suicide rate, traditionally one of the lowest in Europe, has increased by 40 per cent in just one year, and the health of the population is deteriorating dramatically. [4] The actual unemployment rate is said to be around 25 per cent (the official rate is 18.5 per cent), with the figure twice as high among 15-to-24-year-olds, while gdp has declined by at least 12 per cent since the start of the crisis, a proportional drop comparable to the effect of the 1930s Depression.

Successive strikes and protests were given fresh impetus in May 2011, when thousands of people occupied Syntagma Square, taking up the tactic of the Egyptian masses in Tahrir Square and the indignados of Madrid. The ‘people of the squares’ were a heterogeneous group, consisting for the most part of voters alienated from the two major parties, joined by sectors of the population excluded from the traditional representative system (precarious workers, unemployed people holding higher education degrees). But over the late spring and early summer they converged with a re-energized trade-union movement. Though many of them had become bureaucratized under pasok or nd tutelage, the trade unions remain a considerable force in Greece, with one in four wage-earners a union member. The June 15 demonstration brought 300,000 people onto the streets of Athens, as the Parliament prepared to vote through yet another round of austerity measures. The popular assemblies and unions together encircled the Vouli and other public buildings, the police responding with fierce repression. With the streets of the capital in turmoil, a shaken Papandreou offered to make way for a government of ‘national accord’. The idea was rejected out of hand by New Democracy leader Antonis Samaras who had consistently held out against the conditions of the Troika’s Memorandum. Papandreou undertook a cabinet reshuffle instead, bringing in his old opponent Evangelos Venizelos as Finance Minister. But the episode revealed the logic of a deepening political crisis.
Soft coup

The magnitude of the May–June 2011 ‘movement of the squares’, and even more so that of the October general strike and ‘Day of No’, suggests the conditions of what Gramsci called an ‘organic crisis’, when ‘social classes become detached from their traditional political parties’. Such a crisis comes about when the masses ‘have passed suddenly from a state of political passivity to a certain activity’—‘the immediate situation becomes delicate and dangerous, because the field is open for violent solutions, for the activities of unknown forces’. It now becomes a ‘crisis of authority’—‘the crisis of hegemony, or general crisis of the State.’ [5] Confronted with this situation, the political system seeks to free itself from representative structures and the rules of parliamentary alternation of power. Gramsci spoke of ‘Bonapartism’ or ‘Caesarism’, which can be imposed ‘even without a Caesar, without any great, “heroic” and representative personality’.

In a parliamentary regime, such solutions take the form of ‘grand coalitions’, which directly link the economic and sectoral interests of the ruling classes with fractions of the political elite that have loosened their previous party ties. By comparison to the Bonapartist phenomenon, which was personalized and confined to the 19th century, these solutions offer greater flexibility in constructing a power bloc that bypasses, or significantly alters, representative arbitration and electoral legitimacy, without breaking explicitly with the existing parliamentary framework. It is within this context that the formation of the ‘national unity’ government headed by Papademos should be situated. The idea had been circulating for some time, and was briefly tested, as we have seen, in June 2011. But the issue only became truly urgent with the explosive turn taken by popular movements in October. There were numerous indications at this time that the state machinery had been shaken—from the almost complete paralysis of public administration, exacerbated by a wave of occupations of government buildings, to the sudden removal of the entire military high command, who had made no secret of their opposition to severe cuts in the army’s budget. [6]

In such circumstances, faltering leaders often take initiatives which end up spreading the fire that they were supposed to douse. Papandreou’s announcement of a referendum is a prime example of this kind of gesture. The pasok leader’s démarche sowed panic in the stock markets and brought down the fury of the eu’s Franco-German directorate, understandably alarmed at the mere mention of the word ‘referendum’: the eu had scarcely escaped unscathed from popular consultations of this kind, held in immeasurably better conditions than those of Greece. Papandreou’s humiliation at the Cannes G20 summit of November 3—unprecedented for a European leader—was the logical consequence of this false, although undeniably overdue, democratic naivety.

Domestically, Papandreou’s gesture—followed swiftly by direct pressure from European leaders—indirectly strengthened the hand of the ‘Internal Troika’ faction of the pasok, who immediately rejected the idea of a referendum and instead called for a government of ‘national unity’. [7] While Papandreou may have undermined the cohesion of his own party, he scored some points against the right-wing opposition. Faced with the strong possibility of a victory for the ‘No’ to the October 27 agreement, which would amount to a vote for a default, if not for leaving the euro, New Democracy fought vigorously against the referendum proposal. But in the wake of this, it was forced to yield to the demands for ‘consensus’ made by the business world and European leaders since the start of the debt crisis, even though Samaras dug in his heels when instructed by Merkel and Sarkozy to write a letter signalling his agreement with the October 27 conditions. For its part, the far right—which since spring 2010 has championed the idea of ‘national unity’, as a muscular means of imposing ‘shock therapy’—experienced the moment as a triumph, allowing the laos leader, Georgios Karatzaferis, to gain the institutional respectability he so craved. Formations on the fringes of the centre-right and centre-left—the small, ultra-liberal and europhile Democratic Alliance; the Democratic Left, which emerged from a rightist split from Synaspismos; the Greens—also offered support, despite rejecting the confidence vote due to the participation of laos. Thus the way was paved for the formation of a government headed by the banker Papademos—the natural incarnation of a ruling bloc that is entirely dominated by the interests of European finance.

Educated in Athens and at mit, Papademos—also a member of the Trilateral Commission—was governor of the Bank of Greece between 1994 and 2002. He was thus one of the architects of Greece’s entry into the euro, alongside his political mentor Costas Simitis, who is thought to have very close ties to the German business world. Papademos was also integrally involved in the financial manipulations that enabled Greece to meet the Maastricht ‘convergence criteria’, and which the eu’s own statistical body criticized so furiously in 2010. This was no obstacle, however, to his becoming vice-president of the ecb from 2002 to 2010. Until his elevation to the premiership, Papademos had served as an unelected advisor to Papandreou.

Indications of the radical neoliberalism that inspires Papademos and his entourage can be gleaned, firstly, from an article he published in the Greek daily To Vima and the Financial Times on October 23, in which he challenged the proposal to cancel 50 per cent of the Greek debt held by banks and other private institutions that was eventually adopted by the eu summit of October 27. [8] Instead, he advocated sticking with the 21 per cent cancellation suggested at the summit of July 21, a proposal almost unanimously judged scandalously favourable to the banks and utterly unsustainable for Greece. When it comes to paying the country’s debt, it would be better to bet on Angela Merkel’s ‘generosity’—or realism—than on the new prime minister. Second, one of the primary demands of Papademos and his European supporters, in the midst of their obstinate rejection of the proposed referendum, was to sideline the idea of fresh elections. This had been one of the conditions on which the nd supported the government of ‘national unity’, and Samaras had mentioned February 19 as a possible date in the statement he made immediately after its formation. Confusion continues to reign on this point; but it is clear that, in line with the Bonapartist logic noted earlier, Papademos and the eu are not looking for a merely transitional team with a limited mission. They wish to install a fighting government, as one of the prime minister’s former colleagues at the ecb stressed in remarks made anonymously: ‘Leading the Greek government, he will have to learn to make hard choices, to make people unhappy.’ [9] Flanked by his laos ministers and the zealots of the ‘internal Troika’, he will no doubt learn very quickly.

The eu’s role in all this deserves specific comment. Even the remnants of national sovereignty and democracy that had still existed in Greece, already largely formal, are now a thing of the past. The manner in which Papandreou was forced to retract the promise of a referendum—having had the terms of the question to be asked and even the date of the ballot imposed upon him in the most humiliating fashion—the conditions of his departure and the shadowy manoeuvres leading to the formation of the ‘national unity’ government: all this constitutes a bloodless coup, the first whose planning and execution have been guided by the eu. It scarcely seems necessary to point out the current government’s utter lack of democratic legitimacy. Yet the task it has been assigned—applying the October 27 agreements and carrying out austerity measures even more severe than any to date, under permanent Troika supervision, amid a sell-off of nearly all the country’s remaining assets—will mortgage Greece for decades to come.
Political outcomes

How has the unfolding crisis affected the political landscape? Opinion polls currently indicate an enormous distrust of almost all political parties, around a third of respondents refusing to state a preference. There is an overall tendency towards fragmentation, continuing the pattern seen in the November 2010 regional and municipal elections. In these, there was a pronounced swing away from pasok, whose share of the vote dropped by 9 per cent compared to the 2009 parliamentary vote. The radical left made notable gains—the kke moved from 10 per cent to 14 in the capital region, and polled 11 per cent nationally—but so did the neo-Nazi group Golden Dawn, which scored 5 per cent in Athens. Based on projections from those who did indicate a preference in recent polls, in a national election pasok would obtain around 20 per cent of the vote, nd about 30 per cent and laos 6–8 per cent; while the parties to the left of pasok, if we include the Democratic Left, would between them garner more than 30 per cent of the vote. If these estimates were to prove accurate, no single party would win a parliamentary majority.

Such an outcome would represent a total collapse for pasok, which has generally secured around 40 per cent of the national vote since the 1980s. Founded after the fall of the junta in 1974, pasok became a mass party in the 1980s; it had hundreds of thousands of members, building a party machine that until quite recently was imbricated into Greek society. The party had a strong working-class base, for instance in the industrial belt of Piraeus and the western suburbs of Athens. Most of the trade-union leaderships, especially in the public sector, were affiliated with pasok, allowing it to bring a sizeable portion of the labour movement under its sway. The bureaucratization of these unions, and the corruption involved, certainly contributed to the ebbing of its support; but by the 1990s, the party had ceased to function as a mass political organization. The principal cause has been pasok’s gradual autonomization from its social base, which gained momentum under Simitis, with the effects of the model he promoted. This process in turn explains the lack of splits within the party—one small parliamentary faction aside—over the Papandreou government’s repeated rounds of austerity. The electoral machine to which the party has been effectively reduced, however, is itself now losing substance in spectacular fashion.

New Democracy has thus far held up rather better. Like pasok, it too became a mass party in the 1980s, with its support base strongest in the more traditionally right-wing parts of the countryside and among the petty bourgeoisie. During the long reign of pasok, it also managed to maintain a clientelist base; it has its own trade-union wing, which even today is comparable in scale to that of the kke. It was the party’s rank and file that was responsible for the election of Antonis Samaras as leader after nd’s defeat in the 2009 elections—a complete surprise for the country’s political and media establishments, who had seen a victory for the hyper-Atlanticist Dora Bakoyanni as a foregone conclusion. The product of an upper-class Athenian family, Samaras was educated in the us, rooming with Papandreou at Amherst. He adopted a tough nationalist line on the Macedonian question in the early 1990s, and throughout the debt crisis has consistently emphasized the issue of national sovereignty. Despite an overall neoliberal outlook, and his explicit support for some of the Memorandum’s key measures—privatizations, ‘structural reform’ of the labour market—Samaras did not vote for the austerity programme and continued to oppose the terms of the eu bailouts, to the astonishment of the European political class. In that sense, he is possibly the only remaining figure within the Greek political elite who defends the traditions of representative parliamentary democracy. Only intense pressure from Merkel and Sarkozy seems to have convinced him to back the government of national unity, and even then he pushed very strongly for the Papademos government to give a date for elections, something Papademos—backed by pasok and the Troika—has so far refused to do.
Fragmented left

The Greek radical left, for its part, has found itself in a paradoxical position since the beginning of the debt crisis. On the one hand, its position in the electoral landscape has been strengthened, from levels that were already high in a European context. Its activists have a prominent presence in popular mobilizations, even if the ‘movement of the squares’ highlighted its difficulties in widening its influence to social layers beyond its traditional base. However, it has struggled to intervene strategically in the political situation, or to propose any credible alternatives to the barbaric policies being enacted in the face of such widespread opposition.

Two factors weigh particularly heavily in this context. Firstly, the deep division—or rather state of virtual civil war—between the radical left’s two main components. The kke is doggedly committed to a sectarian and nostalgic Stalinist line, which still dominates its electoral activity and grass roots. Syriza, the Coalition of the Radical Left—a grouping of ten parties and organizations, of which the main one is Synaspismos—advocates a united approach; but it has been unable to make its various factions cohere, and tends to fall back on minimal declarations of unity founded on a simple rejection of austerity. [10] Necessary for united action, this has proven insufficient when it comes to posing an alternative to the ruling powers. Within Syriza—and especially for Synaspismos—the majority line is that the debt should be renegotiated at eu level, without halting repayments. The questions of the euro and of the anti-democratic, indeed quasi-colonial, structure of the eu are minimized or put off until some indefinite point in the future, when a ‘European social movement’ will supposedly have changed the entire eu system.

Faced with this impasse, elements of Synaspismos—notably the ‘left current’ led by Syriza’s current parliamentary spokesman, Panagiotis Lafazanis—and members of Syriza who have reformed as the Front for Solidarity and Rupture, led by one-time Synaspismos leader Alekos Alavanos, are breaking with the Europhile consensus. They advocate a ‘Kirchner-style’ renegotiation of the national debt, involving cessation of payments, accompanied by exit from the euro and nationalization of the banking sector; this would allow for devaluation of the currency, offering a way out of the logic of ‘internal devaluation’—essentially a dramatic reduction in labour costs—that has been imposed by the high priests of austerity. Such a break with European institutions, without an immediate exit from the eu, is necessary on political as well as economic grounds, in order to release the country from Troika supervision and restore its basic democratic functions. This agenda, strongly argued for by the London-based economist Costas Lapavitsas and colleagues, is already promoted by the extra-parliamentary far-left group Antarsya, as the basis of a programme for an anti-capitalist rupture. [11] However, despite some important convergences and its growing audience, the ‘anti-eu pole’ of the radical left is finding it difficult to coordinate and gain greater visibility.

Within the kke, the situation is more sterile still. Traditionally hostile to the eu, the party has long favoured a Greek exit from the Union. But it has nonetheless been cautious on this subject since the start of the debt crisis, stressing that none of the problems the country confronts can be resolved until the ‘power of the capitalist monopolies’ has been overturned and ‘popular power’ established (under the party’s direction, naturally). This ‘leftist’ rhetoric in fact serves to justify a quietist practice when it comes to mobilizations, concerned above all to avoid joining any unified actions of the left, and to portray Syriza and Antarsya alike as ‘opportunist forces’ that are ‘playing the game of the bourgeoisie and of the eu’.

In truth, the kke leadership, like that of Syriza, make use of a radical but disembodied discourse, one eye always on the polls. They seem content with the role of passive repositories for popular rage, a shared position which has created a strange complicity, beyond the virulent polemics. In both cases, albeit for opposing reasons, what is excluded is the idea of an alternative built on transitional objectives, responding concretely to the crucial problems raised by the crisis: the debt, eurozone membership, the economic model, the need for democratic reconstruction, the questions of national independence and the relationship with the eu. This perverse complicity explains why Papandreou’s referendum proposal placed both Syriza and the kke in a difficult position, above all when it seemed that the question of the euro, and the idea of an escape from the eu’s iron cage, would both be raised. Though they ended up calling for a ‘No’ vote, both Syriza and the kke have now chosen to make the call for early elections their watchword, hoping to convert their high opinion-poll scores into seats.

This routinized handling of a situation that is extraordinary in all senses of the word is fraught with risks. The formation of the Papademos government, which sets the seal on the common front of the Greek and European ruling classes, presents a formidable test for the Greek left. Far from being a marginal force, consigned to the role of witness, it is now invested with a historic responsibility: the construction of a social and political front capable of taking up the challenge presented by an adversary that is unstable, and thus even more dangerous. If the left shrinks from the task, revealing itself unable to alter the status quo, it could well be swept from the scene, as have all oppositional forces in countries that have already suffered ‘shock therapy’.

What are the likely outcomes to the Greek crisis? By far the most probable scenario is a default. This now seems unavoidable, and will perhaps occur after the sixth austerity package has been implemented. The austerity measures themselves will trigger further waves of social unrest; here it is hard to predict what forms any upsurge will take, and what their political content will be. But the likelihood that the Greek response to social catastrophe will mirror that of, say, Yeltsin’s Russia seems slim: Greece is a far less atomized society than the late Soviet Union, with far higher levels of popular mobilization. This therefore implies a much more confrontational outcome than that of 1990s Russia, as the regime struggles to maintain control over a desperate population in revolt. The possibility of an authoritarian fuite-en-avant then arises; already the far right has discussed altering the electoral law to block the left from increasing its presence in parliament, speaking ominously of Greece becoming ‘the Cuba of Europe’.

The example of Argentina is much discussed in Greece at present, with Fernando Solanas’s 2004 documentary Memoria del saqueo enjoying enormous popularity. There is certainly a political void in Greece into which a Kirchner figure could step, perhaps from the margins of the political system—especially if the left continues to be paralysed. And while it lacks the commodity-export base that fuelled Argentina’s economic revival, Greece possesses other advantages: a highly educated population, relatively good infrastructure, a strong tourist sector, its overall level of wealth. There are crucial differences, however, that make it very difficult to see this scenario being realized. Firstly, the extent to which the Greek ruling class is integrated, both politically and economically, into the European project. Secondly, the Greek debt crisis is an organic part of a wider crisis of the eurozone: events in Athens trigger immediate reactions from governments and stock markets elsewhere, to a far greater extent than did those in Buenos Aires.

Greece’s current situation is unlike any we have seen before in postwar Western Europe. In this respect, Greeks may find themselves once more at the forefront of historical developments. In 1821, they were the first continental country to win national independence; by saying ‘No’ in 1940, they were the precursors of the battle against fascism. Their uprising against the military dictatorship in the early 1970s inspired other peoples in Southern Europe and Latin America suffering similar oppressions. Is it conceivable that Greece will once again sound the tocsin? The country’s economic situation, already dire, is steadily worsening. Under these conditions, it seems unthinkable that a government gearing up to administrate a new dose of austerity to an already debilitated population will have an easy run.

[1] Marx, ‘The Class Struggles in France, 1848 to 1850’, in Surveys from Exile, vol. 2 of Political Writings, London and New York 2010, pp. 36–8.

[2] According to the Stockholm International Peace Research Institute, in 2006–10, Greece was the world’s fifth largest importer of weapons.

[3] Landon Thomas, ‘The denials that trapped Greece’, nyt, 7 November 2011.

[4] See Alexander Kentelenis et al., ‘Health Effects of Financial Crisis: Omens of a Greek Tragedy’, Lancet, 22 October 2011, pp. 1,457–8.

[5] Antonio Gramsci, Selection from the Prison Notebooks, London 1973, pp. 210–1.

[6] The cuts have so far left the multi-billion-euro arms purchases untouched.

[7] Its leaders include Anna Diamantopoulou, Andreas Loverdos and Giannis Ragousis.

[8] Lucas Papademos, ‘Forcing Greek restructuring is not the answer’, Financial Times, 23 October 2011.

[9] Cited in Clément Lacombe and Allain Salles, ‘M. Papadémos désigné premier ministre en plein chaos politique et économique’, Le Monde, 12 November 2011.

[10] Synaspismos, the Coalition of the Left—not to be confused with Syriza, the broader coalition launched in 2004—is the outcome of two splits from the kke, in 1968 and 1991. It scored 5 per cent in the 2007 elections, compared to the kke’s 8 per cent. Most of the other components of Syriza, which include Maoist, Trotskyist and ‘movementist’ organizations, are to the left of Synaspismos.

[11] See Costas Lapavitsas, Annina Kaltenbrunner et al., ‘Breaking Up? A Route Out of the Eurozone Crisis’, Research on Money and Finance report, November 2011.

Κρίση και Διανόηση την Εποχή της Κρίσης: Καθηγητής/στήριγμα (Prof/prop) Ή Καθηγητής/διασκεδαστής (Prof/pop)?

2011-12-20T12:46:00.000-08:00

Φιλοξενώ το κείμενο του Κώστα Δουζίνα, το οποίο πιάνει ακριβώς το πνεύμα των καιρών για τον ρόλο της διανόησης,του πανεπιστήμιου και του ακτιβισμού σήμερα, δηλαδή την εποχή της κρίσης. Είναι καιρός κι εδώ στην Κύπρο να αποδομηθούν οι διάφοροι "ειδικοί" όπως καο διάφοροι πολιτικοί που το παίζουν "ειδικοί", όπως τόσο εύστοχα καταλήγει ο Δουζίνας:

"Αυτοί οι «ειδικοί» είναι οι πλανόδιοι πωλητές του ύστερου καπιταλισμού. Έχουν αντικαταστήσει τα συνθετικά κοστούμια που κρέμονταν στο πίσω κάθισμα των αυτοκινήτων της δεκαετίας του ‘70 με Armani και εισιτήρια πρώτης θέσης, αλλά έχουν λιγότερη κατανόηση, αγωνία ή υπαρξιακή κρίση."

Είναι απόσπασμα από το βιβλίο “Αντίσταση και Φιλοσοφία στην Κρίση” ( εκδόσεις «Αλεξάνδρεια») . Έλεγα μήπως φέρουμε τον Δουζίνα στην Κύπρο για να δώσει μια διάλεξη και να παρουσιάσουμε το βιβλίο του.

-----------------------------------------------------------------------

Διανοούμενοι

Αυγή 04/12/2011
ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΔΟΥΖΙΝΑ

Προδημοσίευση
Από το βιβλίο “Αντίσταση και Φιλοσοφία στην Κρίση”, που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις «Αλεξάνδρεια»

Οι μεγάλοι διανοούμενοι δεν ήταν άνθρωποι που έκαναν «υπεύθυνη κριτική». Η ηθική και η πολιτική τους ευθύνη βασιζόταν σ' ένα βαθμό στην παρρησία και την «ανευθυνότητά» τους απέναντι στην εξουσία. Μ' αυτή την έννοια, πρόγονός τους είναι ο Σωκράτης, με την ανδρεία του και την επίμονη κριτική του στη δόξα. «Η ανδρεία δεν απαιτεί τη γνώση κάποιων πραγμάτων», λέει ο στρατηγός Νικίας στον Λάχη, «είναι ένα είδος γνώσης αυτού που πρέπει να φοβάσαι ή να τολμάς, στον πόλεμο ή οπουδήποτε αλλού». Αυτό είναι το θάρρος που επεδείκνυε ο Σωκράτης σ' όλη του τη ζωή. Η ανδρεία δεν στηρίζεται σε εμπειρικές γνώσεις, αλλά στην ηθική γνώση του εαυτού, του αγαθού και του ωραίου. Η παρρησία την αποκαλύπτει και την καλλιεργεί. Το θάρρος προσδιορίζει τους σκοπούς της δράσης και απελευθερώνει από τις φυσικές και τις κοινωνικές φοβίες. Αυτό το είδος γνώσης ταυτίζεται με το σύνολο της αρετής. Όποιος έχει τη γνώση του καλού και του κακού έχει και τις άλλες αρετές, είναι θαρραλέος αλλά και δίκαιος, ευσεβής και συγκρατημένος, καλός εραστής και φίλος.

Η παρρησία ως πρακτική ζωής αποκαλύπτει την αλήθεια ενός προσώπου ή μιας πολιτείας, τη σχέση τους με το αγαθό. Η ανδρεία, αδελφή της παρρησίας, είναι λοιπόν η δύναμη να αλλάξει κανείς τη σχέση του με την πόλη, τους άλλους και τον εαυτό του, ακολουθώντας τους τρόπους που αποκαλύπτει η παρρησία. Ο παρρησιαστής δεν γεννιέται ούτε γίνεται μέσω της ιδιότητας του πολίτη ή της διανοητικής του ικανότητας, αλλά μόνο μέσα από την αρμονία μεταξύ λόγου και βίου. Η παρρησία και η ανδρεία είναι πρακτικές για τη φροντίδα πρώτα του εαυτού κι έπειτα της πόλης. Ο παρρησιαστής είναι ο πρώτος δημόσιος διανοούμενος. Η ευθύνη του ακολουθεί την ηθική αλήθεια. Η φιλοσοφία ξεκίνησε ως ενάρετη κλίση και ως επίθεση στη δόξα και την ορθοδοξία, τους κοινούς τόπους. Ακόμα και σήμερα, η γνώση που εγκρίνεται από την αυθεντία ονομάζεται θεολογία ή νομική, όχι φιλοσοφία, ονομάζεται δογματική, όχι αλήθεια. Η ερωτική προσκόλληση του Σωκράτη στην αλήθεια αποτελεί την υψηλότερη μορφή φιλοσοφικού θάρρους, ο θάνατός του θεμελίωση της φιλοσοφίας. Η ανδρεία και η παρρησία ήταν αρχικά τα συστατικά του φιλοσόφου και στη σημερινή εποχή του δημόσιου διανοούμενου.
Ο Νόαμ Τσόμσκι είναι ο πιο γνωστός σύγχρονος παρρησιαστής. Το 1967, σ' ένα από τα γνωστότερα δοκίμιά του με τίτλο «Η ευθύνη των διανοούμενων», έγραφε: «ΕΙΝΑΙ ΕΥΘΥΝΗ των διανοούμενων να λένε την αλήθεια και να αποκαλύπτουν το ψέμα. Αυτό μπορεί να φαίνεται αρκετά κοινότοπο ώστε να προσπεραστεί χωρίς σχόλια. Ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι έτσι. Για τον σύγχρονο διανοούμενο, αυτό δεν είναι καθόλου προφανές». Το δοκίμιο γράφτηκε την εποχή που στην Αμερική κορυφωνόταν το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα και η στράτευση ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ. Ο Τσόμσκι υποστήριζε ότι η εξουσία ψεύδεται. Ο ρόλος του διανοούμενου ήταν λοιπόν να αποκαλύψει και να αποδομήσει αυτά τα ψέματα. Συνηθίζουμε να ονομάζουμε τη θέση του Τσόμσκι «κριτική της ιδεολογίας» ή «να λέμε την αλήθεια στην εξουσία».

Αυτός ο ηρωικός τύπος διανοούμενου διασπάστηκε σε δεκάδες κλάδους και ειδικότητες και πιθανότατα πέθανε τη δεκαετία του 1990. Αυτοί που αποκαλούνται σήμερα διανοούμενοι είναι σχεδόν αποκλειστικά πανεπιστημιακοί υπάλληλοι - για την ακρίβεια, οι όροι «διανοούμενος» και «ακαδημαϊκός» έχουν γίνει συνώνυμα. Τα μεγάλα γνωσιακά πεδία της φιλοσοφίας, της ιστορίας, της φιλολογίας, του δικαίου έχουν διαλυθεί σε χιλιάδες κλάδους και υποκλάδους. Η ζωή στο πανεπιστήμιο γίνεται όλο και πιο μοναχική, διανοητικά απομονωμένη, αυστηρά ελεγχόμενη. Η αξιολόγηση, η πίεση για συμμόρφωση προς τις κρατικές πολιτικές και τις προτεραιότητες χρηματοδότησης έχουν παραδώσει το πανεπιστήμιο στους μάνατζερ. Το πανεπιστήμιο έχει μεταλλαχθεί σε δεύτερης κατηγορίας επιχείρηση, στην οποία η οικονομική αποδοτικότητα προηγείται της έρευνας και της διδασκαλίας. Το πρότυπο του αναγεννησιακού ανθρώπου, ενός ατόμου με εγκυκλοπαιδική γνώση, πολιτικό όραμα, ηθική ακεραιότητα και αισθητική οξυδέρκεια, έχει χαθεί, μαζί με τους τελευταίους μεγάλους κεντροευρωπαίους Εβραίους στοχαστές (όπως ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο Ερνστ Μπλοχ, ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, ο Τέοντορ Αντόρνο ή ο συνάδελφός μου Έρικ Χόμπσμπαουμ) και τους διανοούμενους της γενιάς του 1960.
Η εξειδίκευση και ο επαγγελματισμός συνέπεσαν με την ανάδυση της μεταπολιτικής συνθήκης και την επίθεση ενάντια στη δημοκρατία ως τρόπο ζωής. Ο φόβος της δημοκρατίας που διακατέχει τις ελίτ δημοσιοποιήθηκε για πρώτη φορά τόσο επίσημα από την Τριμερή Επιτροπή (Trilateral Commission) στη δεκαετία του 1970. Σύμφωνα με τον Σάμιουελ Χάντινγκτον, τον πνευματικό της ηγέτη, το βασικό πρόβλημα της δημοκρατίας είναι οι «διανοούμενοι των αξιών», άνθρωποι που καλλιεργούν μια «συγκρουσιακή κουλτούρα» και αντιτίθενται στον πραγματισμό των εξπέρ και των «κοινωνικών πολιτικών» τους. Πιέζουν για συνεχή αύξηση και υπερβολική εμβάθυνση της δημοκρατίας, αμφισβητώντας ηγεσίες και εξουσίες. Η διάκριση ανάμεσα σε «αξίες» και «πολιτικές» επιδιώκει να προτάξει τη γνώση και την ειδίκευση έναντι της ηθικής κρίσης και της πολιτικής δράσης. Η διαχωριστική γραμμή τέθηκε ανάμεσα στους ειδικούς, που προσφέρουν τις γνώσεις τους για τεχνικά ζητήματα, και τους λίγους διανοούμενους παλαιάς κοπής, που παραμένουν εγκλωβισμένοι στις μεγάλες προσδοκίες και τις αφηγήσεις του «ριζικού διαφωτισμού». Όμως αυτοί οι αιθεροβάμονες έχουν ελλιπείς γνώσεις, δεν είναι επαρκώς εξειδικευμένοι και διακατέχονται από ριζοσπαστικές αυταπάτες. Είναι οι «ψευδοπροφήτες» του Πόσνερ, οι «διανοούμενοι των αξιών» του Χάντινγκτον. Οι επιθέσεις στην ακεραιότητα και τα κίνητρά τους, η χλεύη, οι παρενοχλήσεις και οι προσβολές είναι ανελέητες και φτάνουν στα όρια του παροξυσμού όταν απειλείται σοβαρά η κυρίαρχη ιδεολογία.

Ο σύγχρονος διανοούμενος/πανεπιστημιακός είναι εξειδικευμένος σ' ένα μικρό πεδίο. Κύρια δημόσια λειτουργία του είναι να προσφέρει συμβουλές στην κυβέρνηση και, περιστασιακά, να σχολιάζει ζητήματα στα μέσα επικοινωνίας, εξασκώντας αυτό που ο Λακάν είχε ονομάσει «λόγο του πανεπιστημίου». Ο πανεπιστημιακός διανοούμενος είναι ένα απλό φερέφωνο της πραγματικότητας, ένας εκπρόσωπος της αλήθειας. Η αλήθεια μιλάει μέσα από τον ειδικό, όπως το Άγιο Πνεύμα ζωγράφιζε τις αχειροποίητες εικόνες. Δεν υπάρχει αντίλογος στις «αντικειμενικές» επιστημονικές του απόψεις. Αυτό το είδος ειδίκευσης είναι εξαιρετικά χρήσιμο για την εξουσία. Μπροστά στην υποτιθέμενη περιπλοκότητα της σύγχρονης διακυβέρνησης και τα ύψη στα οποία έχει φτάσει η επιστημονική γνώση, γίνεται φανερό ότι τα κοινωνικά προβλήματα μπορούν να λυθούν, με την προϋπόθεση να δοθεί η σωστή «επιστημονική» γνώμη στους σχεδιαστές των εφαρμοζόμενων πολιτικών. Αν η γνώση των ειδικών μπορεί να δίνει λύσεις, δεν υπάρχει λόγος για δημόσιο διάλογο ή χρονοβόρες και δαπανηρές δημοκρατικές διαδικασίες. Η θέση του παρρησιαστή δεν είναι πλέον απαραίτητη, μα ούτε και εφικτή. Ζούμε στην εποχή του λογιστή. Έτσι, η ευθύνη του διανοούμενου/πανεπιστημιακού έχει αντιστραφεί. Αντί να αγωνίζεται για τη δικαιοσύνη και «να λέει την αλήθεια στην εξουσία», έχει γίνει εργαλείο της κυβέρνησης. Όπως έλεγε ο Τσόμσκι, οι διανοούμενοι έχουν «επισήμως την ευθύνη να υπηρετούν την κατεστημένη δομή εξουσίας». Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για «κείνους που έχουν ήδη αποκτήσει εξουσία και πλούτο ή που διαισθάνονται ότι μπορούν να τα αποκτήσουν, αρκεί να 'αποδεχτούν το κατεστημένο' όπως είναι και να προαγάγουν τις αξίες που 'τιμά' η εξουσία. Είναι επίσης αλήθεια ότι αυτή η συναίνεση είναι περισσότερο φανερή στους πανεπιστημιακούς εμπειρογνώμονες που αντικαθιστούν τους αδέσμευτους διανοούμενους του παρελθόντος».

Ακολουθώντας αυτές τις εξελίξεις, μίντια και κατεστημένοι διανοούμενοι έχουν αναπτύξει μια αγαστή συνεργασία. Δύο είδη διανοούμενου/ακαδημαϊκού ευδοκιμούν στα μέσα επικοινωνίας: ο Καθηγητής/στήριγμα (Prof/prop) και ο Καθηγητής/διασκεδαστής (Prof/pop). Με βάση την εμπειρία μου από τη Βρετανία, θα έλεγα ότι εκείνοι της πρώτης κατηγορίας, συνήθως οικονομολόγοι, νομικοί και ψυχολόγοι, αποφαίνονται για τα οικονομικά μεγέθη, την εγκληματικότητα και την ψυχή, κύρια πεδία παρέμβασης και ελέγχου από την εξουσία. Διατυπώνουν αποφθέγματα που κατά κανόνα επιβεβαιώνουν κάποια κοινοτοπία ή τις απόψεις που θέλει να αναδείξει ο δημοσιογράφος. Ο ρόλος τους είναι να στηρίζουν και να εξορθολογίζουν προαποφασισμένα συμπεράσματα, αντί να παρουσιάζουν τις αιτίες ή τα στοιχεία που οδηγούν σ' αυτά. Οι «διασκεδαστές», κυρίως ιστορικοί, κοινωνιολόγοι και θεωρητικοί του πολιτισμού, παρουσιάζουν σειρές για τη δόξα της Ελλάδας ή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, στις οποίες συνδυάζουν το απλοϊκό με το εντυπωσιακό. Οι καθηγητές των μίντια συνυφαίνουν την ακαδημαϊκή εξειδίκευση με κατεστημένες κανονιστικές ή πολιτικές απόψεις, συνήθως καλά μεταμφιεσμένες.
Στους εγκεκριμένους κρατικούς και μιντιακούς διανοούμενους έχει προστεθεί και μια ομάδα διεθνών διασημοτήτων. Πρόσφατα μια κουστωδία από περιοδεύοντες συμβούλους και ειδικούς της δημόσιας διοίκησης ή του πανεπιστημιακού μάνατζμεντ επισκέφθηκαν την Αθήνα. Θα τους λέγαμε «διεθνείς κηπουρούς». Είναι συνήθως μέτριοι ακαδημαϊκοί στις χώρες τους, αλλά έχουν πρόσβαση σε μοντέλα για κάθε όψη της διακυβέρνησης, ιδιαίτερα σε «μετασυγκρουσιακές» κοινωνίες. Είναι πρόθυμοι να σου πουν πώς πρέπει να διοικείται ένα υπουργείο, ένα μεγάλο πανεπιστήμιο ή μια ολόκληρη χώρα. Παίρνουν τα μοντέλα τους από τα ράφια ερευνητικών ιδρυμάτων ή μικρών πανεπιστημίων και τα περιφέρουν σ' όλο τον κόσμο, χωρίς να έχουν κάποια ιδιαίτερη γνώση των τοπικών συνθηκών. Ακόνισαν τις γνώσεις τους στις μετακομμουνιστικές χώρες και είναι έτοιμοι να τις προσφέρουν σε άλλες έναντι μικρής αμοιβής. Σύμφωνα με τη νεοαποικιακή νοοτροπία τους, το Ιράκ, το Κόσσοβο και η Ελλάδα πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Είναι όλοι τόποι που πρέπει να εκσυγχρονιστούν και να εξορθολογιστούν. Αυτοί οι «ειδικοί» είναι οι πλανόδιοι πωλητές του ύστερου καπιταλισμού. Έχουν αντικαταστήσει τα συνθετικά κοστούμια που κρέμονταν στο πίσω κάθισμα των αυτοκινήτων της δεκαετίας του ‘70 με Armani και εισιτήρια πρώτης θέσης, αλλά έχουν λιγότερη κατανόηση, αγωνία ή υπαρξιακή κρίση.

Το Κυπριακό Εργατικό Κίνημα ανάμεσα στη Σκύλα και τη Χάρυβδη: Για μια Στρατηγική Αντίστασης

2011-12-12T05:19:00.000-08:00

Με το πιστόλι στο κρόταφο η Κυπριακή Αριστερά αναγκάζεται να εφαρμόσει μέτρα λιτότητας για σκοπούς δημοσιονομικής πειθαρχίας. Με την απειλή της υπαγωγής της χώρας στο μηχανισμό στήριξης να επικρέμεται ως δαμόκλειος σπάθη επιβάλλονται μέτρα στο δημόσιο τομέα που ουσιαστικά αντίκεινται στο ιστορικό εργατικό κεκτημένο. Χωρίς την αναγκαία διαβούλευση και εξεύρεση συναινετικών λύσεων έχει πληγεί ένα ιστορικός θεσμός, η αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή (ΑΤΑ) με τρόπο που θα έχει αλυσιδωτές επιδράσεις σε όλη την οικονομία, τώρα και στο μέλλον. Αυτός ήταν εξάλλου ο στόχος του τρομερού τριδύμου «Αβέρωφ-Παπαδόπουλος-Ορφανίδης» («ΑΠΟ»).

Η εξήγηση του φαινομένου από τον Ιωακείμογλου (2012) είναι ότι «η κυπριακή αστική τάξη και οι αστικές τάξεις της Ευρώπης στο σύνολό τους προφανώς αδημονούν να θέσουν τις χώρες τους στο μονοπάτι που χαράσσεται στην Ελλάδα και το οποίο οδηγεί στην εγκαθίδρυση μιας κοινωνίας που εμπνέεται από την νεοφιλελεύθερη ουτοπία» [«Η Κυπριακή Οικονομία σε Κρίσιμη Καμπή», Περιστιάνης, Ν. & Φελλας, Κ. (επιμ.) Το Κοινωνικό Πορτραίτο της Κύπρου, ΕΚΚΕ, Αθήνα.]

Το μέτωπο Αριστερά και εργατικό κίνημα που υπήρξε το ιστορικό ανάχωμα στην περαιτέρω επέλαση της νεοφιλελεύθερου κύματος στην χώρα εξαναγκάστηκαν να ενδώσουν στους εκβιασμούς της διπλής πίεσης. Μια από «τα μέσα» το τρομερό τρίδυμο (ΑΠΟ) με την κακοφωνία των αντιπολιτευόμενων κομμάτων και των ΜΜΕ δημιούργησαν το κλίμα για να επιτείνουν την κρίση μέσα από συνεχείς επικλήσεις για «οικονομική κατάσταση εκτάκτου ανάγκης». Από «τα έξω» η δημοσιονομική πειθαρχία της ΕΕ υποχρεώνει τα κράτη μέλη να ακολουθούν τους δείκτες Μαάστριχτ με τον «μηχανισμό στήριξης». Πρόκειται για «μια κατασκευασμένη δημοσιονομική κρίση» η οποία συμβαίνει γιατί «η κυπριακή δημοσιονομική κρίση αναπτύσσεται στον βαθμό που η άρχουσα τάξη της Κύπρου πείθει τις χρηματοπιστωτικές αγορές ότι η κυπριακή οικονομία δεν μπορεί να εξυπηρετήσει το χρέος της χωρίς εξωπραγματικά μεγάλη διόρθωση των εσόδων και των δαπανών του δημοσίου»: Αυτό εξηγεί ο Ιωακείμογλου στηριζόμενος στην Έκθεση για την Οικονομία και Απασχόληση του ΙΝΕΚ-ΠΕΟ 2011 ως εξής:
"Μια δημοσιονομική κρίση, ωστόσο, στην εποχή των οικουμενικών χρηματιστικών αγορών, μπορεί να προκύψει είτε από την λειτουργία της οικονομίας (όπως π.χ. είναι η ελληνική δημοσιονομική κρίση) είτε να κατασκευαστεί, δηλαδή να προκληθεί. Πιο συγκεκριμένα, βιώσιμη είναι η εξυπηρέτηση του χρέους όταν γίνεται χωρίς να απαιτείται «εξωπραγματικά μεγάλη διόρθωση των εσόδων και των δαπανών του δημοσίου» (ΔΝΤ). Προφανώς στην περίπτωση που εκτιμάται από τους δανειστές ότι δεν είναι βιώσιμη η εξυπηρέτηση του χρέους, αυξάνεται η απροθυμία τους να παρέχουν δάνεια και επομένως γίνεται δυσκολότερη η εξυπηρέτηση του χρέους. Οι προσδοκίες, όμως, των πιστωτών μπορούν να διαμορφώνονται όχι μόνον από αντικειμενικά στοιχεία αλλά και από υποκειμενικά. Έτσι, εάν οι πιστωτές θεωρήσουν, δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα, για πραγματικούς ή για φανταστικούς λόγους, ότι αναλαμβάνουν υψηλούς κινδύνους, αυξάνουν τα επιτόκια δανεισμού ή αποσύρονται, και οδηγούμεθα σε δημοσιονομική κρίση. Εάν άτομα ή φορείς που διαθέτουν μεγάλο κύρος δηλώνουν ότι η κυπριακή οικονομία δεν είναι σε θέση να εξυπηρετήσει το χρέος της, αυτομάτως δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για αλλαγή στη συμπεριφορά των πιστωτών και για την κατασκευή μιας δημοσιονομικής κρίσης. Η δυσφήμιση μιας οικονομίας ως προς την ικανότητά της να εξυπηρετήσει το χρέος της τείνει να λειτουργήσει ως αυτο-πραγματοποιούμενη προφητεία. Αυτό σημαίνει ότι μια δημοσιονομική κρίση μπορεί να κατασκευαστεί, και τέτοια είναι η περίπτωση της Κύπρου." [Ιωακείμογλου, 2012].

Η κρίση που προκλήθηκε από τραπεζικές ασυδοσίες, τα υπερκέρδη και τα υπέρμετρα ρίσκα και τις μετέπειτα απόπειρες να σωθούν οι τράπεζες και το χρηματοπιστωτικό σύστημα τώρα φορτώνεται διπλά στις πλάτες των εργαζομένων μέσα από περικοπές στους μισθούς και την ιδιωτικοποίηση των δημοσίων αγαθών [βλ. Ursula Huws (2011) «Crisis as capitalist opportunity: new accumulation through public service commodification», Socialist Register 2012: The Crisis and the Left, Vol 48].

Στην Κύπρο η τελευταία υποβάθμιση από τους λεγόμενους οίκους αξιολόγησης έγινε λόγω της έκθεσης των τραπεζών στα τοξικά ελληνικά ομόλογα. Πως βρέθηκαν οι κυπριακές τράπεζες (1) να αγοράζουν μαζικά τα ομόλογα που ξεφορτώνονταν οι Γερμανικές και (2) να αγοράζεται με ποσό δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με την κεφαλαιακή βάση της κάθε τράπεζας. Είναι ο συνδυασμός του (1) και (2) για τις οποίες οι τράπεζες όφειλαν να διαχειριστούν τη συγκέντρωση αυτή. Είναι ασήκωτες ευθύνες των τραπεζιτών, μα πάνω απ’ όλα του διοικητή της κεντρικής τράπεζας γιατί ακριβώς ο ρόλος της εποπτικής αρχής ήταν να λάβει τα αναγκαία μέτρα ώστε ο κίνδυνος συγκέντρωσης να μειωθεί.
Ασφαλώς υπάρχουν στρεβλώσεις στο δημόσιο τομέα κι αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί, αλλά με κανένα τρόπο δεν είναι οι αδυναμίες αυτού του τύπου που ευθύνονται για την κρίση και πάνω απ’ όλα, η κατευθύνσεις της πολιτικής δεν μπορεί να στρέφονται κατά των εργαζομένων και του κοινωνικού κράτους ως «επίλυση» δήθεν της κρίσης.

"Οι πολιτικές λιτότητας δεν οδηγούν σε υπέρβαση της κρίσης. Αντιθέτως, την επιδεινώνουν και οδηγούν την παγκόσμια οικονομία ακόμη βαθύτερα στο νεοφιλελεύθερο αδιέξοδο. Η υπέρβαση της κρίσης προϋποθέτει ριζική ανακατανομή των εισοδημάτων προς όφελος της μισθωτής εργασίας, συνοδευόμενη από κρατικοποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος που να μετατρέψει το χρήμα από εμπόρευμα σε δημόσιο αγαθό, καθώς και διεύρυνση των δημόσιων αγαθών τουλάχιστον στους τομείς χαμηλής κερδοφορίας αλλά υψηλής κοινωνικής αξίας (υγεία, παιδεία, συγκοινωνίες, διαχείριση του περιβάλλοντος, έρευνα και τεχνολογία κ.λπ.). [ Έκθεση για την Οικονομία και Απασχόληση του ΙΝΕΚ-ΠΕΟ 2011, σελ. 107.]

Τα μέτρα λιτότητας τα επιβάλλουν «τεχνοκράτες» που κάθε άλλο παρά τεχνοκράτες είναι, αλλά φανατικοί ιδεολόγοι του νεοφιλελευθέρου δόγματος (βλ. Paul Krugman «Τεχνοκράτες βαρετοί, ευρω-ρομαντικοί και απάνθρωποι»). Πρώτο βιολί σε αυτό παιγνίδι είναι η Γερμανική Χριστιανοδημοκρατία της Μέρκελ που εκδικητικά και επιθετικά επιβάλλει μέτρα «δημοσιονομικής πειθαρχίας στις χώρες της «Ντόλτσε Βίτα» όπως χαρακτήρισαν πρόσφατα τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου» που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι:
«Συμπεραίνω ότι όλη η επιχειρηματολογία που παρουσιάζει τα τιμωρητικά μέτρα λιτότητας στις χώρες του νότου σαν τη μόνη σανίδα σωτηρίας της ευρωζώνης έρχεται να εξυπηρετήσει, άθελα η θεληματικά, τα στενώς νοούμενα συμφέροντα της γερμανικής οικονομικής ολιγαρχίας, τα οποία βασίζονται σε ένα μίγμα δογματισμού και αυταπάτης. Ακόμη και σήμερα δείχνει να μην αντιλαμβάνεται ότι η πολιτική που θέλει τη δική της πίτα σωστή και το σκυλί χορτάτο είναι μιά αυταπάτη, γιατί η δική της μελλοντική ευμάρεια εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ευημερία των οικονομιών του Νότου.» (βλ. Πανίκος Δημητριάδη «Αυταπάτες και δογματισμοί»)

Οφείλουμε να αποκαλύψουμε την ουσία της παρούσας κρίσης όπου η επιχειρούμενη «επίλυση» από τους «διορθωτές» του συστήματος που τελεί υπό κρίση με μέτρα λιτότητας, διορίζονται ως τέτοιοι από τις κυρίαρχες κοινωνικές τάξεις, οι οποίες έχουν ήδη ορίσει και το «πρόβλημα». Ορθά λοιπόν επισημάνεται ότι,
«Η διαχείριση του δημοσίου χρέους από τις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις της Ευρώπης επιχειρεί και μέχρις στιγμής επιτυγχάνει μια μεγάλη αναδιανομή εισοδήματος και εξουσίας σε βάρος των εργαζόμενων τάξεων. Η διαχείριση αυτή, όπως αποδεικνύεται και στην πράξη, επιδεινώνει το πρόβλημα του χρέους το οποίο υποτίθεται θα έλυνε, με αποτέλεσμα αυτό να καθίσταται μη βιώσιμο. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι μια τέτοια διαχείριση του δημοσίου χρέους βυθίζει την οικονομία σε ύφεση, αυξάνει κατακόρυφα το ποσοστό ανεργίας και τείνει να μετατρέψει θεαματικά τον κοινωνικό συσχετισμό δυνάμεων σε βάρος του κόσμου της εργασίας. Χρησιμοποιούν, έτσι, οι άρχουσες τάξεις της Ευρώπης, το δημόσιο χρέος ως μοχλό, πρώτον, για την πρωτοφανή αναδιανομή εισοδήματος και εξουσίας προς όφελος του κόσμου των επιχειρήσεων, και δεύτερον, για τον ριζικό μετασχηματισμό της οικονομίας σε κατεύθυνση αμιγώς νεοφιλελεύθερη επιβάλλοντας μια δήθεν αναγκαία θεσμική αντιμεταρρύθμιση. Πρόκειται για μια πολιτική που αποτυγχάνει ως προς τον διακηρυγμένο στόχο της, δηλαδή ως προς την μείωση του δημοσίου χρέους, αλλά επιτυγχάνει την ιστορική νίκη όλων των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων που επιδιώκουν να κλείσουν σε ιστορική παρένθεση το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο σε όλες του τις εκφάνσεις και σε όλες τις εθνικές του αποχρώσεις. Μια τέτοια πολιτική είναι προφανώς επιθυμητή και από την αστική τάξη της Κύπρου και τους συμμάχους της στην πολιτική σκηνή και την κοινωνία (ιδιαίτερα στα μέσα μαζικής "επικοινωνίας").» [Ιωακείμογλου, Η. (2012)].

Οι ρίζες και επιπτώσεις της κρίσης συζητήθηκαν σε πρόσφατη συζήτηση με θέμα “Οικονομική Κρίση στην Ευρωζώνη και Επιπτώσεις στην Κυπριακή Οικονομία” (5.12.2011 Πολυδύναμο Κέντρο Λευκωσίας) με τον Σταύρο Τομπάζο (Πανεπιστήμιο Κύπρου) και τον Παύλο Καλοσυνάτο (διευθυντή ΙΝΕΚ). Ακολούθησε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση και περαιτέρω αρθρογραφία (π.χ. άρθρο του Σωτήρη Βλάχου «Εξάντληση του Οικονομικού Συστήματος» , και το κείμενο ΕΡΑΣ «Εργαζόμενοι συσπειρωθείτε: έρχονται σκληρότερα μέτρα» κτλ).

Το πρόβλημα με τις συζητήσεις αυτές είναι ότι δεν προχώρησαν στο να τοποθετηθούν επί της ουσίας των προτεινόμενων μέτρων: είναι πράγματι αναγκαία; Κι αν είναι, γιατί και ποια πρέπει να είναι η στρατηγική της Αριστερά και του εργατικού κινήματος; Αυτή η συζήτηση έχει ήδη αρχίσει. Παρά τα χιλιοειπωμένα του κυριάρχου λόγου που θέλει τις περικοπές να είναι μονόδρομος είναι εν πολλοίς και λογοκριμένα στα ιδιωτικά ΜΜΕ, στο διαδίκτυο αναπτύσσεται μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για την κρίση στην παρούσα συγκυρία (βλ. «Σκέψεις για τη συγκυρία 9/12/2011»), τα δεδομένα εντός της Αριστεράς και του εργατικού κινήματος (βλ. «Για τα μέτρα λιτότητας, τον προϋπολογισμό, την αριστερά και τη σιωπή των αυτοδιατεινόμενων υπερασπιστών της εργατικής τάξης»).

Σήμερα τίθενται σε εφαρμογή μέτρα που θα έχουν τις εξής επιδράσεις στην οικονομία, την πολιτική και την κοινωνία:
• Πρώτον θα έχουν οπωσδήποτε υφεσιακά αποτελέσματα τα στην οικονομία στο σύνολο της, εφόσον πρόκειται για μείωση δαπανών την ώρα της ύφεσης: Ο Κέυνς, ο κατεξοχήν αστός οικονομολόγος που συνέβαλε ουσιαστικά στη διάσωση του καπιταλιστικού συστήματος τον μεσοπόλεμο, θεωρούσε ηλίθια την πολιτική λιτότητας την εποχή της κρίσης διότι απλώς επιτείνει την κρίση, αυξάνει την ανεργία και δημιουργεί φαύλους κύκλους περαιτέρω συρρίκνωσης της οικονομίας. Οι νεοφιλελεύθεροι φωστήρες ωστόσο δεν ενδιαφέρονται γι’ αυτά – προτεραιότητα τους είναι ο πληθωρισμός και οι «διαρθρωτικές αλλαγές» δηλαδή να διαλύσουν την οποιαδήποτε εργατική αντίσταση και ότι απόμενε από τα ιστορικά επιτεύγματα των εργατικών αγώνων. Το αποτέλεσμα θα είναι η διολίσθηση σε περαιτέρω αντεργατικά μέτρα.
• Δεύτερο, θα πλήξουν του εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα, και κυρίως τους πιο ευάλωτους στις εργοδοτικές πιέσεις γιατί το συνδικαλιστικό κίνημα εκεί είναι ανίσχυρο. Παρατηρείται λοιπόν το παράδοξο, μετά από μήνες συστηματικής εργολαβικής δαιμονοποίησης των δημοσίων υπαλλήλων και των συνδικάτων ότι δήθεν «απομυζούν από τον πολίτη και ειδικά τον εργαζόμενο από τον ιδιωτικό τομέα», οι εργοδότες του ιδιωτικού αισθάνονται ισχυροί όταν πλήττονται οι ισχυρές συντεχνίες του δημοσίου τομέα. Ήδη αυτό συμβαίνει με την άρνηση εργοδοτών να τιμήσουν τις υπογραφές συλλογικών συμβάσεων που έχουν υπογραφτεί εδώ και μήνες με το επιχείρημα όταν το ίδιο το κράτος παγώνει τους μισθούς και αναστέλλει την ΑΤΑ, υπονομεύοντας το πλαίσιο των συλλογικών διαπραγματεύσεων και συμβάσεων μιας ιστορικής τριμερούς συνεργασίας, τί περιμένουμε από το ιδιωτικό κεφάλαιο;
• Τρίτο στα δύο χρόνια θα είναι δύσκολο να επανέλθουμε στη λογικής της ΑΤΑ αλλά σε ένα νέο πλαίσιο συγκρούσεων.

Παρά την υιοθέτηση των μέτρων, γεγονός που αναμφίβολα αποτελεί ιστορική υποχώρηση του εργατικού κινήματος και μάλιστα την στιγμή που στην κυβέρνηση βρίσκεται το ΑΚΕΛ, δεν είμαι σύμφωνος με τις υπερβολικά απαισιόδοξες ερμηνείες που παραγνωρίζουν το γεγονός ότι η ιστορία είναι αποτέλεσμα πάλης που γεννά νέες αντιστάσεις. Τυχόν νέα μέτρα λιτότητας θα ειδωθούν μέσα από το πρίσμα των παρόντων μέτρων και της γνώσης που θα έχει συσσωρευτεί, αλλά και των δεδομένων ότι οι εργαζόμενοι έχουν δώσει ήδη πολλά. Έγινε μια υποχώρηση και μάλιστα χωρίς ουσιαστική εργατική αντίσταση με την μορφή απεργιακών αγώνων, γι’ αυτό και δεν συμμερίζομαι την ανάλυση ότι «έχουν πέσει τα κάστρα»:
«Στην Κύπρο η κρίση επιτάχυνε, ολοκλήρωσε και φανέρωσε διαδικασίες που βρισκόντουσαν σε εξέλιξη ήδη από την δεκαετία του 1990 – την αποδυνάμωση των συνδικάτων και την αστικοποίηση του ΑΚΕΛ με αποτέλεσμα την περαιτέρω επιδείνωση των ταξικών συσχετισμών. Σήμερα μπορούμε να μιλάμε πλέον για τρία "κάστρα" της εργατικής τάξης που πέφτουν ταυτόχρονα ως αποτέλεσμα ιστορικής διάβρωσης από τη μια και συνεπειών της σημερινής κρίσης από την άλλη:
• η χειροτέρευση των εργασιακών σχέσεων στο δημόσιο καταργώντας το συγκριτικό μέτρο για τον ιδιωτικό
• η κατάργηση του “κοινωνικού διαλόγου” και η περιθωριοποίηση των συνδικάτων
• η σοσιαλδημοκρατική στροφή του ΑΚΕΛ και η εξουδετέρωση της εργατικής αριστερής φωνής σε κοινοβουλευτικό και κυβερνητικό επίπεδο» (Σκέψεις για τη συγκυρία 9/12/2011)

Ασφαλώς είναι κατανοητή η κατεύθυνση της κριτικής που δέχεται η κυβέρνηση, το ΑΚΕΛ και η ΠΕΟ από τα αριστερά γιατί διαφαίνεται μια διολίσθηση από τις ιστορικές θέσεις της Αριστεράς που ξενίζει. Αυτό τονίζει ένας άλλος Αριστερός μπλόγκερ:
«Σε κάθε περίπτωση η ταχεία και απροκάλυπτη αποσιώπηση παραδοσιακών θέσεων και επιχειρημάτων, αλλά και η συμπόρευση με αστικές δυνάμεις για μέτρα στα οποία ποτέ προηγουμένως δεν συγκατάθεσε, συνεπάγεται ασήκωτες ευθύνες για την Κυπριακή αριστερά στην παρούσα συγκυρία. Τόσο για αυτούς που κυβερνούν, όσο και για εκείνους που δεν μπόρεσαν να επηρεάσουν τους πρώτους. Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες της πολιτικές ήττες, πολύ απλά διότι δεν προσπάθησε αρκετά και άφησε τον εαυτό της να γλιστρήσει σε μια αμαρτωλή συμμαχία με τους ταξικούς της εχθρούς, που κάθε άλλο παρά εξασφαλίζει τα συμφέροντα των λαϊκών στρωμάτων. Τουλάχιστον αν προσπαθούσε και έχανε το παιχνίδι, τότε θα άφηνε πίσω της ένα πάτημα για μετά, ένα μέτωπο στην κοινωνία που ίσως να ανασυντασσόταν υπό διαφορετικές συγκυρίες, μια λαϊκή συνείδηση που δεν θα πίστευε εύκολα το ψεύδος και τον λαϊκισμό που υιοθετεί μια υπερταξική τάχα ρητορική. Αντί αυτού επέλεξε να ενδυναμώσει με τη στάση της τις θέσεις της πλουτοκρατίας, της δεξιάς και κέντρο-δεξιάς/'αριστεράς', της ΟΕΒ, του ΚΕΒΕ, του ΔΝΤ και των ελίτ που ηγεμονεύουν την ΕΕ. (Βλ. Για τα μέτρα λιτότητας )»

Η κατάσταση ωστόσο είναι πολύ πιο ρευστή και αμφίσημη απ’ ότι φαίνεται εκ πρώτης όψεως ακριβώς γιατί με αυτά τα μέτρα οξύνονται περαιτέρω οι κοινωνικές και ταξικές αντιθέσεις και δημιουργούνται νέα δεδομένα αντίστασης ως κοινωνικές/πολιτικές αντιδράσεις στην επιβολή μέτρων λιτότητας. Με τα μέτρα αυτά όχι μόνο δεν «ξεμπερδεύουν» με την κρίση, αλλά ούτε και με το εργατικό κίνημα. Εξαναγκάστηκαν σε υποχώρηση, το ΑΚΕΛ και το εργατικό κίνημα, λόγω των εκβιαστικών διλημμάτων, αλλά τούτο δεν σημαίνει ότι το πράγμα έκλεισε έτσι, ή ότι τώρα πια έχει αναγκαστεί να ακολουθήσει μια άλλη, δεξιά πορεία. Αντιθέτως, πρέπει να βρει τρόπους να αντισταθμίσει την παρούσα υποχώρηση και να δημιουργήσει δεδομένα για να μην μονιμοποιηθεί η κατάσταση, όπως θέλουν οι νεοφιλελεύθεροι.

Λανθασμένη και εκ των πραγμάτων ξεπερασμένη θεωρώ την προσπάθεια να μπούμε στην λογική του «δεν έπρεπε να διεκδικήσει την προεδρία το ΑΚΕΛ»: υπό τις τότε περιστάσεις θα σήμαινε επανεκλογή Τάσσου Παπαδόπουλου με ολέθρια αποτελέσματα τόσο για το κυπριακό, όσο για την Αριστερά και το εργατικό κίνημα. Όταν λοιπόν ο ίδιος φίλος συμπεραίνει ότι «η διεκδίκηση της Προεδρίας από το ΑΚΕΛ το 2008 ήταν το λάθος των λαθών» πλανάται με το σκεπτικό ότι «σε κάποιες χώρες η κρίση φέρνει ανασύνταξη της αριστεράς, ενδυνάμωση του ταξικού κινήματος και ριζοσπαστική στροφή» και ότι «στη δική μας, φαίνεται να σπρώχνει προς την πλήρη σοσιαλδημοκρατικοποίηση» (βλ. Για τα μέτρα λιτότητας…). Πρόκειται για μια αδόκιμη και μηχανιστική μεταφορά πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δεδομένων άλλων κοινωνικών σχηματισμών στην Κύπρο, με τους συγκεκριμένους ιστορικούς και δομικούς τους συσχετισμούς, χωρίς το κυπριακό κτλ. Η δε λογική του τύπου «αν κάναμε έτσι τότε» είναι αντιπαραγωγική και ανούσια. Θυμίζει τους κολλημένους που μπορεί να έχουν κάποιο ακαδημαϊκό ενδιαφέρον για βιβλία «νεκροψίας», αλλά δεν μας βοηθούν στο δια ταύτα ως εργαλεία πάλης. Οδηγούν δε σε ηττοπάθεια τέτοια συμπεράσματα.

Συμμερίζομαι την προτείνόμενη από τον Ιωακείμογλου (2012) «εναλλακτική διαχείριση του δημοσίου χρέους, η οποία θα είχε ως διακηρυγμένο και πραγματικό στόχο την μείωσή του». Μια τέτοια διαχείρηση, θα επεδίωκε, ενδεικτικά και όχι αποκλειστικά, τα εξής:
• την αναβάθμιση του συνεργατισμού ώστε να διαμορφωθούν πολιτικές χρηματοδότησης στην υπηρεσία της κοινωνίας, των εργαζομένων και της ανάπτυξης με κοινωνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια.
• Θα επεδίωκε την εξασφάλιση χαμηλότοκου εξωτερικού δανεισμού από εναλλακτικές πηγές (εφόσον οι ηγεμονικές πολιτικές δυνάμεις της Ευρώπης αποκλείουν τον απευθείας δανεισμό από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) ώστε να γίνει δυνατή η χειραφέτηση από τον έλεγχο του ΔΝΤ και των άλλων διεθνών οργανισμών.
• Θα επεδίωκε τη διαχείριση του δημοσίου χρέους με πρώτη προτεραιότητα την προάσπιση των κοινωνικών αναγκών και των δημόσιων αγαθών, την αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος, την φορολόγηση του κεφαλαίου και του συσσωρευμένου πλούτου, καθώς και των βραχυχρόνιων χρηματιστικών συναλλαγών (φόρος Tobin), την μείωση των αντιπαραγωγικών δαπανών διατηρώντας άθικτες τις δαπάνες για στήριξη της υγείας, της παιδείας, της κοινωνικής προστασίας, του συνταξιοδοτικού συστήματος.
• Θα έριχνε το βάρος της όποιας προσαρμογής στην φορολόγηση της πολυτελούς διαβίωσης, στον συσσωρευμένο πλούτο και στα περιθώρια κέρδους που είναι υψηλά σε σύγκριση με τα αντίστοιχα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (βλ. Έκθεση για την οικονομία αι την απασχόληση του ΙΝΕΚ ΠΕΟ 2011).

Οφείλουμε να θέσουμε τις ταξικές παραμέτρους του ζητήματος κι όχι να μιλούμε εκτός αυτών. Μόνο έτσι θα κατανοήσουμε τις βαθύτερες δυναμικές που αναπτύσσονται αλλά και τις προοπτικές μπροστά μας.
"Υπάρχουν, όμως, και οι ταξικές προϋποθέσεις στήριξης μιας εναλλακτικής πολιτικής πρότασης που θα υπερασπίζεται τα συμφέροντα των εργαζόμενων τάξεων της Κύπρου. Για να κατανοήσουμε ποιες είναι αυτές οι πολιτικές προϋποθέσεις είμαστε υποχρεωμένοι να στραφούμε στην εμπειρία των χωρών που έχουν ήδη υπαχθεί στην εποπτεία του ΔΝΤ και των ηγεμονικών δυνάμεων της Ευρώπης. Στις χώρες αυτές οι κυρίαρχες κοινωνικές τάξεις επιχειρούν να αλλάξουν ριζικά το καθεστώς συσσώρευσης κεφαλαίου και εκμετάλλευσης της εργασίας πιθανολογώντας ότι η πολιτική τους δεν θα συναντήσει σημαντικές αντιστάσεις. Οι υποτελείς κοινωνικές τάξεις εισέρχονται σε ένα πρωτόγνωρο καθεστώς επισφάλειας χωρίς το "δημοκρατικό παιχνίδι" να τους δίνει έξοδο διαφυγής: οι διαμαρτυρίες, η κοινοβουλευτική αντιπολίτευση, οι καταγγελίες στον Τύπο, η ειρηνική διαδήλωση και οι απεργίες βραχείας διαρκείας ή αυτές στις οποίες υπάρχει έστω μέτρια συμμετοχή, αποτελούσαν μηχανισμούς ταξικής διαπραγμάτευσης και κοινωνικής εξισορρόπησης που λειτουργούσαν στο προηγούμενο καθεστώς συσσώρευσης κεφαλαίου, σε αυτό του κεϋνσιανισμού, του φορντισμού, της σοσιαλδημοκρατίας, ή όπως αλλιώς θέλετε να το ονομάσετε, και το οποίο είναι υπό κατάργηση. Το αποτέλεσμα είναι ότι έχει χαραχτεί μια ευδιάκριτη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε αυτούς που επιζητούν ένθερμα ή δειλά τον νεοφιλελεύθερο μετασχηματισμό της οικονομίας και της κοινωνίας, και σε αυτούς που τον απεχθάνονται διότι υποβαθμίζει έντονα, απότομα, ποικιλοτρόπως, και ταπεινωτικά την ζωή τους» [Ιωακείμογλου 2012].

Τυχόν υπερβολικές κριτικές οδηγούν σε ηττοπάθεια διότι με το να αμφισβητείται για το αν θα έπρεπε να διαχειριστεί την εξουσία το ΑΚΕΛ συναντούν, άθελα ίσως, αυτούς που ήθελαν διακαώς τον εξαναγκασμό σε παραίτηση της Κυβέρνησης γιατί θέλουν να διαχειριστούν τόσο την κρίση, όσο τον διαμοιρασμό των συμβολαίων εξόρυξης των υδρογονανθράκων . Το ζήτημα δεν είναι αν θα πρέπει να την διαχειριστεί αλλά πως θα πρέπει από τώρα και στο εξής με δεδομένε ς τις κοινωνικές/ταξικές παραμέτρους:
Μέσα [στη] γενική ευρωπαϊκή συγκυρία, φαίνεται πολύ πιθανό και στην Κύπρο να υπάρξει μια όμοια ή παρεμφερής πόλωση, με την πρωτοβουλία των δυνάμεων του νεοφιλελευθερισμού που επιδιώκουν την ριζική μετατροπή των παλιών ιστορικών κοινωνικών συμβιβασμών. Η διαχείριση της εξουσίας από το ΑΚΕΛ στην Κύπρο αποτελεί βεβαίως σημαντική ιδιομορφία διότι δημιουργεί διαφορετικό συσχετισμό δυνάμεων σε σύγκριση με τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί την δυνατότητα από τις άλλες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις να οδηγήσουν σε πόλωση. Εάν κάτι τέτοιο συμβεί, όπως ήδη φαίνεται, η πλευρά εκείνη που θα έχει αυξημένες πιθανότητες να επιβάλει το δικό της πολιτικό σχέδιο θα είναι εκείνη που θα έχει συνείδηση ότι το επίδικο αντικείμενο των επερχόμενων συγκρούσεων δεν είναι η αναπαλαίωση των κλονισμένων ισορροπιών και συμβιβασμών, αλλά η αλλαγή της οικονομικής και κοινωνικής φυσιογνωμίας της Κύπρου για τις δεκαετίες που έρχονται."

Εύλογα τίθεται το ερώτημα γιατί να θέλουν οι άρχουσες τάξεις να διαχειριστούν την κρίση; Ο Αγκάμπεν το έχει θέσει πολύ εύστοχα ότι «σήμερα δεν αποσκοπούν να διατηρήσουν την τάξη, αλλά να διαχειριστούν την αταξία. Και η αταξία πάντοτε υπάρχει, τη βλέπουμε: η κρίση, οι ταραχές, τα συμβάντα, η κατάσταση ανάγκης … όλα αυτά τα επικαλούνται ανά πάσα στιγμή. Αλλά το ζητούμενο είναι να παρέμβουν εκ των υστέρων» (Συνέντευξη του Giorgio Agamben στον Άκη Γαβριηλίδη 2011 – υπό έκδοση).

Το ζήτημα είναι να βρει η Αριστερά απαντήσεις στη παρούσα κρίση με δεδομένες τις ασφυκτικές πιέσεις που υπάρχουν. Οφείλει δηλαδή να προτείνει πρακτικά και συγκεκριμένα στόχους για διεκδίκηση των εργαζομένων που να δημιουργούν δεδομένα στους κοινωνικούς αγώνες ως αντιστάθμιση της υποχώρησης και ενίσχυσης της δυναμικής αντίστασης του εργατικού κινήματος, κι όχι κούφια συνθήματα για ένα νεφελώδες μέλλον. Τα μεγάλα λόγια έχουν κουράσει τους εργαζόμενους, ενώ οι ιδεολογικοί αντίπαλοι μας τα διαστρεβλώνουν για να γελοιοποιήσουν το όραμα του σοσιαλισμού. Είναι μέσα από κοινωνικούς αγώνες που οικοδομείται η στρατηγική της αντίστασης και διαφαίνονται έτσι οι προοπτικές για το μέλλον που ίσως να μην φαίνονταν καθόλου πριν τους αγώνες αυτούς.

Κρίση, Τεχνοκράτες και η Μέρκελ

2011-12-11T14:07:00.000-08:00

Φιλοξενώ δύο κείμενα για την κρίση τα οποία θεωρώ σημαντικά και εξαιρετικά επίκαιρα. Τα κείμενα μας αποκαλύπτουν πτυχές της κρίσης και της "επίλυσης" που επιχειρείται: το κείμενο του νομπελίστα Paul Krugman "Τεχνοκράτες βαρετοί, ευρω-ρομαντικοί και απάνθρωποι", και των καθηγητών Πανίκου Δημητριάδη "Αυταπάτες και δογματισμοί" και του Σπύρου Λαπατσιώρα "Η γερμανική ηγεμονία στην Ευρώπη έχει επιλέξει τα θύματά της".

------------------------------------------------------------------
Τεχνοκράτες βαρετοί, ευρω-ρομαντικοί και απάνθρωποι, του Paul Krugman
Υπάρχει μια λέξη που την ακούω συνεχώς τις τελευταίες ημέρες: «τεχνοκράτης». Μερικές φορές την χρησιμοποιούν περιφρονητικά - οι δημιουργοί του ευρώ, μας λένε, ήταν τεχνοκράτες που απέτυχαν να λάβουν υπ' όψιν ανθρώπινους και πολιτισμικούς παράγοντες. Αλλες φορές την χρησιμοποιούν εγκωμιαστικά: οι άρτι ορκισθέντες πρωθυπουργοί της Ελλάδας και της Ιταλίας περιγράφονται ως τεχνοκράτες που θα αρθούν υπεράνω της πολιτικής και θα κάνουν ό,τι πρέπει να γίνει.

Αλλά αυτοί οι άνθρωποι - αυτοί που εξαναγκάζουν τόσο την Ευρώπη όσο και τις ΗΠΑ σε λιτότητα - δεν είναι τεχνοκράτες. Αντιθέτως, είναι βαθιά ρομαντικοί και καθόλου πρακτικοί.

Ανήκουν, βεβαίως, σε ένα ιδιαίτερο είδος βαρετών ρομαντικών, και όσα απαιτούν στο όνομα των ρομαντικών οραμάτων τους είναι συχνά απάνθρωπα: τεράστιες θυσίες από τους εργαζομένους και τις οικογένειες. Το γεγονός ότι αυτά τα οράματά τους βασίζονται σε απατηλά όνειρα για το πώς θα έπρεπε να είναι η κατάσταση, παρά σε ψύχραιμες εκτιμήσεις για το πώς είναι στην πραγματικότητα.

Για να σώσουμε την παγκόσμια οικονομία πρέπει να ανατρέψουμε αυτούς τους επικίνδυνους ρομαντικούς από τα βάθρα τους.

Με θλίψη λέω ότι τα πράγματα δεν ήρθαν όπως τα είχαν υποσχεθεί οι «τεχνοκράτες» και οι ελίτ της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Αλλά αντί να προσαρμοστούν στην πραγματικότητα, αυτοί οι υποτιθέμενοι τεχνοκράτες απλώς επέμεναν ότι η Ελλάδα, παραδείγματος χάριν, θα μπορούσε να αποφύγει την χρεοκοπία μέσω άγριας λιτότητας, την ώρα που όποιος έκανε στην πραγματικότητα την αριθμητική ήξερε ότι αυτό δεν ισχύει.

Επιτρέψτε μου να αναφέρω ειδικά την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), η οποία υποτίθεται ότι είναι ο απόλυτος τεχνοκρατικός θεσμός, και η οποία έχει εξόχως διακριθεί στο να καταφεύγει στη φαντασία ενώ τα πράγματα δεν πάνε καλά. Πέρυσι, για παράδειγμα, η ΕΚΤ επιβεβαίωσε την πίστη της στη νεράϊδα της εμπιστοσύνης - δηλ. στον ισχυρισμό ότι οι περικοπές στον προϋπολογισμό σε μια οικονομία σε ύφεση θα φέρουν ανάκαμψη. Παραδόξως, αυτό δεν συνέβη πουθενά.

Και τώρα, με την Ευρώπη σε κρίση - μια κρίση που δεν μπορεί να αναχαιτιστεί εκτός αν παρέμβει η ΕΚΤ για να σταματήσει τον φαύλο κύκλο της χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης - οι ηγέτες της είναι ακόμη κολλημένοι στην ιδέα ότι η σταθερότητα των τιμών θεραπεύει όλα τα δεινά. Την περασμένη εβδομάδα, ο Μάριο Ντράγκι, ο νέος πρόεδρος της ΕΚΤ, διακήρυξε ότι «η σταθεροποίηση των προσδοκιών για τον πληθωρισμό» είναι «η μεγαλύτερη συνεισφορά που μπορούμε να κάνουμε υπέρ της βιώσιμης ανάπτυξης, της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας».

Αυτός είναι ένας εντελώς φανταστικός ισχυρισμός, σε μια εποχή που ο προβλεπόμενος πληθωρισμός στην Ευρώπη είναι, στην πραγματικότητα, πολύ χαμηλός, και αυτό που συγκλονίζει τις αγορές είναι ο φόβος για μια λίγο ή πολύ άμεση χρηματοπιστωτική κατάρρευση. Και μοιάζει περισσότερο με θρησκευτική διακήρυξη παρά με τεχνοκρατική εκτίμηση.

Για να είμαστε σαφείς, όλα αυτά δεν είναι αντι-ευρωπαϊκές μεγαλοστομίες, από τη στιγμή που εμείς στις ΗΠΑ έχουμε τους δικούς μας ψευδο-τεχνοκράτες, οι οποίοι διαστρεβλώνουν την πολιτική συζήτηση. Μη κομματικές, υποτίθεται, ομάδες «ειδικών», όπως η Επιτροπή για έναν Υπεύθυνο Ομοσπονδιακό Προϋπολογισμό κ.ά., έχουν σημειώσει μεγάλη επιτυχία στο να στρέψουν το επίκεντρο της συζήτησης περί οικονομικής πολιτικής από την ανεργία στα ελλείμματα.

Πραγματικοί τεχνοκράτες θα είχαν ρωτήσει γιατί να έχει νόημα κάτι τέτοιο, σε μια περίοδο όπου το ποσοστό της ανεργίας είναι 9% στις ΗΠΑ και το επιτόκιο δανεισμού για την εξυπηρέτηση του αμερικανικού χρέους είναι μόλις 2%. Αλλά όπως και η ΕΚΤ, οι φωνακλάδες μας περί τα δημοσιονομικά έχουν την δική τους άποψη για το τί έχει σημασία, και επιμένουν σε αυτή την άποψη ό,τι και αν λένε τα στοιχεία.

Είμαι, λοιπόν, εναντίον των τεχνοκρατών; Κάθε άλλο. Μου αρέσουν οι τεχνοκράτες, είναι φίλοι μου. Και έχουμε ανάγκη από τεχνική εμπειρογνωμοσύνη για να αντιμετωπίσουμε τα οικονομικά δεινά μας. Αλλά η δημόσια συζήτηση διαστρεβλώνεται άσχημα από ανθρώπους με ιδεολογική προσέγγιση και από όσους σκέπτονται με ευσεβείς πόθους - από βαρετούς, απάνθρωπους ρομαντικούς - οι οποίοι υποκρίνονται ότι είναι τεχνοκράτες. Και έφτασε η ώρα να διαλύσουμε τις αβάσιμες αξιώσεις τους.

ΤΟ ΒΗΜΑ - New York Times

-----------------------------------------------------------------------
Αυταπάτες και δογματισμοί
Του Καθηγητή Πανίκου Δημητριάδη
Η πολιτική ηγεσία της Γερμανίας αποδίδει τη σημερινή κρίση στην ευρωζώνη στα μεγάλα χρέη τα οποία προήλθαν από την έλλειψη δημοσιονομικής πειθαρχίας στις χώρες της «Ντόλτσε Βίτα», όπως χαρακτήρισε πρόσφατα τις χώρες του ευρωπαικού νότου ο γγ του κόμματος των Χριστιανοδημοκρατών Alexander Dobrindt (σύμφωνα με το έγκυρο περιοδικό Spiegel). Παρουσιάζει επίσης τα τιμωρητικά μέτρα λιτότητας που προσπαθεί να επιβάλει μέσω του μηχανισμού στήριξης σαν τη μόνη λύτρωση, μιά οικονομική κάθαρση που ισχυρίζονται είναι απαραίτητη γιά να διασωθούν οι οικονομίες.

Τα επιχειρήματα αυτά, οπως συμπεραίνει εύστοχα και ο Νομπελίστας Πόλ Κρούγκμαν, αποτελούν προσπάθεια όλων αυτών που τα προωθούν να καπηλευθούν την ευρωπαϊκή κρίση για εξυπηρέτηση των δικών τους στενών, οικονομικών, πολιτικών η και προσωπικών συμφερόντων.

Οπως έχω εξηγήσει και σε προηγούμενο μου άρθρο, ενα δημόσιο χρέος, όσο μεγάλο και να είναι, είναι βιώσιμο, εφόσον υπάρχει θετικός ρυθμός ανάπτυξης και το κράτος μπορεί να δανεισθεί σε χαμηλότερο επιτόκιο. Η Ιαπωνία έχει χρέος 220% του ΑΕΠ της και το χρέος της είναι βιώσιμο γιατί δανείζεται σε χαμηλότερο επιτόκιο από τη Γερμανία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χρέος 95% του ΑΕΠ και δανείζονται σε πολύ χαμηλά επιτόκια. Σε αντίθεση με τις χώρες της ευρωζώνης, η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ έχουν τη δική τους κεντρική τράπεζα, η οποιά μπορεί να τυπώσει όσο χρήμα χρειάζεται γιά να αντιμετωπίσθεί ένα προβλημα ρευστότητας των κυβερνήσεων τους.

Το τέλος του 2007 – πριν δηλαδή ξεκινήσει η στήριξη των τραπεζών λόγω κρίσης - η Ευρωζώνη στο σύνολό της είχε δημόσιο χρέος 66% του ΑΕΠ της. Σήμερα, λόγω κυρίως διάσωσης τραπεζών σε χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ολλανδία και η Ιρλανδία, το χρέος της ευρωζώνης έχει ανέλθει στο 85% του ΑΕΠ της. Παρά την άυξηση αυτή, παραμένει χαμηλότερο αυτού της Ιαπωνίας και των ΗΠΑ. Το 2007 οι μόνες χώρες της ευρωζώνης που είχαν χρέος μεγαλύτερο του ΑΕΠ τους ήταν η Ιταλία και η Ελλάδα, και αυτό οριακά. Η Ισπανία είχε χρέος 36.1% του ΑΕΠ της, η Ιρλανδία 25.0%, η Πορτογαλία 68.3% και η Κύπρος 58.3%. Τον ίδιο χρόνο η Γερμανία είχε χρέος το 64.9%, η Γαλλία 63.9%, το Βέλγιο 84.2% και η Αυστρία 60.9%. Τα στοιχεία αυτά από μόνα τους καταρρίπτουν το μύθο ότι (α) η ευρωζώνη, στο συνολό της, είναι δημοσιονομικά απείθαρχη και (β) ότι οι χώρες του νότου και του βορρά μπορούν να μπούν εύκολα σε δύο ξεχωριστά καλάθια.

Ο πρώτος λόγος που το χρέος της ευρωζώνης είναι περισσότερο προβληματικό παρά αυτό των ΗΠΑ η της Ιαπωνίας είναι η απουσία δημοσιονομικής ένωσης. Γιά να ξεκαθαρίσω, μιά γνήσια δημοσιονομική ένωση στηρίζεται πάνω στην αλληλοβοήθεια και την αλληλεγγύη μεταξύ μελων-κρατών. Δηλαδή πόρρω απέχει από την τιμωρητική φόρμουλα των «δημοσιονομικά απείθαρχων» (φτωχότερων) μελών-κρατών που φαίνεται να προωθούν τώρα η Γερμανία και η Γαλλία με το πρόσχημα της διάσωσης της ευρωζώνης.

Μιά γνήσια δημοσιονομική ένωση συμπεριλαμβάνει μεταβιβάσεις πόρων η/και εγγυήσεις από τα πιό πλούσια κράτη στα πιό φτωχά (π.χ. μέσω κοινών κοινωνικών παροχών η ευρω-ομόλογων). Αν υπήρχε τέτοια αλληλεγγύη μεταξύ κρατών-μελών, ο μέσος όρος χρέους της ευρωζώνης θα ήταν καθοριστικός γιά τη δυνατότητα δανεισμού όλων των χωρών. Οι επενδυτές δεν ασχολούνται με τα οικονομικά της (συγκριτικά φτωχής) πολιτείας του Μισσισίπι όταν δανείζουν στις ΗΠΑ. Η πολιτεία αυτή επωφελείται από αυτόματες μεταβιβάσεις χρημάτων από τις πιό πλούσιες πολιτείες μέσω του ομοσπονδιακού προυπολογισμού.

Ακόμη και χωρίς (αυτόματη) αλληλοβοήθεια μεταξύ των κρατών της ευρωζώνης, που είναι ουσιαστικά το σημερινό στάτους-κβό, τα χρέη τους, έστω και τα πίο μεγάλα, θα μπορούσε να ήταν διατηρήσιμα αν τα κράτη δεν υποχρεώνονταν να καταφεύγουν συνεχώς στις μη αποτελεσματικές αγορές γιά όλες τους τις ανάγκες χρηματοδότησης. Αυτό γίνεται γιατί η ΕΚΤ, σύμφωνα με το καταστατικό της, δεν έχει τη δυνατότητα να δανείσει στα κράτη-μέλη. Η ανυπαρξία κανονικής κεντρικής τράπεζας στην ευρωζώνη είναι ο δεύτερος και κυριότερος λόγος που μετατρέπει το χρέος της ευρωζώνης σε Αχίλλειο πτέρνα.

Αυτός ο ελαττωματικός σχεδιασμός, όπως παραδέχθηκε και ο εκ των αρχιτεκτόνων του ευρώ Ζάκ Ντελόρ σε πρόσφατη συνέντευξη του στην Daily Telegraph, ήταν αποτέλεσμα της γερμανικής εμμονής στην ιδέα νομισματικού ελέγχου (ως επίσης και έλλειψης οράματος από τις υπόλοιπες χώρες, οι οποίες αποδέχθηκαν τους όρους της Γερμανίας). Η άλλη όψη του ιδίου νομίσματος, το οποίο επέβαλε η Γερμανία στην ευρωζώνη στη θέση μιάς γνήσιας δημοσιονομικής ένωσης, είναι η δημοσιονομική πειθαρχία μέσω του Σύμφωνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ). Αυτή συχνά δικαιολογείται με τη λογικοφανή παρομοίωση των οικονομικών ενός κράτους με αυτών ενός νοικοκυριού.

Λίγο-πολύ αυτοί που την προωθούν (π.χ. ο ΥΠΟΙΚ της Γερμανίας κ. Σόιμπλε) μας λένε τα εξής:

«Οταν ένα νοικοκυρίο ξοδεύει περισσότερα από τα εισοδήματά του, γιά να μειώσει το χρέος του πρέπει να εφαρμόσει μέτρα περιορισμού της κατανάλωσής του. Ακριβώς το ίδιο ισχύει και γιά τα κράτη και τις οικονομίες».

Η άποψη αυτή δεν είναι τίποτα άλλο από μιά σοφιστεία, μία μεγάλη πλάνη σύνθεσης (fallacy of composition. Γιατί ούτε τα δημόσια οικονομικά αλλά ούτε και τα οικονομικά μιάς χώρας μπορούν να συγκριθούν με τα οικονομικά ενός νοικοκυριού.

Οσον αφορά τα δημόσια οικονομικά, τόσο οι δαπάνες όσο και τα έσοδα του κράτους επηρεάζουν σημαντικά, αλλά και επηρεάζονται από, την υπόλοιπη οικονομία. Οταν το κράτος κάνει περικοπές δαπανών δεν επηρεάζει μόνο το δικό του ισολογισμό. Επηρεάζει και τους ισολογισμούς των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών που εξαρτώνται άμεσα η έμμεσα από κρατικές δαπάνες. Οταν οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν μειωμένη ζήτηση από το κράτος και τους καταναλωτές, κάποιες από αυτές θα χρεωκοπήσουν. Οι χρεοκοπίες επιχειρήσεων με τη σειρά τους έχουν αρνητικές επιπτώσεις γιά τους πιστωτές τους, περιλαμβανομένων και των τραπεζών. Επίσης επηρεάζουν το εισόδημα του προσωπικού τους, το οποίο θα βρεθεί στην ανεργία. Ακόμη και αυτές που επιβιώνουν θα μειώσουν τις επενδύσεις και το προσωπικό τους, λόγω μείωσης της ζήτησης. Οταν οι επιπτώσεις από τα μέτρα λιτότητας στη ζήτηση δεν αντισταθμισθούν από άλλες δαπάνες – π.χ. δημόσιες η ιδιωτικές επενδύσεις η αύξηση της εξωτερικής ζήτησης - τότε οδηγούν σε ένα φαύλο κύκλο χρέους και αποπληθωρισμού, ο οποίος οδηγεί σε οικονομική συρρίκνωση και αύξηση του χρέους.

Οσον αφορά το εμπορικό ισοζύγιο μιάς χώρας, δεν μπορεί να εκλείψουν τα ελλείμματα κάποιων χωρών όταν άλλες έχουν πλεονάσματα. Τα εμπορικά πλεονάσματα και η σημερινή ευμαρία της Γερμανίας οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στα ελλείμματα που είχαν οι οικονομίες του νότου. Η άλλη όψη του ιδίου νομίσματος είναι ότι το ευρώ είναι ένα υποτιμημένο νόμισμα γιά τη Γερμανία και υπερτιμημένο γιά τα περισσότερα άλλα κράτη μέλη της ευρωζώνης – η ευρωζώνη πόρρω απέχει από μιά βέλτιστη νομισματική περιοχή. Γιά το λόγο αυτό μιά νομισματική ένωση δεν είναι βιώσιμη αν δεν συνοδεύεται από μιά γνήσια δημοσιονομική ένωση.

Συμπεραίνω ότι όλη η επιχειρηματολογία που παρουσιάζει τα τιμωρητικά μέτρα λιτότητας στις χώρες του νότου σαν τη μόνη σανίδα σωτηρίας της ευρωζώνης έρχεται να εξυπηρετήσει, άθελα η θεληματικά, τα στενώς νοούμενα συμφέροντα της γερμανικής οικονομικής ολιγαρχίας, τα οποία βασίζονται σε ένα μίγμα δογματισμού και αυταπάτης. Ακόμη και σήμερα δείχνει να μην αντιλαμβάνεται ότι η πολιτική που θέλει τη δική της πίτα σωστή και το σκυλί χορτάτο είναι μιά αυταπάτη, γιατί η δική της μελλοντική ευμάρεια εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ευημερία των οικονομιών του Νότου.

Οι μάσκες όμως έχουν πέσει. Ο διεθνής τύπος, τις τελευταίες βδομάδες, έγινε ιδαίτερα καυστικός με την μυωπική αυτή στάση της Γερμανικής ηγεσίας, η οποία οδηγεί στη διάρρηξη της ευρωζώνης. Ανάμεσα σε πληθώρα πρόσφατων άρθρων στο διεθνή τύπο που εκθέτουν την ακατανόητη και πεισματική αυτή στάση της Γερμανίας ξεχώρισα ένα άρθρο του Fabian Lindner στην εφημερίδα Γκάρντιαν το οποίο αναφέρεται στα μαθήματα που η Γερμανία έπρεπε να είχε ήδη αντλήσει από την δική της ιστορία, όταν οι τιμωρητικές λύσεις που τις επέβαλαν οι ξένες δυνάμεις οδήγησαν στην άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Το μόνο αβέβαιο, όπως εξηγούν οι Simon Johnson και Peter Boone σε πρόσφατο άρθρο τους με τίτλο «Η Ευρωζώνη οδεύει πρός το τέλος», είναι αν αυτό θα γίνει με την εθελοντική αποχώρηση της Γερμανίας η με την αποβολή των πιό αδύνατων οικονομιών.

Στο βωμό μιάς γνήσιας οικονομικής ένωσης βασισμένης στην αλληλοβοήθεια και την αλληλεγγύη μπορούν να θυσιασθούν πολλά. Στο βωμό όμως της αυταπάτης, του δογματισμού και των τιμωρητικών λύσεων που θέλει να επιβάλει η γερμανική ηγεσία, οι περισσότεροι λαοί της ευρωζώνης πιστέυω δε θα δυσκολευθούν να πούν «ΟΧΙ», αν και όταν ερωτηθούν. Το μόνο ερώτημα που απομένει είναι ποιοί θα πούν πρώτοι το «AUF WIEDERSEHEN».

http://www.blogger.com/img/blank.gif
-------------------------------------------------------------------------
Η γερμανική ηγεμονία στην Ευρώπη έχει επιλέξει τα θύματά της
Του Σπύρου Λαπατσιώρα

Αυγή 11/12/2011

Για να απαντήσουμε στο κατά πόσο συνιστά λύση η (άλλη μία) προσωρινή και έωλη συμφωνία στην οποία θα καταλήξει η Σύνοδος Κορυφής, πρέπει να εξετάσουμε ποιο είναι το πρόβλημα στο οποίο καλείται να απαντήσει. Αναγκαστικά θα είμαστε σχηματικοί.

Η ακραία συντηρητική αντίληψη που κυριαρχεί, θεωρεί ως αιτία της κρίσης τον υπερβολικό δανεισμό είτε των νοικοκυριών είτε των κρατών. Επομένως, η λύση στο πρόβλημα είναι η διόρθωση των θεσμικών ατελειών, ώστε να τιμολογείται σωστά ο κίνδυνος και να μην μπορεί κανείς δανειζόμενος να ζήσει πέρα από τις δυνατότητές του. Επίσης, επιβάλλεται να θεσπιστούν αποτελεσματικοί μηχανισμοί δημοσιονομικής παρακολούθησης στα κράτη, τα νοικοκυριά που υπερέβησαν τις δυνατότητές τους να κάνουν θυσίες και να συγκροτηθεί ένα κανονιστικό πλαίσιο για τις αγορές. Πέρα από αυτά, η κρίση αποτελεί ευκαιρία για να προχωρήσουν οι απαραίτητες δομικές μεταρρυθμίσεις ελαστικοποίησης της αγοράς εργασίας, ιδιωτικοποιήσεων και αποδόμησης του κοινωνικού κράτους.

Με βάση την ίδια λογική δεν μπορεί να υπάρξει δημοσιονομικό σύστημα μεταφοράς πόρων, η ΕΚΤ δεν πρέπει να αναλάβει την υποστήριξη κρατών, παρά μόνο πυροσβεστικά, όταν τίθεται σε κίνδυνο η σταθερότητα του συστήματος. δεν είναι «ορθό» να εκδοθούν ευρωομόλογα, επειδή όλα αυτά καθιστούν αδύναμες στις κυβερνήσεις απέναντι στις κοινωνικές απαιτήσεις. Πρόκειται για την ηγεμονική αφήγηση, η οποία δεν εκφέρεται μόνο από τη γερμανική κυβέρνηση αλλά από σχεδόν κάθε κυβέρνηση, και διαμορφωτή πολιτικής στην Ευρώπη, που καταλήγει να δείχνει ως ενόχους τους εργαζομένους και το κοινωνικό κράτος

Και η Γαλλία; Ορισμένα στοιχεία δίνουν ένα δρόμο για να εξετάσουμε τις τακτικές διαφωνίες με τη Γερμανία. Η Γαλλία έχει 50% του ΑΕΠ πρωτογενείς δημόσιες δαπάνες, προβλεπόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα μεταξύ 5% και 6% για το 2012 μετά από πρόγραμμα λιτότητας, δημόσιο χρέος που προσεγγίζει στα επόμενα έτη το 100%, ιδιωτικό χρέος πάνω από 150% και ακαθάριστο εξωτερικό χρέος (δημόσιο και ιδιωτικό 200%, εκ των οποίων το 78%, σχεδόν 2,2 τρισ., είναι βραχυπρόθεσμο και επομένως πρέπει να αναχρηματοδοτηθεί). Στις αρχές του 2012 θα έχει χάσει τον ΑΑΑ βαθμό πιστωτικής αξιοπιστίας και κάθε αναχρηματοδότηση θα έχει μεγαλύτερο κόστος, χώρια τις απώλειες που συνεπάγεται η χαμηλότερη αξιοπιστία. Επίσης τον Απρίλιο του 2012 γίνονται προεδρικές και τον Ιούνιο βουλευτικές εκλογές, ενώ, όπως φαίνεται, η οικονομία της θα έχει εισέλθει σε ύφεση.

Η γαλλική κυβέρνηση δεν αντιτίθεται στην ηγεμονική αφήγηση και τη στρατηγική που απορρέει από αυτή - άλλωστε έχει συμβάλει στη διαμόρφωσή της. Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία καθίσταται προφανές γιατί ζητεί μεγαλύτερη κινητικότητα στην αγορά χρέους εκ μέρους της ΕΚΤ (να αναλάβει τον ρόλο του ύστατου δανειστή), έκδοση ευρωομολόγου, ενίσχυση του EFSF, ώστε να μειωθούν οι πιέσεις μετάδοσης της κρίσης χρέους και σε αυτήν και επιπλέον χρόνο υλοποίησης αυτής της στρατηγικής, με μεγαλύτερους βαθμούς ελευθερίας για δημοσιονομικούς χειρισμούς. Όμως, επίσης προφανώς, οι απαιτήσεις της ενδέχεται να καταστήσουν μη-αξιόπιστη απειλή για τις κυβερνήσεις την απώλεια πρόσβασης στις αγορές και επομένως να ακυρώσουν την αποτελεσματικότητα της κύριας στρατηγικής, που συνίσταται τελικά στη μεταφορά της πίεσης στους εργαζόμενους.

Είναι σαφές ότι αυτή η πολιτική, οδηγώντας στην ύφεση την Ευρώπη (-1% για το 2012), οδηγεί σε απώλειες ακόμη και τη Γερμανία. Συμφέρει τη Γερμανία ένα τέτοιο αποτέλεσμα; Ας μας καθοδηγήσουν μερικοί αριθμοί στην απάντηση του ερωτήματος. Το 2010 το 70% των εξαγωγών της Γερμανίας κατευθυνόταν την Ευρώπη. Ωστόσο, η μείωση των εξαγωγών δεν αναμένεται να χειροτερέψει το πλεόνασμα των εξαγωγών, σε σχέση με τις εισαγωγές, παρά μόλις κατά 1,5% του ΑΕΠ, δηλαδή 35 δισ. ευρώ (από το περίπου 5% για το 2011 στο 3,5% για το 2012, σε ένα μάλλον δυσμενές σενάριο, όχι αυτό που ακολουθεί επισήμως η γερμανική κυβέρνηση). Αυτή η επιδείνωση θα επιφέρει πτώση των επενδύσεων, μικρή άνοδο της ανεργίας και μικρή επιδείνωση των ελλειμμάτων.

Μπροστά σε αυτά τα μάλλον μικρά μεγέθη το κόστος μιας αλλαγής πολιτικής φαίνεται μεγάλο, ειδικά αν σκεφτούμε: α) τις χρηματοδοτικές ανάγκες που θα προκύψουν από αυξημένα ελλείμματα και χρέος στη Γερμανία σε περίπτωση που δεν υιοθετηθεί αυξημένη πειθαρχία από τις άλλες χώρες και β) το πολιτικό κόστος. Στην εικόνα αυτή βέβαια θα πρέπει να προσθέσουμε παράγοντες που προκαλούν μεγαλύτερο κόστος από την επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Όπως, για παράδειγμα, το γεγονός ότι οι γερμανικές τράπεζες είναι εκτεθειμένες στις τράπεζες της Ιταλίας και της Ισπανίας με 165 και 180 δισ. ευρώ αντιστοίχως (στοιχεία BIS, 2011/09).

Στο δίλημμα της Γερμανίας, το οποίο δεν είναι απλό και κρύβει τεράστια πολιτική ένταση, απαντά ο κ. Σόιμπλε: οι βραχυπρόθεσμες απώλειες από αυτές τις πολιτικές είναι γνωστές (πιθανές χρεωκοπίες, ύφεση, ανεργία, πολιτική κρίση), αλλά το μακροπρόθεσμο κέρδος για όλους από τις αλλαγές στις εργασιακές συνθήκες και τη μείωση του κοινωνικού κράτους θα είναι πολύ σημαντικότερο. Την ιδέα του κ. Σόιμπλε αποδέχονται ως ηγεμονική ακόμη και όσοι δεν πιστεύουν, όπως οι περισσότεροι «παίκτες» των αγορών, στο δόγμα «της λιτότητας που φέρνει μεγέθυνση» (το οποίο παρέχει θεωρητική νομιμοποίηση για την κοινωνική ερήμωση που βιώνουμε), αρκεί να μην δημιουργούνται συστημικοί μη-δυνάμενοι να ελεγχθούν κίνδυνοι.

Τελευταίος σημαντικός παράγοντας, πλην της ΕΚΤ, που καθορίζει τη συζήτηση στη Σύνοδο: οι αγορές. Οι αγορές απλώς αμύνονται, με τον γνωστό βραχυπρόθεσμο ορίζοντα που διαθέτουν, απέναντι σε μια πολιτική που τους υπόσχεται απώλειες, αυξημένους συστημικούς κινδύνους και πολιτική αστάθεια. Στους άμεσους κινδύνους δεν αντιμετωπίζουν τη «διάλυση του ευρώ»: δεν δίνουν πολλές πιθανότητες άμεσα. Ως άμμεσους κινδύνους θεωρούν: Πρώτον, τη διαφαινόμενη αδυναμία Ιταλίας και Ισπανίας να δανειστούν από τις αγορές (οι ανάγκες χρηματοδότησής τους μόνο για το 2012 είναι της τάξης των 375 και 220 δισ. αντίστοιχα, κάθε εβδομάδα σχεδόν 10 δισ. ευρώ). Δεύτερον, την υποβόσκουσα πιστωτική κρίση, που πλήττει ένα σημαντικό τμήμα τους, τις τράπεζες.

Το 2012 οι τρέχουσες ανάγκες κεφαλαιακής ενίσχυσης ευρωπαϊκών τραπεζών υπολογίζονται σε 115 δισ., χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι νέες, χειρότερες συνθήκες, ενώ 400 δισ. είναι οι ανάγκες τους για αποπληρωμές δανεισμού. Η προσπάθεια να τονώσουν τις αγορές ομολόγων με πιθανή απάλειψη της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα δεν θα έχει αποτελέσματα. Η διολίσθηση της Ιταλίας ή της Ισπανίας προς την αφερεγγυότητα σημαίνει "κούρεμα" των ομολόγων στις αγορές repos και τελικά δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι δεν θα υπάρξει "κούρεμα" a la ελληνικά: Η πολιτική που ακολουθείται προϋποθέτει το πιθανό "κούρεμα" για τους κατόχους των τίτλων, είτε προβλέπεται είτε δεν προβλέπεται.

Όλα αυτά σημαίνουν ότι η Ευρώπη εκβιάζει όλο τον κόσμο να συγχρηματοδοτήσει τη διάσωση των ευρωπαϊκών τραπεζών και κρατών. Η χθεσινή απάντηση του Ομπάμα ήταν σχεδόν αντιγραφή της απάντησης των Κινέζων: η Ευρώπη είναι αρκετά πλούσια ώστε αν οι ηγέτες της πάρουν αποφάσεις, να μπορεί να λύσει τα προβλήματά της. Ωστόσο ο εκβιασμός της Ευρώπης λειτουργεί. Η FED ανανέωσε τις συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων με μειωμένο επιτόκιο και το ΔΝΤ δηλώνει θεσμικά έτοιμο να συμμετάσχει στα νέα προγράμματα διάσωσης.

Επομένως, η διαφαινόμενη συμφωνία δεν λύνει τίποτα πέραν της οικοδόμησης μιας Ευρώπης πιο αφιλόξενης για τους εργαζόμενους και τις κοινωνίες. Η συνταγματοποίηση της λιτότητας δεν συνιστά δημοσιονομική ένωση. Η απονομιμοποίηση της διακρατικής και κοινωνικής αλληλεγγύης, που αποτελεί τον πυρήνα μιας πρότασης θεσμισμένης λιτότητας με απούσα κάθε δημοκρατική νομιμοποίηση, κινητοποιεί δυνάμεις που βαθαίνουν τα κρισιακά φαινόμενα και αυξάνουν τους συστημικούς κινδύνους. Στην καλύτερη περίπτωση, προσφέρει άλλη μια χρονική μετάθεση, μια προσωρινή αποσυμφόρηση μέχρι τον επόμενο γύρο, ο οποίος θα θέσει πιο γενικευμένα ερωτήματα προς απάντηση. Αλλά όλα αυτά είναι μέρος της στρατηγικής «φωτιάς» που έχει επιλεγεί.

Συγχρόνως είμαστε στο σημείο που τα μεγέθη τα οποία εμφανίζονται στο τραπέζι περιορίζουν πολύ τους βαθμούς ελευθερίας αυτής της πολιτικής. Οι πολιτικές εντάσεις που δημιουργούνται δεν είναι αμελητέες, το δείχνει και η αναμενόμενη άρνηση της Βρετανίας να συνυπογράψει το κείμενο.

Το δίλημμα «είτε η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαλυθεί είτε θα είναι δημοκρατική και κοινωνική» είναι πλέον αυτό που περιγράφει, εδώ και αρκετούς μήνες, την κύρια τάση που εργάζεται στην ιστορία.

Μπροστά σε αυτά τα μάλλον μικρά μεγέθη το κόστος μίας αλλαγής πολιτικής φαίνεται μεγάλο, ειδικά αν σκεφτούμε: α) τις χρηματοδοτικές ανάγκες που θα προκύψουν από αυξημένα ελλείμματα και χρέος στη Γερμανία σε περίπτωση που δεν υιοθετηθεί αυξημένη πειθαρχία από τις άλλες χώρες και β) το πολιτικό κόστος. Στην εικόνα αυτή βέβαια θα πρέπει να προσθέσουμε παράγοντες που προκαλούν μεγαλύτερο κόστος από την επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Όπως, για παράδειγμα, το γεγονός ότι οι γερμανικές τράπεζες είναι εκτεθειμένες στις τράπεζες της Ιταλίας και της Ισπανίας με 165 και 180 δισ. ευρώ αντιστοίχως (στοιχεία BIS, 2011/09).

Στο δίλημμα της Γερμανίας, το οποίο δεν είναι απλό και κρύβει τεράστια πολιτική ένταση, απαντά ο κ. Σόιμπλε: οι βραχυπρόθεσμες απώλειες από αυτές τις πολιτικές είναι γνωστές (πιθανές χρεωκοπίες, ύφεση, ανεργία, πολιτική κρίση), αλλά το μακροπρόθεσμο κέρδος για όλους από τις αλλαγές στις εργασιακές συνθήκες και τη μείωση του κοινωνικού κράτους θα είναι πολύ σημαντικότερο.

ΣΤΗΝ ΤΥΧΗ ΤΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ Του Ζακ Πρεβέρ

2011-12-09T12:20:00.000-08:00

Έμαθα πολύ αργά ν΄αγαπώ τα πουλιά
Και λυπάμαι κάπως γι’ αυτό
Τώρα όμως όλα έχουν πάρει το δρόμο τους
Και καταλαβαινόμαστε
Εκείνα δεν ασχολούνται μαζί μου
Μα μήτε κι εγώ μαζί τους
Απλώς τα κοιτάζω
Και τ΄ αφήνω στην ησυχία τους
Όλα τα πουλιά δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους
Δίνουν το παράδειγμα

. . . . . . . . . .
Τα πουλιά δίνουν το παράδειγμα
Το παράδειγμα όπως πρέπει
Παράδειγμα των πουλιών
Παράδειγμα των πουλιών
Παράδειγμα τα φτερά οι φτερούγες το πέταγμα των πουλιών
Παράδειγμα η φωλιά τα ταξίδια τα τραγούδια των πουλιών
Παράδειγμα η ομορφιά των πουλιών
Παράδειγμα η καρδιά των πουλιών
Το φως των πουλιών.
Au hasard des oiseaux, Jacques PRÉVERT
Από την ποιητική συλλογή: "Paroles"
Μτφ. της Εύπλοιας

28o ΤΕΥΧΟΣ ΕΥΠΛΟΙΑ / ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ 2011
http://www.eyploia.gr/
Για τα μεταναστευτικά πουλιά και τον αγώνα τους για επιβίωση
Τεύχος αφιέρωμα υπέρ της Ελευθερίας και ενάντια στη Βαρβαρότητα
* * *
o Ο Εμμανουήλ Ροΐδης για τα ζώα…
o Τo κυνήγι δια μέσου των αιώνων, της Εύπλοιας
o Γεώργιος Σουρής: Εμπρός λοιπόν, ω κυνηγοί…
o Θεόδωρος Γ. Ορφανίδης: Τίρι-Λίρι ή Το κυνηγέσιον εν νήσω Σύρω. Ποίημα ηρωϊκoκωμικόν εις μέρη επτά, του Ανδρέα Θ. Δρακάκη

o Σύρος - Φθινόπωρο 2011, χρονικό εντοπισμού Λαθροθηρών
o Η σύλληψη ωδικών πτηνών - Μια βάρβαρη «νησιωτική παράδοση», της Εύπλοιας
o Έφοδος στο Σχιστό για τους πουλοπιάστες

o Παντελής Βούλγαρης: Η τελευταία νανόχηνα
o Γιώργης Παυλόπουλος: Πού είναι τα πουλιά;
o Τέος Ρόμβος: Γνώρισα ένα μεταναστευτικό πουλί
o Ζακ Περέν: Τα ταξιδιάρικα πουλιά

Give good economics a chance: >Orphanides blames Merkel and Sarkozy for escalating eurozone crisis

2011-11-30T12:31:00.000-08:00

The text that follows is from the blog Give good economics a chance, which provides some alternative views of the abysmal picture of 'no alternative' depicted d by the neoliberal dogmatists.

As its' author, professor Panicos Demetriades, claims: "Although economics hasn't earned the title 'the dismal science' for nothing, the blog highlights good economic ideas and contributions by many economists."

-----------------------------------------------------------------------

Orphanides blames Merkel and Sarkozy for escalating eurozone crisis

In an interview with Greek newspaper Kathimerini, ECB Governing Council Member Athanasios Orphanides has blamed Eurozone government leaders for escalating the Eurozone crisis by imposing haircuts on the Greek debt.

Orphanides claims that the agreements of 21st July and 26th October which effectively imposed the haircut of Greek bonds were neither the most effective nor the most efficient way of managing the debt crisis.

Orphanides, however, fails to suggest alternative ways of managing the Eurozone (and Greek) crisis. On previous occasions he has insisted that fiscal austerity is the only solution and that the ECB should remain single-mindedly focused on price stability.

Elsewhere in the interview Orphanides suggests that Cyprus has lost credibility on international markets because it has failed to take sufficient measures to bring its public finances under control.

Currently, Cyprus’debt to GDP ratio stands at 65% and is below that of Germany and the eurozone average, let alone that of Italy, Greece, Portugal or Ireland. In September the Cypriot parliament approved a first set of measures, increasing pension contributions in the public sector and imposing cuts to public sector pay. The ministry of Finance has proposed further austerity measures to reduce the deficit from 6% to 3% of GDP in 2012, although political wrangling has delayed their implementation. The rating agencies, however, are concerned about the possibility of large banking losses of the scale encountered in Ireland.

When asked about rating agencies’ ascribing the country’s latest downgrades partially at least to Cypriot banks’ exposure to Greece, which amounts to over 200% of Cyprus’ GDP, Mr Orphanides said that he disagrees with Moody’s analysis without, however, explaining why.

Some local analysts, like Mr Nicos Trimicliniotis of the University of Nicosia, have suggested that Mr Orphanides is trying to shift the blame for his own negligence in regulating Cypriot banks to politicians. Mr Trimikliniotis highlights Orphanides’ deeply flawed and inconsistent stance of allowing the banks do what they like in the style of laissez-faire capitalism and then arguing that it is the government's natural duty to protect banks from failure caused by their own mistakes. For Mr Orphanides, Trimikliniotis argues, there is nothing wrong for making the poor and the middle classes pay for the mistakes of the bankers.

The size of the Cypriot banking system is now over 9 times Cyprus’ GDP with a large part of the increase taking place under Mr Orphanides’ stewardship. Moreover, the two largest banks on the island have combined holdings of Greek bonds amounting to 5.0 billion Euros and are required by the European Banking Authority to raise new capital amounting to Euro 3.6 billion or around 20% of the island's GDP.

The Cypriot investors’ federation has pointed out that Cypriot banks were buying Greek bonds on secondary markets well after the onset of the Greek crisis, indeed when German banks were selling them. It has also suggested that the Central Bank was negligent in performing its supervisory duties, failing to spot that the banks were engaged in regulatory arbitrage and blames Mr Orphanides for misleading investors on the island. It claims that the losses suffered amount to more than was lost during the stock market crash of 1999 – commonly thought of as the result of scandalously negligent regulation.

In an interview with Reuters news agency on 20 April 2011, Mr Orphanides said that the Greek haircut was unnecessary and undesirable. He went on to say that even if it did happen, the Cypriot banks were strong enough to withstand it, stating:

"With respect to the exposure of Cypriot banks to Greek debt, we have examined the situation and we have come to the conclusion that even though there is exposure in our banking system, that exposure is manageable, because our banks are very well capitalized. So even in the highly unlikely situation, if you wanted to run the counter factual, for example, of imposing losses on the holdings of Greek debt, our banks would manage to weather that."

Given the current frail state of Cypriot banks, these words are now coming back to haunt him.

A short English summary of Orhanides’ Kathimerini interview (which does not, however, include his remarks about Eurozone leaders) was transmitted by Reuters and can be obtained by clicking here.

In the Greek version Orphanides names Cyprus’ Christofias, Greece’s Papandreou and Italy’s Berlusconi and ‘their peers’, clearly hinting at (but avoiding to name) Mrs Merkel and Mr Sarkozy, who are, of course, known to play the leading role in these meetings, for what he says was a predictable deterioration.

Framing the Settlement and Property question in Cyprus

2011-11-29T08:44:00.000-08:00

This is the paper I presented at the conference ENVISIONING A FUTURE: TOWARDS A PROPERTY SETTLEMENT IN CYPRUS, Home for Cooperation, Buffer Zone, Nicosia, 30 September 2011, PRIO Cyprus Centre.

The issue we are dealing here with is displacement and property, a subject matter not confined to property relations or the so-called ‘property question’, which merely aims to sort out the properties ownership by addressing questions around ownership and the rights to the land. It is of course absolutely essential that the rights to the land are properly addressed for settlement in the Cyprus problem. However, beneath what is often defined as the ‘official positions’ there is assumptions about some aggregated and essentialised notions about the two major ethnic communities as if they are homogenous, unified and all in agreement which need to be unpacked. It often misguidedly assumed that there is a zero-sum game between the Greek Cypriot position and the Turkish Cypriot position, as the final ‘summing up’ of the two positions is supposed to be taking place in the course of the official negotiations taking place. What we hope to present here is that there is a much more complex and fluid political, legal, social, economic and cultural reality.

We must first de-construct what is assumed to be the ‘ethnicized position’ of each side. In other words, here we must stop assuming that there is an automatic ethnic common denominator. That’s the starting point that we have to understand. In this ways we will be able to understand the complexity of the matters at stake and then be able to propose formulas to resolve the conflict. This is far a more interesting, effective and constructive approach that would reconstruct the notions of property relations, social relations, on the basis of the universal, communal, group/collective, individual rights. I think this is the broad framework within which we can read and understand the property settlements in Cyprus.

Let’s go back and look at the idea of the question of ‘settlement’ and ‘accommodation’. The notions of settlement and accommodation essentially deal with addressing the needs and concerns of displaced persons so we need to look at the very issue of displacement. The moment of the expulsion of the forced migration reflects a history of tensions, pain and suffering. The loss of the home, the place, the community are broader than the loss of property as such. It is not coincidental that in legal cases or in political cases each one of the above (i.e home, place, community and property) are quantified separately and differently. Of course putting a price on pain, loss and suffering is itself highly problematic and contentious as it is reducing human experience to some monetary. Such social and personal experience can hardly be truly compensated in monetary terms given the personal, psychological and social suffering and traumas people carry for the rest of their lives. Even courts when they are assessing losses and damages they are going to a lot of details on the basis of this very complex picture. What is perceived at the moment, in the moment of expulsion, the escape, is an experience which is recorded of transpersonal life stories but is never fully appreciated by others. This is more evident when the story of what is perceived at the moment is connected to the loss of the loved ones or personal injury or captivity or all these terrible feelings, terrifying feelings during the war and afterwards. So, displacement is not a momentary thing that happened in the past and is finished and over; rather is can only be perceived as a long process that lasts a long time after the moment of forced removal and escape. Coping on the daily basis, the desperate effort to rebuild, to piece together a fragmented and disjointed life is hard, if possible at all. Memories can be haunting, dealing with the past is extremely difficult and looking into the future is many times a very painful process. Each personal story is a fragment of the larger picture that we cannot fully grasp but we can only get some sense of if we try very hard to do so.

So if we look at policies of temporary and long term measures adopted to relieve displaced persons, to make their lives more tolerable, to resettle them, pending the solution, we need to seriously rethink the matters. Of course the stories here are very different, depending on historic moment which we are referring too. I think that the innovation of this project is that we are presenting in here is a story that attempts to taking a longer-term and multi-dimensional view that goes back to the late fifties and extends to the present. The displacement of the late 1950s was a result of the conflict; displacement and forced migration in the sixties and seventies are all interconnected stories. And, I think it is very important innovation that has to come out in order to understand the full story of the resettlement. At the times of displacement those in charge of the devising policies in response to displacement perceived this essentially as crisis management: seeking quick, effective and urgent solutions to deal with the temporary need, until a longer-tem solution is to be found. Of course the polices adopted by each sides of course were very much based on their own perspective, political priorities, ideologies and socio-economic capacities and I think the outline of the perspectives of two sides shows what the problem was about, how they view the resolution in terms of what they wanted to achieve and what they expect to be the outcome of any resolution. As we all know by now, the problem is last far longer than it was originally expected and the continuation of the status quo is proving to be much more resilient and at the same time pregnant with all sorts of new problems, issues and knock on effects.

This is why the legal and the social reality is neither fixed, nor certain. Regulating the issue of displacement involves dealing with the massive and very diverse bodies of polices, law and regulations. This is interconnected to all social and economical aspects of integrating masses of people into the society, rebuilding or building communities anew and developing networks, systems and social assistance regimes. It is a very difficult and contradictory process.

Ayla Gurel rightly referred to the differences the two sides present in the figures; however, matters become more complicated as the differences are not confined to the figures but extend to names of the villages. We know how this highly controversial policy of name-changing by the regime in the north after the invasion and occupation was perceived as signalling a radical and permanent departure of the new status quo by Turkey. The notion was to ‘cleanse’ the past and the ‘new order’ would have purely Turkish names of villages etc. Greek-Cypriots, particularly displaced persons, feel very strongly offended by this policy.

It is however interesting that in the area under the control of the Republic of Cyprus, the southern part of the country, the names of villages, both Greek-Cypriot and Turkish-Cypriot would be preserved and protected, after what has happened in 1974 they had the change of the names in the north. It seems that the Cypriot authorities have kept this for the Turkish-Cypriot villages, the mosques etc, but not for Greek-Cypriot villages. In fact, one of the major difficulties that we are facing today is not just that the names of villages has been changed by the Turkish side but the changes that has been made by Greek-Cypriot side as an result of an effort to cleanse the language. For instance, no Greek-Cypriot today in his fair mind would use the ‘official’ name ‘Lakia’ for the village of ‘Lachia’, they wouldn’t say ‘Aglangia’ for ‘Aglanja’: the ‘official’ changes made to ‘cleanse’ and ‘Hellenize’ the names of the villages is considered to be absurd and reflects a kind of social ‘language war’ between the ‘Helleno-centrics’ and ‘Cypro-centrics’. A similar debate is taking place in the north amongst Turkish-Cypriots over attempts to ‘cleanse’ spoken Turkish. It also reminds us of the social aspects of the conflict over language took place throughout nineteenth century between the ‘Katharevousa’ and ‘demotic’ language in Greece. The so-called ‘official’ village names are faced with the social reality where the people simply ignore the ‘official’ names and use the names in their spoken social reality. It is fascinating story that illustrates the need for policy-makers respond to the social reality rather than attempt to engineer from above, on the basis of their own ethnically or nationalistically-motivated linguistic ‘aesthetics’: policies need to be practical and respond to the social reality and actual needs.

So I have spoken about the fact that matters become more complex when we are trying to resolve the displacement question as a core subject of a Cyprus problem. I won’t outline the broader political context as regards the displacement and property chapter in the current negotiations. I don’t think I can go into more details at this point. However, having said this, I think it is possible to resolve the displacement and property problem, if there is a political will and five simple preconditions. What are these?

* Firstly, we have to learn from the past and learn from other experiences. Learning is a very important part of the process. This requires that we disaggregate ethnic collective attributes and assumptions and examine more closely what the actual situation is on the ground.
• Secondly, see the connections. Sometimes we don’t dare to see, or admit the necessary connections. We don’t dare to admit and utter how things are interconnected. For instance, the property question is obviously connected to the territorial question; as such the two must be discussed together.
• Thirdly, we need to address the fundamental needs of the people through a legal and policy instruments. The outer premises of the agreements are actually in there. We will talk about it about that the both sides need to negotiate. The point is to find balance of rights between the owner and the user of land so that we can move forward.
• Fourthly, we need to find practical and mutually agreeable solutions which work.
• And last but not least, the property settlement must be the part of the wider vision for a reunited, for the federal reunification of the country which is sustainable and lasting.

Κοινωνιολογία της εξαίρεσης: «Εκλιπαρούντες πελάτες» ψάχνουν «μάγκα ηγέτη»;

2011-11-25T22:09:00.000-08:00

Ο συζητήσεις των ημερών έφεραν παραδόξως την κοινωνιολογία ως επιστήμη και ως τέχνη στο προσκήνιο. Καλούμαστε να αρχίσουμε πάρουμε τις «κοινωνιολογικές παρεκβάσεις» ενός πορίσματος που παρεκκλίνοντας από τους όρους εντολής του «πρόκληση για αναστοχασμό», όπως το έθεσε ο Χρυσόστομος Περικλέους. Ωστόσο, θέλησα να πάρω την πρόκληση να εξηγήσω με απλά λόγια, όχι μόνο «τι είναι κοινωνιολογία», αλλά προς τι η χρήση της στην παρούσα συγκυρία.

Είναι τρομερά ενδιαφέρον αυτό το «εγώ δεν είμαι […] αλλά…». Ένας ψυχολόγος το ανέλυσε απλά: Απλώς σημαίνει «επιθυμώ να είμαι, και άρα είμαι». Είτε λοιπόν δεν «χρειάζεται να είμαστε κοινωνιολόγοι», ή απλώς «είμαστε όλοι κοινωνιολόγοι». Κι όμως από το 1968, ανάμεσα στους κορυφαίους κοινωνιολόγους στο κόσμο, όπως ο Pierre Bourdieu και οι συνεργάτες του, που αναλώθηκαν μια ζωή στην τέχνη του κοινωνιολόγου, προειδοποιούσαν:
«Ο κοινωνιολόγος εξακολουθεί να αντιμάχεται την αυθόρμητη κοινωνιολογία και οφείλει να επιβάλλει τον εαυτό του ένα αδιάκοπο πόλεμο ενάντια στις εκτυφλωτικές προφάνειες που πολύ εύκολα παράγουν την ψευδαίσθηση της άμεση γνώση και του ανυπέρβλητου πλούτου της». [P. Bourdieu, J-C Chamboredon, , J-CPasseron, Η Τέχνη του Κοινωνιολόγου, 2009, σελ. 37]

Πώς να λοιπόν σχολιαστεί ο πρόσφατος ενθουσιασμός των ΜΜΕ που κοπάνα αδιάκοπα και συλλήβδην ως θέσφατο τα αυθόρμητα κοινωνιολογικά αποφθέγματα ενός έγκριτου νομικού του κατεστημένου στον οποίο εμπιστεύτηκε ο σημαντικός ρόλος να ρίξει φως σε μια τρομερή τραγωδία και να προβεί σε διδακτικές προτάσεις; Αντί για διδάγματα και μέτρα, εμπεριστατωμένα μέσα από το βάσανο της έρευνας έχουμε ηθικολογικές προφάνειες, «καθημερινή φλυαρία» και «απατηλές κατασκευές» μιας «αφελούς έκφρασης αυτών των εμπειριών». Δεν πιστώνω όσους καλοπροαίρετα, πλην όμως αφελώς θεώρησαν τα προφανή σχόλια περί κομματοκρατίας, ρουσφετιού και αξιοκρατίας ως μια ευκαιρία για αναστοχασμό. Εξάλλου ο ίδιος ο Bourdieu το έθεσε εύστοχα:
«Με καλά αισθήματα γίνεται κακή κοινωνιολογία» (αυτόθι, σελ. 419).

Μπορούμε άραγε να μάθει μια κοινωνία; Είναι έτσι κι αλλιώς κοινός τόπος ότι μια κοινωνία που δεν μαθαίνει είναι καταδικασμένη να επαναλάβει τα ίδια, να διαιωνίσει τα κακώς έχοντα. Κι ακόμα χειρότερα να δικαιώνει τους κατά καιρούς αυτόκλητους σωτήρες. Υπάρχουν όμως κι άλλοι δρόμοι. Οι δρόμοι της συμφιλίωσης. Εξ ου και το γεγονός ότι πέραν των 30 επιτροπών αλήθειας έχουν συσταθεί σε όλο τον κόσμο για να συμφιλιώσουν αντιμαχόμενες παρατάξεις, όπου θύματα κι θύτες, κι άλλοι απέξω που είχαν λόγους, συμφέροντα και αρχές είπαν φτάνει πια: Αρκετό αίμα χύθηκε, δεν θέλουμε άλλα κόκκαλα, άλλο αίμα. Η βία φέρνει βία κι άλλη βία. Επίσης, μπορούμε να μιλήσουμε για πρακτικές άλλων χωρών: Την τελευταία εικοσαετία έχουν συσταθεί πέραν των 40 δημοσίων διερευνητικών επιτροπών έχουν συσταθεί στην Βρετανία μόνο για καταστροφές, ταραχές και προβλήματα. Τα πορίσματα τους έχουν μόνο συμβουλευτικό χαρακτήρα, ασκούν όμως επιρροή. Ανάλογα πάντα με τους όρους εντολής που έχουν εξάγουν συμπεράσματα και προβαίνουν σε προτάσεις για συγκριμένα πολικά, νομικά, θεσμικά, οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα τα οποία διερευνούν. Γύρω τους οικοδομείται μια νέα συναίνεση.
Αυτή είναι η τραγική αποτυχία του πορίσματος Πολυβίου. Υπήρξε όχι μόνο μέρος του προβλήματος αλλά πυροδότησε μια νέα έκρηξη στο πολιτικό σκηνικό, για να μην μιλήσω τις τεραστίων διαστάσεων συνταγματικές ανεπάρκειες και παραποιήσεις που το καθιστούν νομικά-συνταγματικά αδιανόητο.

Ας το αφήσουμε κατά μέρους αυτό όμως. Οι κοινωνικές επιστήμες δεν παραμένουν αδρανείς αναμένοντας να προσεγγιστούν από πολιτικούς ή κρατικούς λειτουργούς για να τους ανατεθεί η διερεύνηση κοινωνικών ζητημάτων. Οι κοινωνικές επιστήμες είναι εξ επιτηδεύματος, για να μην πω εκ φύσεως, ταγμένες στη διερεύνηση των μεγάλων ζητημάτων που μας απασχολούν. Κι όμως δεν μπορεί να υπάρξει ομοφωνία ούτε καν στο αντικείμενο της επιστήμης ή τέχνης του κοινωνιολόγου, ούτε καν του ρόλου της. Κι αυτό γιατί δεν μπορεί υπάρξει ομοφωνία ούτε καν στο τί είναι ακριβώς η «κοινωνία». Από το 1953-54 οι Adorno και Horkheimer διατύπωσαν με απλά λόγια αυτό που ένας θεμελιωτής της «νέας» τότε επιστήμης αυτής, ο Emile Durkheim είχε από παλιά εντοπίσει: η κοινωνία είναι ένα είδος δεσμού ανάμεσα στους ανθρώπους (Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών της Φραγκφούρτης, Κοινωνιολογία, Εισαγωγικά Δοκίμια» εκδ. Κριτική, 1987). Η κοινωνία δεν είναι μόνο το άθροισμα των ατόμων που την αποτελούν, αλλά κάτι πολύ παραπάνω. Υπάρχει αλληλεξάρτηση και εκμετάλλευση, συνεργασία και σύγκρουση• συνυπάρχει η εξουσία με την ανυπακοή, η νομιμοφροσύνη, η νομιμότητα με την ανομία με περίεργους τρόπους.

Σε μια εξαιρετικά γόνιμη συζήτηση στη παγκόσμια κοινωνιολογία, η οποία μπορεί να θεωρηθεί και εξαιρετικά εύστοχη, προφητική ακόμη, ακριβώς πριν το ξέσπασμα της παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης του 2008, έθεσε το ζήτημα του αναστοχασμού: ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος των κοινωνιολόγων είτε ως κριτικοί ως διανοητές, είτε ως χειριστές ενός κόσμου που χαρακτηρίζεται από το ράγισμα, αν όχι την καταβαράθρωση της υπόσχεσης της προόδου; Ο νυν πρόεδρος του Παγκόσμιου Κοινωνιολογικού Συνδέσμου, Michael Burawoy, σε μια γεμάτη πάθος έκκληση, έθεσε εκ νέου την πρόκληση της «δημόσιας κοινωνιολογίας τον 21 αιώνα» και κατέληξε :
«Η επιτυχία της κοινωνιολογία δεν θα έρθει από τα πάνω αλλά από τα κάτω» […] η δική μας άγγελος της ιστορίας τότε θα ανοίξει τις φτερούγες της και θα ανυψωθεί πάνω από την καταιγίδα» (“For a Public Sociology”, Clawson et al (ed.) (2007) Public Sociology, σελ. 58).

Για να πάρει διάφορες απαντήσεις και σχόλια. Θα αναφέρω μόνο ένα μεγάλο διανοητή που είχαμε και το προνόμιο να φιλοξενήσουμε φέτος, του Immanuel Wallerstein. Νομίζω ότι με τα δικά του λόγια απαντά και στους φίλους και τους κοριούς που νόμιζαν ότι μας έπιασαν «στην φάκα» προσφάτως. Η επιστημοσύνη έχει δύο εναλλακτικές οπτικές: από τη μια μεριά έχουμε αυτούς που εμμένουν στην λεγόμενη «αξιακή ουδετερότητα» των κοινωνικών επιστημών και πλασάρουν εαυτούς ως «ουδέτερους», ως έξω από το πλαίσιο, επομένως «αντικειμενικούς και αμερόληπτους» ως τεκμήριο του επιτηδεύματος τους. Πρότυπο αυτών ο Max Weber. Και από την άλλη αυτούς που δεν έχουν τέτοιες αυταπάτες εφόσον βλέπουν την κοινωνία ως αντιμαχόμενη και συγκρουσιακή: επιλέγουν να ταχτούν ως «οργανικοί διανοούμενοι» αρθρώνουν την αλήθεια των κοινωνικών κινημάτων χωρίς αναστολές. Πρότυπο αυτών είναι ο Antonio Gramsci (“The Sociologist and the public sphere”, σελ. 169-176).

Προσγείωση στην χώρα της εξαίρεσης

Ας προσγειωθούμε τώρα στην Κύπρο, όπου η κοινωνιολογία ποτέ δεν υπήρξε το αγαπημένο επιτήδευμα των χαϊδεμένων παιδιών για την κοινωνική και πολιτική τους ανέλιξη, ούτε και υπήρξε ποτέ ιδιαίτερα αρεστή στην εξουσία ως επιστήμη: η νομική, οικονομικά, διεθνείς σχέσεις, και η λογιστική και ασφαλώς τα business studies. Αλήθεια πόσοι κοινωνιολόγοι βουλευτές πέρασαν από τα έδρανα της βουλής; Και πόσοι σεβάστηκαν την τέχνη και επιστήμη τους και δεν την υπόταξαν στα δικά τους;

Παρά ταύτα, από το 1974 έχουμε μια σημαντικά αναπτυσσόμενη κριτική κοινωνιολογία στην χώρα που έχει θέσει θεμελιώδη ζητήματα για την κοινωνία προς μελέτη. Έχει ανοίξει θέματα και έχει αμφισβητήσει την κυρίαρχη οπτική για τους θεσμούς της κοινωνίας. Όπως είπα και πριν, δεν υπάρχει μια κοινωνιολογική άποψη, όπως και δεν μπορεί να υπάρξει μια νομική άποψη. Υπάρχουν πολλές και μάλιστα αλληλοσυγκρουόμενες. Η ουσία της ίδιας της κοινωνικής ζωής είναι η διαφωνία: η ομοφωνία είναι πάντα προσωρινή, σχετική και επίπλαστη. Η δε συναίνεση είναι το ίδιο – κτίζεται περιστασιακά και προχωράμε πάρα κάτω μέχρι να καταρρεύσει.

Ένα διάβασμα του κυπριακού κοινωνιολογικού έργου της τελευταίας τριακονταετίας αποκαλύπτει την λειτουργία του κυπριακού πολιτικού συστήματος, όπου κόμματα, ΜΜΕ και μεγάλα διαπλεκόμενα συμφέροντα αλληλοσυμπληρώνονται και συναποτελούν το συγκεκριμένο καπιταλιστικό μόρφωμα της ελληνοκυπριακής κοινωνίας, του οποίου τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα διασφαλίζεται από το Κυπριακό κράτος. Από την άλλη μεριά όμως έχουμε μια ζωντανή και ενεργό κοινωνία με τα δικά της κινήματα και δράσεις, είτε μιλούμε για το εργατικό κίνημα, είτε μιλούμε για το αναπηρικό. Τελευταία βλέπουμε να αναπτύσσονται κι άλλα: ενάντια στο ρατσισμό, στις διάφορες μορφές διακρίσεων, επανένωσης κτλ. Αυτή δεύτερη τάση είναι η αντίφαση η οποία και μορφοποιείται ως συμπύκνωση κοινωνικών αγώνων εντός του κράτους.

Τι να πει κάποιος όταν όχι μόνο κατά Bourdieu «αυθόρμητοι κοινωνιολόγοι», αλλά και διπλωματούχοι και κατά τη δική τους μαρτυρία ασκούντες την τέχνη της κοινωνιολογίας εγκολπώνονται με τόσο ελαφρότητα την απαξιωτική απεικόνιση της κυπριακής κοινωνίας που θέτει την κυπριακή κοινωνία ως «καρικατούρα εκλιπαρούντων πελατών»; Όταν απεικονίζεται η κοινωνία μας ως «ελλιπώς εκσυγχρονισμένη» παντελώς παραγνωρίζοντας τους ιστορικής σημασίας κοινωνικούς αγώνες και κινήματα; Όταν ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχει θεωρία του κυπριακού κράτους; Ή όταν αρνούνται ότι υπάρχουν έρευνες για τα ΜΜΕ αν τις έχουν κάνει οι ίδιοι ή αν δεν συμφωνούν με αυτές; Όταν ισοπεδώνονται ως μια άμορφη μάζα «οι πολίτες», σαν αν μην υπάρχουν έμφυλες, ταξικές και πολιτικές προσδιορισμένες υποκειμενοποιήσεις και αντιθέσεις; Όταν οι μόνοι που «δικαιούνται» ονομάζονται πολίτες είναι οι λεγόμενοι «αγανακτισμένοι-αφυπνισμένοι» που οι κατά Πολυβίου «ελεύθεροι πολίτες», τους οποίους και ευχαρίστησε μετά το διάγγελμα του, ενώ οι υπόλοιποι είναι αγέλες από «εκλιπαρούντες «πελάτες» με τους οποίους γίνονται αθέμιτες συναλλαγές και δεσμεύσεις»; Έτσι έχουμε ένα από τους πλέον προνομιούχους δικηγόρος του ΡΙΚ, ο πατέρας του οποίου ήταν και αυτός δικηγόρος του ΡΙΚ, με διάφορα συμβόλαια με κράτος να ηθικολογεί περί ευθύνης και ουσιαστικά να εγκαλεί τους πολίτες ότι
«όχι μόνο δεν συμπεριφέρονται ως ελεύθεροι άνθρωποι στο πλαίσιο ενός δημοκρατικού πολιτεύματος αλλά καθίστανται συνυπεύθυνοι στην εμπέδωση και διαιώνιση ενός φαύλου συστήματος. Δεν είναι μόνο οι κρατούντες που έχουν ευθύνη. Ευθύνη έχουν και οι πολίτες να ελέγξουν την εκάστοτε εξουσία ανεξάρτητα από το προσωπικό τους συμφέρον.» (Πόρισμα Πολυβίου σελ. 594).

Και συνεχίζουν από κει οι αυτόκλητοι «εκφραστές» των πολιτών: «οι πολίτες θέλουν από το κράτος». Αυτή η «σούπα», η άμορφη μάζα θέλει χ, ψ, ω…

Δεν υπάρχουν συμφέροντα, ούτε διαπλοκή, ούτε έχουν σχέση με τα ΜΜΕ. Οι δε «κοινωνιολογικές παρεκβάσεις» που συνάγονται χωρίς καμιά αναφορά, καμιά έρευνα. Και αν υπάρχει καμιά έρευνα για τα ΜΕΕ «δεν συμφωνούμε» χωρίς λέμε γιατί, απλά την αγνοούμε. Διαβάζονται δε από τον Διευθυντή του ΡΙΚ, του ΜΕΓ, του ΑΝΤ1, ΣΙΓΜΑ ως θέσφατο. Και μιλούμε για καταβαράθρωση των θεσμών και ψάχνουν αποδιοπομπαίο τράγο που έχει «προσωπική ευθύνη». Εμφανίζονται θεσμικοί διανοούμενοι που μιλούν χωρίς αμφιβολία «έκπτωτο πρόεδρο» - σαν να μην υπάρχει σύνταγμα.

Εδώ είναι που προβάλλουν και οι διάφοροι σωτήρες που δεν έχουν πρόβλημα να δείξουν την πυγμή τους και με πυγμή: Χωρίς αναστολή από τηλεοράσεως ο εγγονός του τέως Γενικού εισαγγελέα που εφεύρε το δόγμα της ανάγκης» να μας λέει ότι έχουμε ανάγκη από ένα «μάγκα ηγέτη» που θα μας βγάλει από την κρίση (MEGA 14.10.2011). Η «αυταρχική προσωπικότητα» συνεχίζει να υπάρχει ως μια ισχυρή παράδοση που θέλει την μεγάλο ηγέτη «να γαμά και αν δέρνει». Η σκιά του machismo του ισχυρού ανδρός πρέπει να φαίνεται: ο δήμαρχος της Λευκωσίας (1929-1946, 1949-59) και ηγέτης του εθνικού κόμματος (1943-1960) δεν δίστασε να χαρακτηρίσει τον κυπριακό λαό «ζοππόβορτον». Διορίστηκε και ασκούσε ανενόχλητος τα καθήκοντα του δημάρχου ακόμα και υπό το στυγνό δικτατορικό καθεστώς της αποικιακής «Παλμεροκρατίας», την εποχή που απαγορευόταν να κινείται φύλλο. Είναι γνωστό ότι τότε, όπως και προφανώς σήμερα, οι ισχυροί άνδρες ήταν της μόδας για μια μερίδα της Δεξιάς και πέραν αυτής: Στη Ελλάδα ο Μεταξάς από το 1936, στην Τουρκία ο Κεμάλ, στην Ιταλία ο Μουσολίνι και στη Γερμανία ο Χίτλερ.1 Δεν ασφαλώς όλοι το ίδιο μεταξύ τους, παρά το γεγονός ότι όλοι ηγηθήκαν «εθνικών»
κινημάτων.

Ταυτοχρόνως υπάρχουν κι άλλες τάσεις ανάμεσα στους διανοούμενους και κοινωνιολόγους των αγανακτισμένων-αφυπνησμένων που βρίζουν τους προηγούμενους ότι «τα παίρνουν» από τους Αμερικάνους, τους Ευρωπαίους κι ότι μαζί με τα ΜΚΟ είναι «δούρειοι ίπποι» που ετοιμάζουν την κοινή γνώμη για την νέο-οθωμανικό ιμπεριαλισμό καθώς παρακολουθήσαμε τον «εκφυλισμό» της παιδείας, της άμυνας, της πολιτικής.

Καταλήγω λοιπόν, ότι έχουμε τόσες εναλλακτικές οπτικές που επιβεβαιώνεται αυτό που ξέρει κάθε κοινωνιολόγος, κοινωνικός επιστήμονας και νομικός που σέβεται τον εαυτό του: Πρώτο, η κοινωνία, στην προκειμένη περίπτωση η κυπριακή κοινωνία είναι ένα εξαιρετικά «ζωντανό» σχήμα, αλλά συνάμα και μια «μηχανή» με πολύπλευρες λειτουργίες, δυσλειτουργίες και συγκρουσιακές σχέσεις που κάνει τις αναλύσεις των διαφόρων «αυθόρμητων κοινωνιολόγων» για την κοινωνία να φαντάζουν ως καρικατούρα ενός πατρικίου που βλέπει την «κοινωνία» αφ’ υψηλού που καταρρέει. Η αναζήτηση του «μάγκα ηγέτη» που θα μας σώσει είναι απλώς επόμενο βήμα: μια νοσηρή κοινωνία δεν πρέπει «να μπει στο γύψο» για να «γιατρευτεί»;

Δεύτερο, έχουμε τόσες αναλύσεις, όσους κοινωνιολόγους και νομικούς έχουμε. Μια στοιχειώδης γνώση του αντικειμένου μας ως κοινωνιολόγοι και ως νομικοί καταδεικνύει ακριβώς το αντίθετο από το λατινικό δόγμα, res ipsa loquitur, που περήφανα διακήρυξε: το πράγμα ωστόσο κάθε άλλο παρά μιλά από μόνο του.

Η κοινωνιολογία της εξαίρεσης, όπως και η νομική της εξαίρεσης δεν ψάχνει θεσμικές υπερβάσεις, κρίνοντας με κριτική διάθεση τους θεσμούς για να τους βελτιώσει προς το ανώτερο όπως διακηρύσσει. Ηθικολογώντας, ψάχνει αποδιοπομπαίους τράγους για να φορτώσει ευθύνες, να νομιμοποιήσει προνόμια και να αφήσει ουσιαστικά άθικτα τα μεγάλα συμφέροντα και δομές κοινωνικής εξουσίας. Προτείνει λοιπόν «νέες», πλην όμως ανώμαλες και αυταρχικές λύσεις με «μάγκες ηγέτες» που ονειρεύεται ότι αξίζουν στους ευτελείς κι ασπόνδυλους πολίτες.

1.Δεν αποφεύγω τον Στάλιν, αλλά πρόκειται για μια άλλη αυταρχική τάση διαφορετικού τύπου αξίζει μιας άλλης κοινωνιολογικής μελέτης.

Poly put the kettle on: Ψευδοκοινωνιολογίες εκλιπαρούντων πελατών;

2011-11-25T09:52:00.000-08:00

Φιλοξενώ ένα εξαίρετο κείμενο του Αντώνη Σκορδίλη από το μπλογκ του True Respect με τίτλο Οι "εκλιπαρούντες πελάτες" του (πορίσματος) Πόλυ http://www.blogger.com/img/blank.gifΠολυβίου

Υπάρχει ένα υπέροχο παιδικό τραγουδάκι που αρμόζει για τις περιστάσεις: "Poly put the kettle on"...

Τα λόγια περιττεύουν - "το πράμα μιλά από μόνο του", για να επαναφέρω την προσφιλή φράση.

Ας διαβάσουμε τον Σκορδίλη.

--------------------------------------------------------------------------

Οι "εκλιπαρούντες πελάτες" του (πορίσματος) Πόλυ

Ο όρος “εκλιπαρούντες πελάτες” εισήλθε πορισματικά στην Κυπριακή δημόσια συζήτηση τους τελευταίους μήνες. Ο εισαγωγέας του όρου ήταν ο νομικός Πόλυς Πολυβίου, το όχημα εισαγωγής του ήταν το περιβόητο πόρισμα του κυρίου Πολυβίου για την “υπόθεση Μαρί”. Την νοηματοδότηση του όρου ως ... θέσφατου ανέλαβαν εν συγχορδία κατόπιν τα συντηρητικής κατεύθυνσης Κυπριακά ΜΜΕ, οργανώνοντας σειρά συζητήσεων ηθικολογικής δομής και περιεχομένου που διαπραγματεύονταν - υποτίθεται - το παρόν και το μέλλον της Κυπριακής κοινωνίας. Το σημείο αναφοράς των συζητήσεων συμπυκνωνόταν στο ακόλουθο υπό διερεύνηση δομικό ερώτημα: Τι πρέπει το ταχύτερο να γίνει ώστε οι Κύπριοι πολίτες να πάψουν να αντιμετωπίζονται από την εξουσία αλλά και να πάψουν και οι ίδιοι να συμπεριφέρονται ως εκλιπαρούντες πελάτες; Το ερώτημα από μόνο του ανανακλά την κατηγορηματική αναγνώριση και καταχρηστική επιβολή της διαπίστωσης Πολυβίου ως θέσφατου! Σε απλά λόγια, οι Κύπριοι πολίτες είναι εκλιπαρούντες πελάτες, τελεία και παύλα, ανοίγουμε νέα παράγραφο ώστε να εξηγήσουμε το “γιατί” πρέπει να πάψουν να είναι και το “πως” θα πάψουν να είναι ...

Η κλασσική συνταγή του ολοκληρωτισμού by the book

Τόσο η ψευδοκοινωνιολογικής υφής διαπίστωση Πολυβίου όσο και η ακόλουθη νοηματοδότησή της ως θέσφατου (από τα ΜΜΕ και από τους προσκεκλημένους “πελάτες” τους που μετείχαν στις σχετικές συζητήσεις), συνιστούν κατάφωρη προσβολή για τους Κύπριους πολίτες αλλά και για την Κυπριακή κοινωνία στο σύνολό της. Η διαπίστωση είναι εξώφθαλμα ψευδής, συνεπώς η νοηματοδότησή της ως θέσφατου συνιστά εξ’ ορισμού επικοινωνιακή αναπαραγωγή (απόπειρα νομιμοποίησης) ενός κατάφωρου ψεύδους. Το “κατάφωρον” της προσβολής δεν έγκειται μόνο στην αναπαραγωγή ενός κατάφωρου ψεύδους (δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά), αλλά και στην κοινωνικά οριακή επικινδυνότητα που αντανακλά ενδεχόμενη νομιμοποίησή του συγκεκριμένου ψεύδους. Η αντίληψη της Κυπριακής κοινωνικής συνύπαρξης ως ισορροπίας τρόμου ανάμεσα σε κυρίαρχες – ανεξέλεκτες εξουσίες και πελάτες (υπηκόους) που είτε απλώς “προσκυνούν” είτε εκλιπαρούν για να “αγοράσουν” κάποια μερίδια εξουσιαστικής εύνοιας ή ενδιαφέροντος, αμφισβητεί επί της ουσίας του το σύγχρονο Κυπριακό δημοκρατικό κεκτημένο. Δεν το αμφισβητεί εύλογα, δεν το αμφισβητεί δικαιολογημένα, δεν το αμφισβητεί επειδή δεν υπάρχει. Το αμφισβητεί διά της “μεθόδου της προβολής”, διά της ταύτισης με τον καθρέφτη. Δηλαδή: Ο κύριος Πολυβίου και οι αναπαράγοντες τις διαπιστώσεις του ως ... θέσφατο, επειδή οι ίδιοι “θέλουν” να αντιλαμβάνονται την Κυπριακή κοινωνία ως “ενιαίο και αδιαίρετο” άθροισμα εκλιπαρούντων πελατών, “πουλάνε” αυτάρεσκα και καταχρηστικά το “θέλω” τους ως πορισματική βεβαιότητα - θέσφατο. Η συγκεκριμένη συνταγή κοινωνικής παρέμβασης είναι by the book η πλέον τυπική -κλασσική συνταγή του ολοκληρωτισμού.

Ιδού λοιπόν η σαφέστατη και αδιάψευστη νοηματοδότηση του “κατάφωρου” της προσβολής ενάντια στους πολίτες της Κύπρου. Αξιολογούνται και επικοινωνούνται ως ενιαίο και αδιαίρετο “εκλιπαρόν ποίμνιο” (ο επιλεγείς συνδυασμός των λέξεων αναδεικνύει την θεοκρατική βάση του συλλογισμού), δεν τους αναγνωρίζεται το παραμικρό μέρισμα στο δημοκρατικό κεκτημένο του τόπου και στους δεκαετείς αγώνες διαρκούς του ωρίμανσης. Σύμφωνα με την οριακά προσβλητική συγκεκριμένη προσέγγιση, πέντε δεκαετίες μετά την τυπική “κατάκτηση” της σύγχρονης Κυπριακής Δημοκρατίας οι Κύπριοι πολίτες “αντιμετωπίζονται και λειτουργούν” ωσάν να μην πέρασε ούτε μιά στιγμή από την ολιγαρχική – αποικιοκρατική περίοδο. Σύμφωνα με την οριακά προσβλητική συγκεκριμένη προσέγγιση, το λεγόμενο δημοκρατικό κεκτημένο είναι μιά πάγια αμετακίνητη σύμβαση και όχι μιά συνεχής ενεργός κοινωνική και πολιτική διεκδίκηση που διαρκώς ωριμάζει σε παράλληλη σχέση με την διαρκή κοινωνική και πολιτική ωρίμανση. Σύμφωνα με την οριακά προσβλητική συγκεκριμένη προσέγγιση, πενήντα και ένα χρόνια σύγχρονης Κυπριακής Δημοκρατίας μεταφράζονται σε μηδενική ωρίμανση της Κυπριακής κοινωνίας. Σύμφωνα με την οριακά προσβλητική συγκεκριμένη προσέγγιση, η όποια διαδικασία ωρίμανσης του δημοκρατικού κεκτημένου στην Κύπρο, υπόκειται αποκλειστικά στον “κυρίαρχο και κυριαρχικό” επί των πάντων ρόλο της πολιτικής εξουσίας, μιάς και εξελίξεις ή διεκδικήσεις στην κοινωνία – ποίμνιο των εκλιπαρούντων πελατών – αμνών δε νοούνται ...

H εξελίξιμη και εξελισσόμενη ρευστότητα της Κυπριακής κοινωνίας

Μοιάζει πιθανώς περιττό να αντιτάξουμε την αληθινή και πολύμορφη πραγματικότητα στην παραπάνω ολοκληρωτική μονοδιάστατη παρραχάρραξή της, όμως δεν είναι. Δεν είναι περιττό διότι το “αναπάντητον” της κατάφωρης προσβολής μεταφράζεται σε αποδοχή της, οι δε αποδέκτες της δεν είναι άλλοι από τους Κύπριους πολίτες, από την Κυπριακή κοινωνία στο σύνολό της. Αντιτάσσουμε επιγραμματικά: Η Κυπριακή κοινωνία δεν είναι ποίμνιο. Διακρίνεται από μεγάλη ρευστότητα, διαρκή διαμάχη ανάμεσα στους συντηρητικούς και προοδευτικούς πόλους της, εξαιρετική πολυμορφία σε ότι αφορά τους τρόπους έκφρασης και διεκδίκησης. Στους κόλπους της αναπτύσσονται και εξελίσσονται ποικίλλες τάσεις αλλά και κινήματα εκπροσώπησής τους, κάποιες και κάποια από αυτές και αυτά κινούνται σε λογικές δημιουργικής αμφισβήτησης, κάποιες και κάποια άλλα υπηρετούν ή αναπαράγουν παγιωμένες αντιλήψεις και συμφέροντα. Η σχέση των πολιτών με τις κυρίαρχες πολιτικές ελίτ, διαμορφώνεται με κριτήρια ιστορικά , ιδεολογικά , εμπειρικά ή συγκυριακά, όπως ακριβώς γίνεται σε όλες τις δημοκρατικές χώρες ανά την υφήλιο. Τα φαινόμενα που παραπέμπουν σε πελατειακού τύπου σχέσεις (ρουσφέτι, οικογενειοκρατία κ.ο.κ.) είναι διακριτά, η ερμηνεία τους δεν είναι μονοσήμαντη, δεν εξαντλούνται στην σχέση πολιτικής ή διοικητικής εξουσίας και πολιτών, αφορούν ποικίλλες μορφές σχέσεων στην Κυπριακή κοινωνία. Εξίσου διακριτή είναι η τάση αμφισβήτησης αυτών των φαινομένων, με πρωτεργάτες τα προοδευτικά κοινωνικά κινήματα και όσους εν γένει διεκδικούν την προώθηση στρατηγικών υπέρβασης των κοινωνικών παθογενειών.

Ολες οι κοινωνίες ανά τον κόσμο “κουβαλάνε” τις παθογένειές τους. Γι’ αυτό άλλωστε είναι και όλες εξελίξιμες και εξελισσόμενες. Οι γενικεύσεις – χαρακτηρισμοί που “φορτώνουν” τις παθογένειες ενιαία και αδιαίρετα στο σύνολο των πολιτών/κοινωνών ωσάν να αποτελούν ομοειδείς μονάδες που αθροίζουν ομοειδές ποίμνιο, αρνούνται την δυναμική της κοινωνικής εξέλιξης που είναι προϊόν της ζύμωσης ποικίλλων αντιθέσεων, τάσεων, απόψεων και επιλογών. Αυτοί που επιχειρούν να επιβάλλουν τις γενικεύσεις ως θέσφατο στην δημόσια συζήτηση, δεν επιδιώκουν παρά τον ρόλο του ηθικολόγου άνωθεν τιμητή. Αναλαμβάνουν εξουσιαστικά και επαρμένα να ορίσουν την διαδικασία κοινωνικής εξέλιξης ως “προσωπικό χρέος” τους, ενώ στην πράξη και επί της πολύμορφης ουσίας της την αντιμάχονται και υπονομεύουν.

Η σύμφυτη με τον ολοκληρωτισμό αμετροέπεια

Η ολοκληρωτικού τύπου προσέγγιση και κατανόηση των πολύμορφων κοινωνικών φαινομένων και διαδικασιών και η χρήση ηθικολογιών και νουθεσιών ως τεκμηρίων ή επιχειρημάτων, σε συνθήκη μιάς σύγχρονης δυτικής Δημοκρατίας όπως είναι η Κυπριακή θα πρεπε να αποτελεί γραφική εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον στοιχειώδη δημοκρατικό κανόνα. Θα πρεπε αλλά δεν συμβαίνει έτσι. Η διαπίστωσή μας στηρίζεται στο ξεκάθαρο δεδομένο ότι η κατάφωρη προσβολή της σύμπραξης Πολυβίου και συντηρητικών ΜΜΕ για την επικοινώνηση της πορισματικής διαπίστωσης του πρώτου περί εκλιπαρούντων πελατών ως θέσφατου, εντάσσεται σε μιά σειρά αντίστοιχων προσβολών που έχουν διαπραχτεί τους τελευταίους μήνες. Δυστυχώς, δεν είναι η μόνη.

Ενδεικτικά: Προ του πορίσματος Πολυβίου, οι πολίτες που μετείχαν στην δίδυμη επέτειο μνήμης για τα Ιουλιανά του 74 στο Προεδρικό Μέγαρο, επικοινωνήθηκαν προληπτικά ως ... κοπάδι που κατευθύνεται και ελέγχεται από τον ... ποιμένα του. Σε αντίθεση με την “ομάδα των αγανακτισμένων” που αποδόθηκε επικοινωνιακά ως αυθόρμητη - μη ελεγχόμενη και με παράλληλη επίκληση της ανάγκης αποφυγής επεισοδίων η απειλή των οποίων επιμελώς αναπαρήχθη και επικοινωνήθηκε ως δεδομένη, απευθύνθηκε έκκληση προς την Προεδρία της Δημοκρατίας να αναβάλλει την εκδήλωση διότι οι αναμενόμενοι συγκεντρωθέντες ήταν ελεγχόμενο απ’ αυτήν “κοπάδι”, άρα θα υπάκουαν άνευ αντίρρησης την ποιμαντική απόφαση. Πέρα και έξω από ιδεολογικές ή κομματικές προτιμήσεις και ταυτότητες, ο προληπτικός χαρακτηρισμός των μετεχόντων στην πλέον κεντρική γιορτή της Κυπριακής Δημοκρατίας που πραγματοποιείται εδώ και 37 χρόνια ως ελεγχόμενου κοπαδιού, συνιστά ακραία προσβολή. Οχι μόνο ενάντια σε όσους μετείσχαν, αλλά ενάντια στην Κυπριακή κοινωνία στο σύνολό της, ενάντια στην Κυπριακή Δημοκρατία ως κοινά αποδεκτό πλαίσιο συνύπαρξης ελεύθερων ανθρώπων. Ενδιαφέρουσα είναι και η διάσταση προληπτικής καταστολής (της ελεύθερης έκφρασης) που εμπεριέχεται στην ως άνω προσβολή, δεδομένου ότι – ελέω του κατασκευασμένου συγκρουσιακού κλίματος που ουδέποτε στην πράξη επιβεβαιώθηκε αλλά και του στιγματισμού ως “κατευθυνόμενων” των συμμετεχόντων – πολλοί είναι απόλυτα βέβαιον ότι απέφυγαν να παραστούν. Ζητούμε την προσοχή σας σχετικά με κάποιες στοιχειώδεις παρατηρήσεις που αφορούν το φαινόμενο των διαμαρτυρόμενων αγανακτισμένων. Ο όρος “αγανακτισμένος” έχει τις ιστορικές ρίζες του σε φαινόμενα που συνδέονται με ολοκληρωτικά καθεστώτα. Σε διακριτά συγκρουσιακές στιγμές, οι αγανακτισμένοι νομιμόφρονες χρησιμοποιούνταν και λειτουργούσαν ως μοχλός προληπτικής καταστολής των αντιφρονούντων. Με την υπόμνηση ότι η Κύπρος είναι σύγχρονη δυτική Δημοκρατία, κάθε συνειρμός για την επικινδυνότητα του όλου παιχνιδιού δεκτός...

Λίγες εβδομάδες μετά το απευθυνόμενο στους Κύπριους εκλιπαρούντες πελάτες πόρισμα - θέσφατο Πολυβίου, μιά αντίστοιχη της προηγούμενης κατάφωρη προσβολή ενάντια στην Κυπριακή κοινωνία και δημοκρατία, αναδεικνύει την επικίνδυνη συνέχεια του παιχνιδιού νομιμοφροσύνης που τροφοδοτούν οι χειραγωγοί – τιμητές της δημόσιας συζήτησης (και κοινωνικής εξέλιξης) στην Κύπρο. Η υπό την επωνυμία “Κίνηση Πολιτισμού” ομάδα πολιτών, διοργάνωσε συναυλία με θέμα/τίτλο “Πάνω απ’ όλα η Κύπρος”, με την συμμετοχή Κυπρίων και Ελλαδιτών καλλιτεχνών και με κεντρικό ομιλητή τον πρόεδρο της δημοκρατίας. Από τα συντηρητικά ΜΜΕ εν συγχορδία η συναυλία επικοινωνήθηκε ως κομματική φιέστα στήριξης του Δ. Χριστόφια, συνακόλουθα το αναμενόμενο κοινό της επικοινωνήθηκε προληπτικά ως “κομματικό κοπάδι”. Κατόπιν των παραπάνω επικριτικών σχολίων, ανέλαβαν δράση οι μονίμως διαμαρτυρόμενοι και διαθέσιμοι “αγανακτισμένοι” ασκώντας δια υβριστικών ηλεκτρονικών και έντυπων μηνυμάτων προληπτική καταστολή στους Ελλαδίτες καλλιτέχνες που είχαν δηλώσει την συμμετοχή τους στην συναυλία και υποχρεώνοντας λίγους εξ’ αυτών να ακυρώσουν. Οι λοιποί εξέφρασαν δημόσια την αποδοκιμασία τους στο κλίμα προληπτικής καταστολής εισπράττοντας ως αντίλογο επικρίσεις από αυτούς που ευθύνονταν για την προληπτική καταστολή (!) Ενας δε εξ’ αυτών κατήγγειλε έως και απόπειρα προληπτικής λογοκρισίας του από το δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό μέσο (!) αρνούμενος να εμφανιστεί σε εκπομπή του (η καταγγελία είναι υπό διερεύνηση για την απονομή ή κατανομή ευθυνών). Η συναυλία έγινε (ε και τι έγινε;), ο κόσμος τραγούδησε και διασκέδασε, ο Χριστόφιας μίλησε, τα φώτα κάποια στιγμή έσβησαν, ο κόσμος έφυγε. Τι έμεινε; Η κατάφωρη προσβολή για άλλη μιά φορά Κυπρίων πολιτών που επικοινωνήθηκαν ως “κομματικό κοπάδι”, η χρήση γιά ακόμα μιά φορά των “αγανακτισμένων” ως μοχλού προληπτικής καταστολής. Μιά ακόμα εφαρμογή της συνταγής του ολοκληρωτισμού, που “θέλει” να αντιλαμβάνεται την κοινωνία ως χειραγωγούμενη και ερμηνευόμενη με βάση τις προθέσεις (και προβολές) των τιμητών της. Μόνο που αυτή την φορά η συνταγή ήταν ακόμα πιό επιθετική, ακόμα πιό άγρια. Ξέφυγε από τα εσωτερικά Κυπριακά όρια, εφαρμόστηκε και σε προσκεκλημένους. Ανέδειξε και απέδειξε την σύμφυτη με τον πάσης φύσεως ολοκληρωτισμό διαρκώς αυξανόμενη αμετροέπεια...

Το κλασσικό παιχνίδι τεχνητού διαχωρισμού της κοινωνίας

Δεν παραγνωρίζουμε ότι η πορισματική αντίληψη περί “κομματικού κοπαδιού”, τόσο σε ότι αφορά την Ιουλιάτικη εκδήλωση στο Προεδρικό όσο και σε ότι αφορά την μουσική συναυλία του Οκτώβρη, στοχοποίησε – στιγμάτισε – επιχείρησε να απομονώσει τους φερόμενους ως υποστηρικτές του σημερινού κυβερνώντος κόμματος. Αν συμπεριλάβουμε και την ενδιάμεση κεντρική "πράξη" της όλης - ενιαίας και συνεχούς - διαδικασίας στοχοποίησης (δηλαδή την πορισματική διαπίστωση περί εκλιπαρούντων πελατών και την επικοινώνησή της ως θέσφατο), κατανοούμε την ολοκληρωτική λογική που διέπει την συνέχεια της κατάφωρης προσβολής. Ας το δούμε λίγο αναλυτικότερα: Το πόρισμα Πολυβίου δεν θα μπορούσε να διαπιστώσει ως εκλιπαρούντες πελάτες ή ... κομματικό ποίμνιο ειδικά τους υποστηρικτές του κυβερνώντος κόμματος, διότι θα εγκαλείτο αυτόματα ως κοινωνικά διχαστικό ενώ υποτίθεται ότι εκδόθηκε στο όνομα της όλης Κυπριακής κοινωνίας. Διαπίστωσε λοιπόν τους πάντες ως ... εκλιπαρούντες πελάτες, η συνεπής εξειδίκευση ξεκίνησε (πριν το πόρισμα) με την προσβολή των μετεχόντων στην γιορτή στο Προεδρικό και συνεχίστηκε (μετά) με την προσβολή των μετεχόντων στην συναυλία.

Ερώτημα που ενδεχομένως προκύπτει σε κάποιους: Αρα, η συνέχεια που περιγράφεται δεν είναι προσβολή όλης της Κυπριακής κοινωνίας, αλλά με εξαίρεση την καθολική προσβολή Πολυβίου μόνον ενός συγκεκριμένου μέρους της; Απάντηση (αυτονόητη μεν, απαραίτητη δε) : Η κοινωνική στοχοποίηση ήταν και είναι πάντα αυτής της υφής και μορφής. Κάποιος ή κάποιοι ασκούν τον ρόλο του Τιμητή των πάντων, η ηθικολογία επικοινωνείται ως “ερμηνεία” που αφορά γενικευμένα την κοινωνική συνύπαρξη, κάποιες διακριτές κοινωνικές ομάδες (πάντοτε από τον λεγόμενο "αριστερό" χώρο) στιγματίζονται ως παραδείγματα προς αποφυγήν, λειτουργώντας ως διαρκές άλλοθι για την ύπαρξη καθεαυτή του ρόλου του Τιμητή. Οι διαπιστώσεις για “εκλιπαρούντες πελάτες” δίνουν τον γενικευμένο ολοκληρωτικό τόνο παραβιάζοντας το γενικό δημοκρατικό μέτρο, προηγούνται και έπονται οι χαρακτηρισμοί για τα “κομματικά κοπάδια” που εξειδικεύουν το παραβιασθέν μέτρο νομιμοποιώντας κοινωνικά τον ολοκληρωτικό τόνο. Ενιαίο και συμπαγές το παιχνίδι, είναι το κλασσικό παιχνίδι τεχνητού διαχωρισμού της κοινωνίας – το γνωστό “διαίρει και βασίλευε” - και παρεμπόδισης του αληθώς δημοκρατικού τρόπου εξέλιξής της.

Θερμή παράκληση προς τους αναγνώστες: Αρνηθείτε τoν ολοκληρωτισμό, αρνηθείτε την βαθιά και επικίνδυνη παθογένεια που απηχούν οι κοινωνικές ψευδοδιαπιστώσεις περί εκλιπαρούντων πελατών, αντιλαμβανόμενες την κοινωνία ως στρατευμένο κομματικό κοπάδι ή κοπάδια. Ως πρώτο βήμα άρνησης, αποδεχτείτε την διαβεβαίωση ότι όσα διαβάζετε δεν είναι προϊόν συγκεκριμένης κομματικής προτίμησης ή απόπειρα υποστήριξης συγκεκριμένου κομματικού χώρου. Εχουν μιά τελείως διαφορετική στόχευση που θα την διαβάστε στον επίλογο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Οι ολοκληρωτικές συνταγές πάντοτε διεκδικούν ασφαλές “πάτημα” στις υπαρκτές κοινωνικές παθογένειες. Το μοναδικό αποτελεσματικό αντίδοτό τους είναι οι αληθώς προοδευτικές και αμιγώς δημοκρατικές λογικές και πολιτικές. Αυτές που πιστεύουν στην κοινωνική ποικιλλομορφία, δεν θέτουν εμπόδια στην έκφραση και ανάπτυξη της διαφορετικής άποψης, με εντιμότητα υπηρετούν τον διάλογο ως αναγκαία συνθήκη ωρίμανσης και εξέλιξης, επενδύουν συνειδητά στην κοινωνία των πολιτών και τους εκπροσώπους της, αρνούνται εντέλει εκ της φύσης τους να χειραγωγήσουν τις κοινωνικές εξελίξεις. Η κοινωνία των ενεργών (και ουχί ... αγανακτισμένων) πολιτών εξ’ ορισμού αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας ενάντια στις ολοκληρωτικές συνταγές και όσους προσπαθούν να τις επιβάλλουν ως θέσφατα. Το μόνιμο πρακτικό ζητούμενο της μάχης των ενεργών πολιτών για προοδευτικές εξελίξεις, είναι να πάψουν οι τελευταίες να είναι αντιληπτές ως μιά αόριστη δέσμευση ή θεωρητικό ζητούμενο και να αρχίσουν να “δουλεύονται” ολοένα και πιό συστηματικά επί του περιεχομένου τους. Το αβγό του φιδιού δεν αντιμετωπίζεται με ευχολόγια αλλά με αληθώς προοδευτικές πολιτικές. Και η μόνη προϋπόθεση ύπαρξης αληθινών προοδευτικών πολιτικών είναι η βαθιά και αληθινή πίστη σε αυτές, καμμιά άλλη...

Το Mήνυμα των Aποτελεσμάτων των Ισπανικών Εκλογών

2011-11-22T11:44:00.000-08:00

Φιλοξενώ δύο σχόλια για τα αποτελέσματα των εκλογών στην Ισπανία που δίνουν το στίγμα της εποχής της κρίσης: Όταν η συναίνεση στο νεοφιλελεύθερο πλαίσιο από τον δικομματισμό σκοτώνει την ελπίδα και τις εναλλακτικές προτάσεις, τότε απλώς απονομιμοποιείται το σύστημα. Η συντριπτική ήττα των σοσιαλιστών που εφάρμοσε τα μέτρα λιτότητας δεν είναι παρά η παραδειγματική τιμωρία του. Ασφαλώς, και δεν προσφέρει διέξοδο από την κρίση η συντηρητική λύση. Απλώς θα εφαρμόσει τα ίδια, αν όχι χειρότερα ο νέος «διαχειριστής». Το μόνο ελπιδοφόρο είναι η άνοδος της Αριστεράς. Από κει και πέρα το πράγμα οδηγείται στην περαιτέρω απονομιμοποίηση.

Το πρώτο είναι από "The Spanish elections: five things learnt" και το δεύτερο είναι απο την Morning Star "Spanish Popular Party wins austerity election".
-------------------------------------------------------------------------------
The Spanish elections: five things learnt

1. Governments lose elections more than oppositions win them. It’s an old adage in politics, but these elections really underlined how voters had got fed up with the ruling centre-left Partido Socialista Obrero Español (PSOE). With all the results in, the centre-right opposition Partido Popular (PP) saw its vote increase over 2008 by around 500,000 whereas the PSOE vote collapsed by 4.3 million. In terms of vote share, however, that translated into the PP going up from 39.9% to 44.5% and the PSOE falling from 43.9% to 28.7%. The verdict of the voters was that they wanted rid of the PSOE, but the latter’s vote does not seem to have switched to the PP. Overall turnout was down only about 2%, so PSOE votes went elsewhere.

2. The left-wing Izquierda Unida (IU) group, built around the former Communist Party, had its best election result in years, with 11 seats compared to just 2 in 2008. Its overall vote increased by just over 700,000 – a bigger rise than that enjoyed by the victorious PP. Another left-wing group, the new Unión Progreso y Democracia (UPyD) won nearly 5% of the vote (1.1 million) and 5 seats. Disillusion with the PSOE therefore looks like it translated in part into votes for more radical alternatives.

3. Turnout in the Basque Country was up around 5% compared to 2008, bucking the national trend of a slight decline. That may be the result of the recent definitive announcement by ETA that it has abandoned arms, allowing the elections to take place without their potential threat overshadowing the contest. The big winner in the Basque Country was the new left-wing nationalist coalition, Amaiur, which became the largest party – mainly at the expense of the Socialists.

4. The PP’s electoral campaign was based on saying very little about what they would do, relying instead on the clear unpopularity of the PSOE. New prime minister, Mariano Rajoy, made very few specific commitments, beyond the promise to take ‘serious and profound’ action to deal with the economic crisis in Spain. He has also promised to leave pensions untouched, which means there will inevitably be further sharp cuts in health and education spending. The PSOE government, meanwhile, was seen as so toxic that outgoing prime minister José Luis Rodríguez Zapatero was restricted to just one shared platform appearance during the campaign with his replacement as candidate, Alfredo Pérez Rubalcaba.

5. Charisma seems to count for little in Spanish politics. Like José María Aznar, his predecessor as prime minister from 1996-2004, Rajoy is seen as a rather dull, grey figure. A minister in the Aznar administrations, Rajoy is a great political survivor – the 56 year old was standing as PP candidate for the third time of asking, but this time his success was assured from the moment when support began to haemorrhage from the PSOE. The outgoing premier, Zapatero, was also short of charisma, being infamously compared to the hapless Mr Bean and seeing his image embarrassingly replaced by the latter when hackers broke into the official website at the start of Spain’s EU Presidency in 2010.

---------------------------------------------------------------------------
Spanish Popular Party wins austerity election
Monday 21 November 2011

Spain's right-wing Popular Party began preparing for power today after voters enduring 21.5 per cent unemployment dumped the nominally Socialist government at the polls.

With 99 per cent of Sunday's vote counted the Popular Party (PP) had won 186 seats, compared to 154 in the last parliament.

The Spanish Socialist Workers' Party (PSOE) of Prime Minister Jose Luis Rodriguez Zapatero plummeted from 169 seats to 110, its worst performance ever.

Turnout was just 57 per cent, down 3.5 per cent compared to the last parliamentary elections in 2008.

PSOE candidate Alfredo Perez Rubalcaba conceded defeat and pledged to fight to defend the welfare state from cuts that the Popular Party's PM-elect Mariano Rajoy is expected to enact in order to meet EU-mandated deficit reduction targets.

Mr Rajoy's party won the most seats in 45 of the country's 52 provinces.

The result, together with a clean sweep in municipal and regional elections in May, leaves the PP in its strongest position ever.

It also means that unlike the outgoing PSOE government the PP will not have to rely on support from any other political party to implement its regressive austerity agenda, which is expected to include a full scale assault on employment rights.

But it will face a militant opposition in the form of the the United Left, or Izquierda Unida (IU) electoral alliance, which polled just under 7 per cent of the vote - its best result since 1996.

The progressive bloc, which unites communists, socialists and environmentalists, will send 11 deputies to the new Congress, up from two at present.

The IU campaigned for a crackdown on tax evasion, progressive tax reform to raise funds for welfare services and an economic "shock" plan to create 1.5 million jobs in two years.

It proposed to achieve this by investing in a green economy, protecting the environment, tackling the housing shortage and boosting essential public infrastructure and services.

Amaiur, a coalition of left-wing Basque parties, will enter Spain's parliament after winning 3.05 per cent of the national vote, enough to deliver six or seven seats.

The alliance seeks Basque independence by political means.

Armed separatists ETA announced on October 20 the end of a 40-year rebellion blamed for 829 deaths.

Deputies elected on Sunday are to take their seats on December 13. Mr Rajoy is expected to form the new government shortly after.

Κριση, Δημοσιονομικά Μέτρα και Νεοφιλελευθερισμός

2011-11-21T11:23:00.000-08:00

Ο υπουργός οικονομικών, Κίκης Καζαμίας εξαγγέλλει τα νέα οικονομικά μετρά που περιλαμβάνουν
(α) Πάγωμα μισθών στο δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα για δύο χρόνια,
(β) Αναλογική συνεισφορά του ιδιωτικού τομέα μέχρι και 1,5% και
(γ) επιβολή ελάχιστου εταιρικού φόρου στον τζίρο των εγχώριων επιχειρήσεων μέχρι 0,5%.
Ήδη έχουμε ποικίλες αντιδράσεις, ενώ υπάρχει δυσφορία από τα συνδικάτα του δημόσιου τομέα.

Προφανώς η κυβέρνηση θέλει να αποφύγει την ένταξη της Κύπρου στο μηχανισμό στήριξης, όπως διακαώς ελπίζουν διάφοροι αντιπολιτευόμενοι στη χώρα. Ωστόσο, υπάρχει το πολιτικό και κοινωνικό κόστος και τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα από τα μέτρα αυτά – τη στιγμή μάλιστα που τόσο προκλητικά αρνούνται οι εκπρόσωποι του πλούτο να επιτρέψουν την ουσιαστική φορολόγηση του. Πάντως το σκηνικό ενάντια στους δημοσίους υπάλληλους το στήνουν εδώ και μήνες τα ΜΜΕ, ισοπεδώνοντας όλους του εργαζόμενους στο δημόσιο τομέα σαν είναι ένα ενιαίο κοινωνικό στρώμα, κάτι σαν «χυλός» από προνομιούχους, σε αντίθεση με τον φτωχό ιδιωτικό εργαζόμενο και τον κακόμοιρο φορολογούμενο πολίτη από τον οποίο οι δημόσιοι υπάλληλοι δήθεν παρασιτούν.
Σίγουρα υπάρχει σημαντικό πεδίο ορθολογισμού και βελτίωσης των δημοσίων οικονομικών. Άλλο αυτό, κι άλλο η καθημερινή και συλλήβδην επίθεση κατά των εργαζόμενων στο δημόσιο.

Αυτό γίνεται βέβαια στο νεοφιλελεύθερο πλαίσιο το οποίοι οφείλουμε να κατανοήσουμε. Εξού και παραθέτω το σχετικό απόσπασμα από το κείμενο της JUDITH BUTLER: Η δημοσιονομική κρίση ‘δεν πρέπει να κατανοείται σαν μια περιοδική δυσκολία που περνά μια χώρα ή μια περιοχή πριν ξαναέρθει στο οικονομικό της «status quo»’. Τα αποτελέσματα της όποια πολιτικής αποτυπώνονται πάνω στο πολιτικό-οικονπμικό και ιστορικό-κοινωνικό γίγνεσθαι – έτσι το «οικονομικό» μετατρέπεται σε «πολιτικό» και «κοινωνικό».

Ας δούμε την ανάλυση της BUTLER.

--------------------------------------------------------------------------------

Κρίση και νεοφιλελεύθερη επίθεση στα δικαιώματα

Ασφαλώς είναι πολύ πιθανό και συμβαίνει συχνά, τα κυρίαρχα ΜΜΕ να ισχυρίζονται ότι η «δημοσιονομική κρίση» έχει επισπεύσει τις μαζικές διαδηλώσεις, τις απεργίες και τις νέες μορφές πολιτικής κινητοποίησης στην Ελλάδα.

JUDITH BUTLER Καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Berkeley της Καλιφόρνιας. JUDITH BUTLER Καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Berkeley της Καλιφόρνιας. Αν και είναι αλήθεια πως υπάρχει δημοσιονομική κρίση, αυτή δεν έπρεπε να κατανοείται σαν μια περιοδική δυσκολία που περνά μια χώρα ή μια περιοχή πριν ξαναέρθει στο οικονομικό της «status quo». Αυτό που αναδύεται άμεσα και ασυγκράτητα είναι ένας αστερισμός νεο-φιλελεύθερων πρακτικών, οι οποίες εγκαθιστούν ένα νέο παράδειγμα σκέψης για τη σχέση μεταξύ οικονομικών και κοινωνικών μορφών καθώς και νέους τρόπους εκλογίκευσης, ηθικής και υποκειμενικής μορφοποίησης.

Αυτό που σπρώχνει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους δεν είναι απλώς η αύξηση της τεχνολογικοποίησης της εργασίας και των μεθόδων υπολογισμού της αξίας της εργασίας και της ζωής.

Βασικά, ο νεο-φιλελευθερισμός λειτουργεί παράγοντας περιττούς πληθυσμούς. Τους εκθέτει στην επισφάλεια, καθιερώνει μορφές προσωρινής εργασίας, καταστρέφει μακροχρόνιους θεσμούς κοινωνικής δημοκρατίας, αποσύρει κοινωνικές υπηρεσίες από όσους είναι οι πλέον απροστάτευτοι (φτωχοί, άστεγοι, χωρίς χαρτιά). Και αυτό επειδή η αξία των υπηρεσιών αυτών και βασικά οικονομικά δικαιώματα, όπως φαγητό, στέγη, έχουν αντικατασταθεί από οικονομικούς υπολογισμούς που εκτιμούν μόνο τις επιχειρηματικές ικανότητες των ατόμων ενώ παράλληλα ηθικολογεί εναντίον όλων εκείνων που αδυνατούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους ή να κάνουν τον καπιταλισμό να δουλέψει γι' αυτούς.

Ετσι όταν ρωτάμε γιατί τόσοι πολλοί είναι στους δρόμους, είναι γιατί αντιτίθενται σε ολόκληρο το οικονομικό καθεστώς που συγκεντρώνει πλούτο για τους πολύ λίγους και αυξάνει τα ποσοστά εκείνων που ζουν στη φτώχεια και είναι εκτεθειμένοι σε επισφάλεια.

Οταν οι πληθυσμοί αντιλαμβάνονται ότι έχουν εγκαταλειφθεί σε τέτοιες συνθήκες χωρίς καμία προστασία, καταλαβαίνουν επίσης ότι δεν αντιπροσωπεύονται πλέον από πολιτικά καθεστώτα που είναι αξεχώριστα από νεοφιλελεύθερες μορφές εξουσίας και λογικής. Σ' αυτό το σημείο, οι δημοκρατικές απαιτήσεις από το κράτος θέτουν εν αμφιβόλω για ποιον είναι το «εμείς» που αντιπροσωπεύεται από τις δημοκρατικές κυβερνήσεις, κυρίως όταν αυτές σύρονται και οδηγούν νεο-φιλελεύθερες οικονομικές μορφές που στηρίζονται σε περιττούς πληθυσμούς, ευέλικτη εργασία και εγκατελειμμένους πληθυσμούς.

Ετσι, όταν οι εγκαταλελειμμένοι συγκεντρώνονται, επιμένουν ότι αποτελούν ακόμη αυτό το «εμείς» που η δημοκρατία πρέπει να αντιπροσωπεύει. Εάν η δημοκρατία μπορεί να έχει ακόμη κάποιο νόημα, πρέπει να εκφράσει τη βούληση του λαού και αυτό που βλέπουμε στους δρόμους, το θόρυβο που ακούμε στις πλατείες. Αυτή είναι η ανασύσταση της λαϊκής βούλησης, η σωματική συγκέντρωση και επιμονή του λαού που δεν θέλει να παραλείπεται και μέσω του οποίου βλέπουμε να θεσπίζονται κοινωνικές μορφές ριζοσπαστικής δημοκρατίας, οι οποίες περιλαμβάνουν σχέσεις ισότητας και αμοιβαίας εξάρτησης.

Το πρόβλημα δεν είναι η δημοσιονομική κρίση, η «διάσωση» της οποίας θα επαναφέρει τα πράγματα στο φυσιολογικό.

Το πρόβλημα είναι ότι οι νεο-φιλελελεύθερες μορφές πολιτικής και οικονομικής εξουσίας συνήθως εγκαταλείπουν τους πληθυσμούς σε συνθήκες επισφάλειας και αυτή η περιοδική εγκατάλειψη των λαών έχει γίνει από μόνη της φυσιολογική. Σαν αποτέλεσμα, το κάλεσμα στους δρόμους επιδιώκει όχι να επιδιορθώσει τη δημοσιονομική κρίση αλλά να επιμείνει ότι η διάλυση του νεο-φιλελευθερισμού είναι επιτακτική ανάγκη για την ανανέωση της ριζοσπαστικής δημοκρατίας.

Res ipsa loquitur: Το καταρρέον νεοφιλελεύθερο δόγμα του Αθ. Ορφανίδη

2011-11-17T13:17:00.000-08:00

Παρά τις διαβεβαιώσεις προς αποφυγή πανικού, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κυπριακό χρηματοπιστωτικό σύστημα διέρχεται σοβαρότατη κρίση, άμεσα συνδεδεμένη με την κατάρρευση του διαχειριστικού πλαισίου του ελληνικού χρέους. Από τις αρχές του χρόνου, το Economist Intelligence Unit είχε επεξεργαστεί διάφορα σενάρια για την Κύπρο, ενόψει του αναμενόμενου «κουρέματος» του ελληνικού χρέους. Το ζήτημα της «αντοχής» του κυπριακού τραπεζικού συστήματος εξαρτάται από το μέγεθος του τελικού «κουρέματος». Αν το «κούρεμα» τελικά πάει πάνω από 50%, τότε την έχει άσχημα. Εξ ου και η εμμονή του κατά τ’ άλλα «εθνικοπατριωτικού» δίδυμου Νεοφύτου-Παπαδόπουλου όπως το κούρεμα της «μητέρας πατρίδας» μην ξεπεράσει το ποσοστό αυτό.

Οι ζημιές με μόνο 50% κούρεμα για τις τρεις μεγάλες τράπεζες ανέρχονται στα δις ευρώ. Όπως ορθά σημειώνει ο Π. Παλλίνης, η Κύπρος είναι βαθύτατα εκτεθειμένη σε ελληνικά ομόλογα περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης, περίπου 40% του ΑΕΠ. Για μήνες τώρα γίνεται λόγος για σημαντικό «κούρεμα» των ελληνικών ομολόγων. Αυτό το παραδέχτηκε kαι ο Μάκης Κεραυνός. Εν τούτοις, ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας (ΔτΚΤ) δήλωνε τον Απρίλιο 2011, «στην απίθανη περίπτωση που προκύψουν ζημιές από τα ελληνικά ομόλογα, οι κυπριακές τράπεζες έχουν γίνει πραγματικότητα και είναι της τάξης των 3 δις ευρώ και οι οποίες μπορούν να αντιμετωπίσουν τη κατάσταση». Οι ζημιές οι οποίες ήταν «απίθανο να προκύψουν» αντιστοιχούν με 70% των κεφαλαίων τους και 20% του ΑΕΠ της Κύπρου. Εκτός από τα 6 δις σε ελληνικά ομόλογα, υπάρχουν ακόμα 24 δις σε δάνεια στην Ελλάδα, αν πληροφορούμε σωστά. Όταν το ίδιο το ελληνικό δημόσιο αδυνατεί να πληρώσει, όταν το 1/3 του πληθυσμού αδυνατεί να πληρώσει το ηλεκτρικό ρεύμα, όταν 20% του πληθυσμού, και 50% των νέων είναι άνεργοι, διερωτώμαι πως οι κυπριακές τράπεζες αναμένουν ότι θα βγουν αλώβητες από την κρίση.

Εν μέσω κρίσης και με γνωστούς τους κινδύνους που αντιμετώπιζε η ελληνική οικονομία, όταν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές τράπεζες ξεφορτώνονταν από τα ελληνικά ομόλογα, οι κυπριακές τράπεζες τα αγόραζαν, σίγουρα χωρίς προειδοποίηση, αν όχι με προτροπή της Κεντρικής Τράπεζας. Τα ΔΣ των κυπριακών τραπεζών, όπως και ο ίδιος ο ΔτΚΤ έχουν επιδείξει τεραστίων ανευθυνότητα και αμέλεια, με κόστος δισεκατομμυρίων και άγνωστη την τελική ζημιά. Αυτά είναι συνυφασμένα με τραπεζική ασυδοσία: καθορισμός ψηλότερων επιτοκίων από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αστρονομικές διευθυντικές απολαβές, τυχοδιωκτικές επενδύσεις στο εξωτερικό και δανειοδοτική πολιτική που επέτεινε φούσκες και στρεβλώσεις στη οικονομία - όλα στο βωμό της κερδοσκοπικής απληστίας των τραπεζών, πλην όμως με το ανάλογο ψηλότερο ρίσκο.

Είναι λοιπόν αποκαλυπτική η συνέντευξη του κ. Ορφανίδη «Δεν υπάρχει πρόβλημα στήριξης των τραπεζών» (Καθημερινή 13.11.2011), όπου αποποιείται πάσας ευθύνης για το τεράστιο κόστος της εποπτικής του αμέλειας. Επιχειρεί να δικαιολογήσει την αποδεδειγμένα εσφαλμένη του εκτίμηση για την επισφάλεια των ελληνικών ομολόγων υποτιμώντας τη νοημοσύνη μας: «Οι δικές μου αναφορές, αλλά και αναφορές άλλων αξιωματούχων της Ευρωζώνης» ήταν ότι «ένα ενδεχόμενο κούρεμα τοhttp://www.blogger.com/img/blank.gifυ ελληνικού χρέους είναι αχρείαστο και ζημιογόνο για την Ελλάδα αλλά και για τη ζώνη του ευρώ γενικότερα». Και θέλοντας να ρίξει την ευθύνη στους πολιτικούς λέει ότι οι αποφάσεις για «το κούρεμα απορρέουν από πολιτικές αποφάσεις σε ανώτατο επίπεδο.» Παραπέμπει δε και στις απόψεις του τραπεζίτη-Πρωθυπουργού της Ελλάδας, όταν διαφωνώντας με το κούρεμα είπε το αξεπέραστο ότι «δεν υπάρχουν δωρεάν γεύµατα για τους οφειλέτες ούτε εύκολες λύσεις για τους πιστωτές» («Λουκάς Παπαδήμος: Οι παγίδες που κρύβει το μεγάλο κούρεµα», Βήµα της Κυριακής 23/10/2011).

Αποδίδει «μέρος της αντοχής αυτής και στο εποπτικό πλαίσιο», πράγμα το όποιο λέει ότι «είχε κατηγορηθεί ως πολύ αυστηρό». Από την άλλη μεριά όμως αρνείται κάθε ευθύνη για την τεράστια ζημιά, όταν ρωτάται ευθέως γιατί επέτρεψε την έκθεση των τραπεζών σε ελληνικά κρατικά ομόλογα: «Αλίμονο εάν το εποπτικό πλαίσιο και οι εποπτικές αρχές της Ευρωζώνης θεωρούσαν αναξιόπιστα τα ομόλογα των κυβερνήσεων της ζώνης του ευρώ. Καμία εποπτική αρχή δεν περιορίζει τις αγορές κυβερνητικών ομολόγων στο νόμισμα της χώρας της. Στη δική μας περίπτωση, αυτό περιλαμβάνει ομόλογα όλων των χωρών της Ευρωζώνης. Εξάλλου θα ήταν παράλογο να τεθεί τέτοιου είδους περιορισμός στο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο των τραπεζών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κάθε τράπεζα λαμβάνει τις συγκεκριμένες επενδυτικές αποφάσεις συμπεριλαμβανομένης και της αγοράς κρατικών ομολόγων και η διατήρηση ομολόγων των χωρών στις οποίες δραστηριοποιείται είναι αναμενόμενη.» Εδώ ο ΔτΚΤ παραδέχεται εμμέσως πλην όμως σαφώς ότι η ΚΤ δεν απέτρεψε ή προειδοποίησε για τους κινδύνους. Ωστόσο, καταλήγει ότι ευθύνονται αποκλειστικά τα ΔΣ των ιδίων των τραπεζών, η ευθύνη των οποίων είναι αδιαμφισβήτητη όπως τόνισαν κύπριοι νεοφιλελεύθεροι επιχειρηματίες. Αυτό όμως καθόλου δεν μειώνει τις δικές του εποπτικές ευθύνες. Περιέργως, πέραν της ισχυρής κριτικής του προέδρου των επενδυτών (ΠΑΣΕΧΑ), Μιχάλη Ολύμπιου, δεν ακούστηκε άλλος να ζητά παραίτηση του ΔτΚΤ. Ο θεσμικός ρόλος του ΔτΚΤ δεν είναι να εκφράζει τα συμφέροντα των τραπεζών, ούτε να τις αφήνει στο έλεος της αγοράς, αλλά να εποπτεύει. Εκεί απέτυχε παταγωδώς.

Τη στιγμή που οι οίκοι αξιολόγησης, τους οποίους ο ίδιος ο ΔτΚΤ κατ’ επανάληψη επικαλείται και εκθειάζει για να πιέσει για μείωση των δημοσίων δαπανών, υποβαθμίζουν τις κυπριακές τράπεζες ακριβώς γιατί είναι εκτεθειμένες στην ελληνική κρίση χρέους, λόγω δικής του αμέλειας, επιτίθεται στη κυβέρνηση. Απλώς δηλώνει ότι «διαφωνεί» στο ότι οι Moody's τοποθέτησαν τα ratings των τραπεζών υπό αναθεώρηση για περαιτέρω υποβάθμιση. Η δε εκτόξευση πυροτεχνημάτων από τον κ. Ορφανίδη ότι δήθεν η κυβέρνηση «αφαίμαξε» την κυπριακή αγορά από ρευστότητα για κάλυψη δανειστικών αναγκών φαντάζει σαν φύλλο συκής μπροστά στα δισεκατομμύρια ζημίας ελέω κουρέματος. Τι είναι τα 500 εκ. βραχυπρόθεσμα δάνεια της κυβέρνησης σε ενάμισι χρόνο μπροστά στα δισεκατομμύρια της ζημιάς; Ως άμεση αντίδραση στα δισεκατομμύρια ζημιών, οι τράπεζες μείωσαν τα δάνεια στο ελάχιστο («απομόχλευσης») που δημιουργεί αλυσιδωτές οικονομικές επιδράσεις. Αυτό οδηγεί, ή τουλάχιστον επιτείνει, στην ύφεση – εξ ου και αναμένεται ύφεση στο -0.6% για το 2011.

Δεν θα ήθελα να προσωποποιήσω δομικά ζητήματα της λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της ΚΚΤ. Ωστόσο, ο κ. Ορφανίδης, ως γνήσιο «Chicago boy» (παιδί του Σικάγου) υπό τον νεοφιλελεύθερο γκουρού, Milton Friedman, εξακολουθεί να αρνείται πεισματικά τα πασιφανή, εμμένοντας σε κοινωνικά ολέθριες οικονομικές φόρμουλες στη βάση του «Δόγματος Σοκ» (βλ. Naomi Klein, Δόγμα Σοκ, εκδ. Λειβάνη). Δεν εκπλήττουν οι εμμονές στη δοξασία της αγοράς ως «μαγικής αυτορυθμιζόμενης μηχανής» (βλ. Πανίκος Δημητριάδης, «Η μαγεία του Friedman, η ΕΚΤ και οι φοιτητές του Χάρβαρντ»).

Είναι εκπληκτική ωστόσο η αλαζονική σιγουριά με την οποία αναμένει από το κράτος που θέλει διακαώς να αποδομήσει από όποια κοινωνική λειτουργία να τους ξελασπώσει, την στιγμή μάλιστα που ο «μηχανισμός» έχει καταρρεύσει. Η προκλητικότητα φτάνει τα όρια της. Όταν λοιπόν ο κ. Ορφανίδης κυνικά δηλώνει ότι θεωρεί «αυτονόητο ότι όλες οι κυβερνήσεις πρέπει να είναι έτοιμες να στηρίξουν το τραπεζικό τους σύστημα, αν χρειαστεί», ακούγεται σαν χρεοκοπημένος μάγος: Απομαγεύτηκε το μαραφέτι του όπως οι ψεύτικοι θεοί, γι’ αυτό οι πολίτες, και κυρίως ο κόσμος της εργασίας δεν τρώνε κουτόχορτο δεχόμενοι να πληρώσουν χωρίς όρους δισεκατομμύρια στα «golden boys».
Το ερώτημα είναι τώρα με ποιους όρους θα στηριχτεί ο τομέας που μας αφαίμαξε τόσα χρόνια και ωθεί στο χείλος του γκρεμού; Ήδη οι τράπεζες έχουν λάβει παχυλές επιδοτήσεις με δύο πακέτα μέτρων πολλών δισεκατομμυρίων. Τώρα καλούμαστε πάλι να «στηρίξουμε» το σύστημα. Αυτή τη φορά όμως δεν μπορεί να είναι χωρίς όρους – θα πρέπει να γίνει μια ριζικά διαφορετική διευθέτηση γιατί δεν είναι αποδεκτό πλέον τα λεγόμενα «οικονομικά των ζόμπι», δηλαδή αποδειγμένα νεκρές ιδέες, να μας κάνουν κουμάντο (John Quiggin, Zombie Economics, How Dead ideas still walk among us, Princeton University Press 2010).

Το λατινικό γνωμικό res ipsa loquitur που έγινε προσφάτως κτήμα όλων φαίνεται να δεσπόζει: «το πράγμα μιλά από μόνο του» λοιπόν. Γι’ αυτό τώρα που κοντεύει το τέλος της «βασιλείας» του, ο κ. Ορφανίδης αντί να ονειρεύεται δεύτερη θητεία, και ίσως κρυφή ελπίδα, για προεδρία ακόμα, ελέω κρίσης α-λ-α Παπαδήμο, ήρθε η ώρα να αναλάβει την ευθύνη που του αναλογεί.

Ας αναλάβουν και οι σκεφτόμενοι πολίτες τις ευθύνες τους για να εξέλθουμε από την παρούσα κρίση απαλλαγμένοι από τα ολέθρια νεοφιλελεύθερα δόγματα.

Το νέο ευρωπαϊκό τραπεζικό παράδειγμα διακυβέρνησης ως κατάργηση της δημοκρατίας

2011-11-09T02:05:00.000-08:00

[Από το μπλογκ http://yannis-ioannou.com]
Οι εξελίξεις του μεγάλου πολιτικού θρίλερ στην Ελλάδα για εξεύρεση πρωθυπουργού που να ικανοποιεί τις Βρυξέλλες, το ΔΝΠ και τον «μεγάλο συνασπισμό» ΠΑΣΟΚ-ΝΔ αποτελούν νεοφανές φαινόμενο, τουλάχιστον στην ελληνική μεταπολίτευση. Κατά κανόνα τα προτεκτοράτα, τουλάχιστον όσον αφορά τον «ανεπτυγμένο» κόσμο του Βορρά, θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα αναχρονιστικά. Οι δυτικότροποι «εκσυγχρονιστές» θεωρούσαν «χρήσιμη», ή τέλος πάντων «αναγκαίο κακό» την παρουσία τέτοιων αντιδημοκρατικών καθεστώτων μόνο για τον Παγκόσμιο Νότο, ή αυτό που ονομάζουν «υπανάπτυχτη Ανατολή». Αυτό όμως φαίνεται να έχει αλλάξει ριζικά.

Είχαμε κατά τη δεκαετία του 1980 και μετά τις εγχώριες κυβερνήσεις να υιοθετούν το νεοφιλελεύθερο μοντέλο μετά τη Θάτσερ και τον Ρήγκαν, αφού πειραματίστηκαν στη Χιλή. Μετά ήρθε το ανατολικοευρωπαϊκό πείραμα όπου εφαρμόστηκε και τελειοποιήθηκε η «θεραπεία του σοκ» με κυβερνήσεις-εξαρτήματα. Το πείραμα έκλεισε επιτυχώς με την ένταξη τους στην ΕΕ, το κατατεμαχισμό και την οικονομική "απελευθέρωση" των χωρών αυτών.

Από το 2008 μπήκαμε στην μεγαλύτερη παγκόσμια οικονομική κρίση μετά το 1930. Έχουμε ένα νέο σύστημα το οποίο όμως μαστίζεται από έντονες αντιφάσεις που καταδεικνύουν παράλληλα μια πολιτική κρίση και κρίση ηγεμονίας των ΗΠΑ. Σε αυτό πλαίσιο η πιο προωθημένη μορφή πολιτικής και οικονομικής ολοκλήρωσης, η ευρωζώνη της ΕΕ κλυδωνίζεται από φοβερές αντιφάσεις που την απειλούν συθέμελα. Είναι σ' αυτό πλαίσιο απόπειρας «διαχείρισης της κρίσης» που αναπτύσσεται ένα νέο ευρωπαϊκό «μοντέλο διακυβέρνησης»: τα κράτη έχουν ήδη μεταβληθεί ριζικά μετά από 3 δεκαετίες νεοφιλελεύθερης θεσμικής αναδόμησης. Τώρα πρέπει να αλλάξει ανάλογα και η πολιτική τάξη πραγμάτων.

Το ευρωπαϊκό πειραματόζωο στο νέο μοντέλο διακυβέρνησης είναι η Ελλάδα. Ακολουθούν, ή βρίσκονται σε παράλληλη τροχιά κι άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας του ευρώ: Ιταλία, Πορτογαλία, Ισπανία και Ιρλανδία. Υπό το σλόγκαν της «διάσωσης του ευρώ» επιβάλλονται μέτρα που αναιρούν την ουσία της δημοκρατίας – μέσα από «δόγμα σοκ». Εξ ου και η πρωτόγνωρη παρέμβαση στη διακυβέρνηση της Ελλάδας επιβάλλει το νέο καθεστώς υπό το κράτος των εκβιασμών, όπως δρομολογήθηκε μετά την εξαγγελία-μπλόφα δημοψηφίσματος από τον Γιώργο Παπανδρέου. Δεν εξετάζω εδώ την φαρσοκωμωδία Παπανδρέου που ή στοίχησε εκατομμύρια ευρώ για κάποιους, ενώ τα οικονόμησαν κάποιοι άλλοι. Το σημαντικό είναι οι όροι στη βάση των οποίων διεξήχθη η δημόσια αντιπαράθεση επιχειρημάτων, τόσο στην Ελλάδα, όσο στην ΕΕ. Η Μέρκελ, ο Ρεν και το ΔΝΤ κτλ τοποθετήθηκαν με σαφήνεια ότι δεν θα πάρει την 6η δόση η χώρα αν γίνει δημοψήφισμα, και προχωρούν και πάρα κάτω:
• Θέτουν σκληρούς όρους για την καταβολή αυτή σε σχέση με το όνομα του πρωθυπουργού, επιβάλλοντας έτσι πρόσωπο της εμπιστοσύνης τους (έναν εκ των τραπεζιτών)
• Απαιτούν "εγγυήσεις" με γραπτή δέσμευση από τον νέο πρωθυπουργό, την κυβέρνηση και τα δύο μεγάλα κόμματα ότι δεν θα γίνουν εκλογές αν δεν ολοκληρωθεί πρώτα η υλοποίηση του οικονομικού πακέτου. Το τελευταίο το έχουν αποσπάσει από τους Πορτογάλους, γιατί να μην το απαιτούν από την Ελλάδα;

Δεν υπάρχει ούτε σύνταγμα, ούτε δημοκρατία, ούτε ανεξαρτησία. Όλα διεξάγονται σε ένα κενό γυμνής εξουσίας: Παραιτείται λοιπόν ο Παπανδρέου λόγω «αναξιοπιστίας» κάτω από το βάρος των πιέσεων των μεγάλων εξωτερικών/ εσωτερικών συμφερόντων που απαιτούν αν εφαρμοστεί το μνημόνιο όπως το είχε συμφωνήσει πριν τους ενημερώσει για το πυροτέχνημα του δημοψηφίσματος. Ενώ παράλληλα γονατίζει όλη η πολιτική κάστα του ΠΑΣΟΚ κάτω από τις φοβερές λαϊκές κινητοποιήσεις που παραλύουν την χώρα. Οι ευρωπαίοι «εταίροι» θέλουν «συναίνεση» και απαιτούν από την «πολιτική τάξη», ή καλύτερα την πολιτική ελίτ που κυβερνά, δηλαδή τους βασικούς πυλώνες τη δικομματικού συστήματος να επωμιστούν από κοινού την ευθύνη της υλοποίησης του μνημονίου. Τα αντιλαϊκά μέτρα θα συναντήσουν την δύναμη και το βάρος του όλου συστήματος επιβάλλοντας το αμερικάνικό δόγμα "whatever does not go with power goes with more power"... Οι άρχουσες τάξεις ενοχλούνται μεν από το ύφος των εταίρων, συναινούν δε.

Ο Φ. Α. Χάγιεκ, γκουρού του νεοφιλελεύθερου δόγματος στο «Καθεστώς της Ελευθερίας» κι όχι «Σύνταγμα της Ελευθερίας» όπως κακώς μεταφράστηκε (εκδ. Καστανιώτη, 2008), ακολουθώντας τον Τοκβίλ, είχε καταστήσει σαφές η δημοκρατία είναι «πάνω απ’ όλα διαδικασία διαμόρφωση γνώμης». Θεωρεί δε ότι αυτό είναι και το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της δημοκρατίας εφόσον είναι «η πιο αποτελεσματική μέθοδο διαπαιδαγώγησης της πλειοψηφίας» (σελ. 176). Για να γίνει κατανοητή αυτή ιδέα που επανέρχεται με διαφορετικούς τρόπους από την Πολιτεία του Πλάτωνα και στα Πολιτικά του Αριστοτέλη πρέπει να ενταχθεί στο ευρύτερο πολιτικό, οικονομικό και φιλοσοφικό του πλαίσιο:
(1) Η λεγόμενη «αρχή της πλειοψηφίας» πρέπει να περιοριστεί στο ελάχιστον γιατί «οι αποφάσεις αυτές είναι υποχρεωτικά κατώτερες από εκείνες θα έπαιρναν τα ευφυέστερα άτομα» (σελ. 178).
(2) Οι νέες ιδέες ξεκινούν από τους λίγους που ξέρουν καλύτερα και εξαπλώνονται στις μάζες - πρόκειται για κλασσική θεωρία της ελίτ (βλ. 180-181). 93).
(3) Πρέπει λοιπόν να περιοριστούν στο ελάχιστον οι δημοκρατικοί τομείς ενασχόλησης με τα κοινά και τα οικονομικά να μην υπόκεινται σε οποιοδήποτε δημοκρατικό έλεγχο, και να επεκταθεί η κυριαρχίας του Νόμου έναντι της δημοκρατίας. Ο νόμος θα έχει να κάνει με την εφαρμογή της οικονομίας της αγορά και τίποτε άλλο (βλ. κεφ. 15).

Τι γίνεται όμως όταν το [αστικό] Σύνταγμα, δηλαδή ο νόμος πίσω από τους νόμους, εμποδίζει την κυριαρχία του νόμου της αγοράς; Ακόμα κι εκεί ο μεγάλος γκουρού του ΔΝΤ και των εγχώριων απαντά στο βιβλίο του: «Δεν είμαι συντηρητικός». Κι έτσι «ό,τι είναι στερεό διαλύεται στον αέρα», τσακίζεται το Σύνταγμα, η δημοκρατία όπως έχει ήδη σπάσει και ρευστοποιηθεί κοινωνικά η χώρα. Αναδύεται ένα νέο-ευρωπαϊκό παράδειγμα διακυβέρνησης το τραπεζικό σύστημα, καθώς καταργείται ή αργοπεθαίνει η δημοκρατία.

Η ελληνική κρίση είναι ευρωπαϊκή. Η ευρωπαϊκή είναι παγκόσμια. Η Ελληνική πολιτική ελίτ αναζητεί τραπεζίτη πρωθυπουργό, κι ο λαός αναζητεί ελπίδα.

Πορίσματα Αλήθειας ή Τυμβωρυχίας και Καπηλείας του Πόνου;

2011-10-10T01:17:00.001-07:00

Το περασμένο Σαββατοκύριακο είχαμε μια σοβαρότατη υποτροπή στο δημόσιο λόγο όταν είδαν το φως της δημοσιότητας στοιχεία για το πόρισμα της Αστυνομίας για την τραγωδία στο Μαρί. Η αναφορά ότι πιθανόν να υπάρχουν ευθύνες για τους θανάτους και την έκρηξη στο Μαρί και σε δύο νεκρούς αξιωματικούς προκάλεσε πρωτοφανείς ύβρεις από τις ανώτατες ηγεσίες του ΔΗΣΥ, της ΕΔΕΚ και του ΔΗΚΟ. Τα σκήπτρα υβρεολόγιου έχει ο πρόεδρος του ΔΗΣΥ Νίκος Χρυσ. Αναστασιάδης που μίλησε για «ανεγκέφαλους ηγέτες», «συνωμότες», «νοσηρούς εγκεφάλους» και «θρασύδειλους» που είχαν το θράσος να εμπλέξουν νεκρούς που έδωσαν τη ζωή τους εξαιτίας της δικής τους εγκληματικής αμέλειας, να τους εμπλέξουν και να προσπαθήσουν να τους αποδώσουν ευθύνες». Ο δε πρόεδρος της Βουλής, Γιαννάκης Ομήρου χαρακτήρισε το πόρισμα της Αστυνομίας «κατάπτυστο και προσβλητικό» για τη μνήμη τεθνεώτων, ενώ ο Νικόλας Παπαδόπουλος μίλησε για «αίσχος», προσθέτοντας πως «και ο τελευταίος φοιτητής της Νομικής, πόσο μάλλον ο κάθε έμπειρος αξιωματικός της Αστυνομίας, γνωρίζει ότι οι νεκροί δεν μπορούν να διωχθούν ποινικά με βάση το υφιστάμενο νομικό σύστημα της Κύπρου».
Το επίπεδο του πολιτικού λόγου και η ασυδοσία του υβρεολόγιου μιλά από μόνο του. Ούτε θα απαντήσω στον γελοίο ισχυρισμό περί ποινικής διώξεων νεκρών, γιατί φανερά γίνεται εκ του πονηρού. Ας επικεντρωθούμε στην ουσία.

Στο πόρισμα ο κ. Πολυβίου εξέτασε το ζήτημα της ευθύνης των νεκρών αξιωματικών της πυροσβεστικής και στρατού, Λάμπρου και Ιωαννίδη, στη βάση του περιορισμένου μαρτυρικού υλικού που μάζεψε (επέλεξε 35 μάρτυρες, έκθεση πραγματογνώμονα και άλλα τεκμήρια) και κατέληξε ότι οι δύο αξιωματικοί δεν έχουν καμιά ευθύνη. Η αστυνομία και ο Γενικός Εισαγγελέας, στη βάση του δικού τους μαρτυρικού υλικού, το οποίο βασίζεται σε καταθέσεις πέραν των 1.100 προσώπων, πέραν των 500 μαρτυριών και άλλα τεκμήρια και αυτά δεν δικαιούται να εξετάσει το ίδιο ζήτημα;

Είναι πραγματικά έξω από κάθε λογική να θεωρείται ότι δικαιούται ένας ερευνώντας λειτουργός να εξετάζει τις ευθύνες που είχαν και νεκροί σε ένα τραγικό συμβάν, ενώ η Αστυνομία και ο Γενικός Εισαγγελέας, οι κατεξοχήν αρμόδιοι για την διερεύνηση να μην δικαιούνται. Δεν είναι ούτε η πρώτη, ούτε η τελευταία φορά που εξετάζεται και ο ρόλος και πιθανές ευθύνες σε άτομα που τραγικά δεν βρίσκονται πλέον εν ζωή. Στην περίπτωση του θανατηφόρου αεροπορικού δυστυχήματος της ΗΛΙΟΣ ανάμεσα στους νεκρούς ήταν και οι πιλότοι. Κι όμως στην έρευνα διαφάνηκε ότι και αυτοί είχαν ευθύνες. Μήπως έπρεπε να εξαιρεθούν επειδή είχαν κι αυτοί τραγικό τέλος; Ασφαλώς και δεν τίθεται θέμα ποινικής δίωξης, αλλά για έρευνα που αξιολογεί συνολικά το μαρτυρικό υλικό, έτσι ώστε να αποδοθούν οι ανάλογες ευθύνες (ποινικές, πειθαρχικές, θεσμικές και πολιτικές) στα πρόσωπα και τους θεσμούς που εμπλέκονται.

Είναι πρωτάκουστο πολιτικοί να βρίζουν ξεφεύγοντας από κάθε λογική κράτους δικαίου για ένα αστυνομικό πόρισμα το οποίο δεν διάβασαν, ούτε και εμπίπτει στην αρμοδιότητα τους να αξιολογήσουν. Είναι αξιοσημείωτο ότι και οι τρείς πολιτικοί που σχολίασαν είναι νομικοί και γνωρίζουν καλά τι κάνουν. Επιλεκτικά αποφάσισαν ότι ο κ. Πολυβίου με βάση την συγκεκριμένη εντολή και το περιορισμένο μαρτυρικό υλικό που μάζεψε δικαιούται να ερευνήσει τις ευθύνες των δύο νεκρών αξιωματικών απλώς και μόνο γιατί συμφωνούν με το συμπέρασμα του. Γιατί μιλούν τότε για σκοπιμότητες και καθ’ υπόδειξη πορίσματα και ξεστομίζουν βωμολοχίες που μόνο στα γήπεδα θα αναμέναμε να ακούμε;

Θέλουν τα πορίσματα να οδηγούν διαλεύκανση της αλήθειας ή στην εκμετάλλευση των νεκρών για την πολιτική κεφαλαιοποίηση του πόνου;

Ας επιλέξουν λοιπόν οι διάφοροι πολιτικοί αν θέλουν να είναι πολιτικοί της αλήθειας ή της τυμβωρυχίας.

[Δημοσιεύτηκε στη Χαραυγή 13,10,2011, Πολίτης Πέμπτη 14.10.2011]

Για μια υπεράσπιση των αυτονόητων: Μπορούμε να συνομιλούμε πάρα τη διαφωνία μας;

2011-10-07T23:37:00.000-07:00

Έχω την αίσθηση ότι το φαινόμενο συνταγματικής εκτροπής ξεφουσκώνει. Η πολιτική διαφωνία παραμένει γιατί αγγίζει βαθύτερα πολιτικά, ιδεολογικά και οικονομικά ζητήματα. Αξίζει να καταλάβουμε τί έγινε κι αυτό απαιτεί να ξεπεράσουμε τον θυμό μας, να πάμε πάρα κάτω.

Ξαναδιαβάζοντας κείμενα μου διαπιστώνω ότι κι εγώ έχω καταθέσει σκληρές θέσεις, αντικατοπτρίζοντας την σκληρότητα των καιρών. Η βαναυσότητα του πορίσματος Πολυβίου, παραγνωρίζοντας την συνταγματική νομιμότητα και τα τεκμήρια για να βγάλει ένοχο τον πρόεδρο και η εκτροπή που ακολούθησε ήταν απίστευτη.

Όσοι ζητούν παραίτηση του προέδρου στηρίζονται σε ένα εύλογο επιχείρημα: Δεσμεύτηκε ο πρόεδρος ότι θα σεβαστεί το πόρισμα και το απέρριψε, άρα αθέτησε τον λόγο του. Κι όμως, τι γίνεται όταν ο εντολοδόχος παραβίασε την εντολή που πήρε; Υπάρχουν επίσης τα εξής:

Πρώτο, αγνοείται το σκηνικό που στήθηκε για να παγιδεύσει τον Χριστόφια (βλ. «Μιά "λογική" ματιά στο Κυπριακό πολιτικό παιχνίδι μετά το πόρισμα Πολυβίου», www.truerespect.com.cy )

Δεύτερο, αγνοείται το ύφος, το μέτρο και η παραγνώριση των τεκμηρίων του πορίσματος: Δεν ήταν ανεξάρτητο, δίκαιο, ανεπηρέαστο και αμερόληπτο. Επίσης το πόρισμα παραγνώρισε και παραποίησε το συνταγματικό πλαίσιο που ισχύει στην Κύπρο.

Τρίτο, άλλο είναι να εγκαλείς πολιτικά/ ηθικά τον πρόεδρο γιατί αθέτησε την υπόσχεση του για τα ευρήματα ενός νομικά μη δεσμευτικού πορίσματος, κι άλλο να τον θεωρείς «έκπτωτο» και να συγκρίνεται το πόρισμα με δικαστική απόφαση. Συνταγματική εκτροπή αποτελεί η προώθηση διαδικασία ποινικοποίησης της πολιτικής και «λύσεων» για εξαναγκασμό του προέδρου σε παραίτηση.

Εδώ φτάσαμε να υπερασπιζόμαστε τα αυτονόητα, την δημοκρατία και τη συνταγματική νομιμότητα.

Αμέσως μετά την έκρηξη στο Μαρί το παιχνίδι χοντραίνει και επέρχεται πόλωση. Κι όπως έχω επανειλημμένα καταθέσει, η διαφωνία μου με την κυρίαρχη αρθρογραφία και την κάλυψη που γίνεται έχει να κάνει με τους όρους βάσει της οποίας γίνεται η κριτική. Δεν τηρούνται καν τα προσχήματα. Για παράδειγμα στο φαινόμενο «αγανακτισμένοι-αφυπνισμένοι» γίνεται ασύστολη καπηλεία του πόνου των συγγενών και απόπειρα κεφαλαιοποίησης, κι έτσι τραγικά θύματα μιας έκρηξης βαφτίζονται ήρωες. Μπορούν και θέλουν άραγε τα ΜΜΕ να προβάλουν, την κοινωνιολογικά εμπεριστατωμένη άποψη για τους «αγανακτισμένους-αφυπνισμένους» και το πόρισμα; Δεν υπάρχουν κοινωνιολόγοι να αναλύσουν τα φαινόμενα, ή μήπως δεν χρειάζονται πλέον οι κοινωνιολόγοι, όπως εξάγγειλε το πόρισμα.

Είναι καιρός να μιλήσουμε για τα περίεργα κενά του δημοσίου λόγου. Γιατί δεν συζητούνται τα μεγάλα συμφέροντα που υπάρχουν, στην άμυνα, στα κόμματα, στα ΜΜΕ; Μήπως τα ΜΜΕ είναι πιο δημοκρατικά από τα κόμματα; Γιατί ο Πολυβίου εκθείασε τα ΜΜΕ, ενώ κατσάδιασε τα κόμματα; Γιατί κάλυψε τον στρατό;

Η βασική γραμμή των liberal και δεξιών ΜΜΕ είναι ότι «ξύπνησε ο κοιμισμένος πολίτης» ή «γεννιέται ο νέος πολίτης» που έχει «αφυπνίσει την κοινωνία», σε αντίθεση την «μαντρωμένη» Αριστερά που είναι «αγέλη». Όταν κάποτε ο Σαρτρ έγινε συνοδοιπόρος του ΚΚΓ, το έκανε γιατί έτσι η συνείδηση του επέβαλλε σε συνθήκες πόλωσης ή μήπως ήταν μέλος της αγέλης; Διερωτώμαι αν ειλικρινά πιστεύουν αυτά που γράφουν περί προβάτων, ή μήπως γράφονται προς ικανοποίηση των προκαταλήψεων της Δεξιάς «αγέλης».

Στην ολομέτωπη επίθεση κατά της Αριστεράς, παράπλευρη απώλεια είναι η καταρράκωση του πολιτικού λόγου που πλήττει τη δημοκρατία. Κάνει εντύπωση ότι παραγνωρίζεται το γεγονός ότι κριτικοί προς ΑΚΕΛ αριστεροί και η εξωθεσμική Αριστερά έχει συμπαραταχτεί ενάντια στην εκτροπή Είναι μήπως κι αυτοί «αρνιά»; Ή μήπως παίρνονται της μετρητοίς αυτά που οι νεοφανείς θεσμικοί διανοούμενοι σερβίρουν στα ΜΜΕ;

Μήπως «αγέλες» είναι τελικά οι «νομάδες» των δύο μεγάλων συγκρουσιακών ιδεών που ομαδοποιούνται και που βρίσκονται σε ρήξη; Ας το ονομάσουμε «αγέλη», «κοινωνική τάξη», «ιστορικό μπλοκ» δεν έχει και τόση σημασία τώρα. Μήπως πρόκειται για έκφανση που μορφοποιείται σε ένα συγκυριακό περιστατικό της ριζικής διαφωνίας, που είναι παγκόσμιο αλλά και τόσο τοπικό φαινόμενο;

Η ζωή δεν σταματά βέβαια. Το επόμενο «μέτωπο» σίγουρα θα περιστραφεί γύρω από τις εξελίξεις στο κυπριακό. Μπορούμε τουλάχιστον όσοι θέλουμε λύση να συνεργαστούμε κι ας έχουμε διαφορετική εκτίμηση για το Μαρί και την οικονομία; Μπορούμε να κάνουμε διάλογο παρά τις έντονες επιμέρους διαφωνίες;

Αυτό είναι τελικά το διακύβευμα της δημοκρατίας στην χώρα μας.

[Δημοσιεύτηκε στον Πολίτη 17.10,2011]

Πόλυς Πολυβίου, Νομιμοποίηση της Aνωμαλίας και το Καθεστώτος Εκτάκτου Ανάγκης

2011-10-03T12:59:00.000-07:00

Το «διάγγελμα» Πολυβίου ήταν μια φοβερή παράσταση: Πρόκειται για ακόμα μια έκφανση του μετααποικιακού καθεστώτος εξαίρεσης. Αυτό που έκανε, καμία σχέση έχει με την νομική ως επιστήμη. Ήταν μια καθαρά πολιτική πράξη - μεροληπτική, μεγαλομανής και επιδεικτική ύβρις για τη δημοκρατία. Αν ασκούσε εκτελεστική εξουσία, πραγμα που δεν ισχύει εφόσον το πόρισμα του είναι καθαρά συμβουλευτικού χαρακτήρα και μη δεσμευτικό, θα αποτελούσε αναμφίβολα νόσφιση εξουσίας γιατί με την κατάχρηση που έκανε, έγινε υποκλοπή και αποξένωση των όρων εντολής αλλά και της όποιας επίφασης θέσμιων. Τελικά, ο Πολυβίου έβαλε ακόμα μια μαχαιριά σε ότι απέμεινε από τη δημοκρατία που όλο και χάνει το νόημα της στη χώρα μας.

Χωρίς μέτρο, χωρίς λογική, το «διάγγελμα» Πολυβίου δεν ήταν παρά παράσταση μέθης μιας στιγμιαίας εξουσίας: με όλους τους φακούς στραμμένους πάνω του έδειξε τη γελοιότητα ενός μεγαλοδικηγόρου που τόσο απεγνωσμένα απολαμβάνει τη γεύση στιγμιαίας δόξας ενός σούπερ σταρ. Η παραβίαση των όρων εντολής ήταν τέτοιας έκτασης και ποιοτικά τέτοιων διαστάσεων που παραβίασε, ή καλύτερα βίασε την ολότητα της εντολής που έλαβε από το υπουργικού συμβούλιο.

Δεν είναι τυχαίο που στην περίληψη του πορίσματος του, ουδεμία αναφορά στο σύνταγμα δεν έκανε. Στο δε πόρισμα του, οι αλχημείες που κάνει στην ερμηνεία του συντάγματος αναφορικά με τις αρμοδιότητες των διαφόρων οργάνων εκτελεστικής εξουσίας είναι τόσο παράλογες που ούτε ένας αρχάριος της νομικής θα μπορούσε να κάνει. Κι αυτό είναι απορίας άξιο, αν λάβει κάποιος υπόψη ότι ο κ. Πολυβίου είναι συγγραφέας σημαντικών συνταγματικών συγγραμμάτων μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Αυτό που έκανε στο πόρισμα του καμία σχέση με το σύνταγμα δεν έχει: Πρόκειται για ένα άλμα στο κενό, πέρα από την συνταγματική λογική και πραγματικότητα της Κύπρου. Ο κ. Πολυβίου μίλησε για «κυριαρχική εξουσία» του πρόεδρου, ενώ, επινόησε και τον όρο «ντε φάκτο εξουσία» του προέδρου, με μοναδική τεκμηρίωση τη συνάντηση του προέδρου Χριστόφια με τον πρόεδρο Άσαντ! Γι’ αυτό και μίλησα προηγουμένως για [οιονεί] νόσφιση εξουσίας – εφόσον το πόρισμα τούτο στερείται κάθε συνταγματικής λογικής.

Η δε λογική του κ. Πολυβίου ότι ο πρόεδρος γνώριζε για την επικινδυνότητα του φορτίου ήταν ύβρις: Αντίθετα με τα τεκμήρια που ο ίδιος παραθέτει συμπεραίνει ότι γνώριζε, άρα είναι προσωπικά υπεύθυνος και αφήνει να νοηθεί ότι είναι και «ποινικά υπόλογος». Όπως ύβρις ήταν ότι άφησε τον στρατό στο απυρόβλητο: η ίδια η στρατιωτική ηγεσία, η οποία σύμφωνα με τον κ. Πολυβίου προειδοποιούσε για την επικινδυνότητα του φορτίου τον πρόεδρο, δεν έχει καμιά ευθύνη να ενημερώσει τον διοικητή της ναυτικής βάσης και τους άλλους ιθύνοντες για την φύλαξη του φορτίου στο στρατόπεδο. και εξαπέλυσε επίθεση στα "κόμματα", προφανώς αναφερόμενος στην Αριστερά. Εξάλλου στη διαδικασία χειραγώγησης της κοινής γνώμης από τα ΜΜΕ, οι "αγανακτισμένοι- αφυπνισμένοι" αποτελούν έκφανση της «γέννησης του νέου κύπριου πολίτη», όπως η εφημερίδα Πολίτης [ιδιοκτησίας Γιάννη Παπαδόπουλου, εδώ και 2 χρόνια πλήρως συντονισμένη με την Πινδάρου], σε αντίθεση με τους υποστηρικτές της Αριστεράς που είναι «αγέλη». Κι άλλη ύβρις.

Δεν είναι μόνο ότι έπραξε με πάσα κυνισμό κι αυταρέσκεια, μη έχοντας εντολή να κρίνει κατεξοχήν πολιτικές πράξεις σχετικά με τις σχέσεις της Κύπρου με τρίτες χώρες. Ούτε μόνο οι γελοίες πατερναλιστικές νουθεσίες του εμφανώς προερχόμενες από την Δεξιά που έκτισε και στελέχωσε το Κυπριακό κράτος από το 1960, αλλά τώρα λανσάρει προς δημόσια βρώση τους "αγανακτισμένους-αφυπνισμένους" κι άλλα προς δυσμάς υποκλινόμενα υποκείμενα ως φορείς της "επανίδρυσης του κράτους", όπως τόσο αποκαλυπτικά δήλωσε ο "Νίκαρος" [Αναστασιάδης].

Ήταν το όλο παρουσιαστικό του νέου σωτήρα, ενός σύγχρονου καίσαρα που θα δίνει "λύσεις". Τέτοιοι τύποι έχουν έτοιμες τις απαντήσεις- ο λόγος του σωτήρα είναι καταγγελτικός, όπως οι Καρατζαφέρηδες. Εξ ου και δεν δίστασε να προβεί και σε "κοινωνιολογικές αναλύσεις". Θα ήταν τραγελαφική η όλη παράσταση, αν δεν ήταν επικίνδυνη: μετά τις ανήθικες επιθέσεις του ενάντια στη δημόσια υπηρεσία, κάλεσε τους "πολίτες" να πάρουν στα χέρια τους την «απόδοση ευθυνών»! Οι "σωτήρες" απευθύνονται απευθείας στους "πολίτες τους"...

Κρίση της Κυπριακής πολιτείας ή εκδίκηση του καθεστώτος εξαίρεσης; Μέρος Α’

2011-10-02T15:24:00.000-07:00

Προοίμιο
Το κείμενο αυτό είναι αφιερωμένο στη μνήμη του μεγάλου διανοητή Νίκου Πουλαντζά, που απεβίωσε τόσο τραγικά στις 3 Οκτωβρίου 1979. Το παρουσίασα σε συνοπτική μορφή στο συνέδριο στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας την Τετάρτη 28.9.2011 με τίτλο: «ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΜΙΑΣ ΠΟΛΥΣΎΝΘΕΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ- ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ;»

Εκτός τις εξαιρετικά γόνιμες αναλύσεις του για το κράτος, ιδίως το «κράτος εκτάκτου ανάγκης», αυτό που αναφερόμαστε και ως «καθεστώς εξαίρεσης», o Πουλαντζάς είχε θέσει ακόμα δύο εξαιρετικά ενδιαφέρουσες και εύστοχες θεωρητικές συμβολές που μπορούν σήμερα να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τον κόσμο γενικά, και ειδικά εδώ στη Κύπρο τη στιγμή της «κρίσης» μετά την έκρηξη στο Μαρί και της οικονομικής κρίσης.

Πρώτο, ο Πουλαντζάς συνοψίζει αυτό που αποτελεί τη δυναμική ανάλυσης και διείσδυσης στα δεδομένα της στιγμής, έτσι ώστε να έχουμε τη δυνατότητα να είμαστε ιστορικοί (και όχι ιστορικιστές) του παρόντος –είτε ως κοινωνιολόγοι, είτε ως πολιτικοί αναλυτές, σχολιαστές, φιλόσοφοι κ.ά. και αυτό διότι,

«Αυτή η τωρινή στιγμή είναι έτσι μια συγκυρία, το στρατηγικό σημείο όπου συγχωνεύονται οι διάφορες αντιφάσεις στο βαθμό που αντανακλούν την προσαρμογή που ορίζει τη δομή με προσδιοριστικό στοιχείο … είναι ο τόπος όπου τελικά συγχωνεύονται οι σχέσεις των διαφόρων αντιφάσεων, σχέσεις που ορίζουν την ενότητα της δομής» [Πουλαντζάς ( 1985) Η Πολιτική Εξουσία και οι Κοινωνικές Τάξεις, τόμος Α’, γ’ έκδοση, εκδόσεις Θεμέλιο, σελ. 51-52].

Δεύτερο, ο Πουλαντζάς ασκεί κριτική στις αυτονόητες αντιλήψεις περί κρίσης και προειδοποιεί για
«την παγίδα της μηχανιστικής, εξελικτικής και οικονομιστικής αντίληψης για την κρίση, που από μιαν ορισμένη εποχή και μετά υπήρξε κυρίαρχη, εκτός από ορισμένες εξαιρέσεις, ακόμα και μέσα στους κόλπους της κομμουνιστικής Διεθνούς κατά τον μεσοπόλεμο που έδωσε έδαφος στην οικονομική καταστροφή (με σοβαρότατες πο¬λιτικές συνέπειες ) και των οποίων οι επιπτώσεις είναι αισθητές και σήμερα» [Πουλαντζάς, N. (χ.η.) Η Κρίση του Κράτους, Εκδ. Παπαζήση, Αθήνα, σελ. 21]

Αυτό το λέω, ασφαλώς όχι για να προτείνω δογματική προσέγγιση στο έργο του. Κάθε άλλο - είναι το γράμμα και τα ερωρήματα που έθεσε που αξίζουν. Απλώς συμφωνώ ότι,
«Το έργο του Πουλαντζά θέτει τα καίρια θεωρητικά και πολιτικά ερωτήματα, στα οποία ακόμα και αν δεν απάντησε ο ίδιος με ολοκληρωμένο τρόπο, οι μαρξιστές και οι αριστεροί (το κίνημα της Αριστεράς) έχουν καθήκον να απαντήσουν [-βλ. Μηλιός, Γ. «Από τη «συντριβή της κρατικής μηχανής» στην «κρίση και μετεξέλιξη» του κράτους (Η θεωρητική τομή στο έργο του Ν. Πουλαντζά)», Τεύχος 30, περίοδος: Ιανουάριος - Μάρτιος 1990, http://www.theseis.com/index.php?option=com_content&task=view&id=281&Itemid=29]

Εισαγωγή

Στο κείμενο αυτό θα επιχειρήσω να αντιπαρέλθω στον κυρίαρχο λόγο, όπως αυτός κωδικοποιήθηκε από τα ΜΜΕ.

Ο τίτλος της ενότητάς του συνεδρίου για το οποίο ετοιμάστηκε η ανακοίνωση είναι «Η κρίση της Κυπριακής Πολιτείας» προφανώς θεωρεί δεδομένα και αυτονόητα ορισμένα ζητήματα τα οποία ωστόσο κάθε άλλο παρά είναι τέτοια. Οι συζητήσεις που γίνονται με αντικείμενο την «κρίση» παίρνει πολύ διαφορετικές μορφές εφόσον ασχολείται με ποικίλη θεματολογία: Μπορεί αυτή να αναφέρεται στα εξής:
• (α) Στην οικονομική κρίση (όπως αυτή γίνεται αντιληπτή για το πώς επηρεάζει την Κύπρο η παγκόσμια οικονομική κρίση),
• (β) Στην κατάσταση που δημιουργήθηκε στο κομματικό/πολιτικός σκηνικό μετά την έκρηξη στο Μαρί,
• (γ) Στην μακρόχρονη διαδικασία υποβάθμισης της εμπιστοσύνης στους διάφορους θεσμούς που τελευταία έφτασε σε πολύ χαμηλά επίπεδα
• (δ) Στην κατάσταση μετά τις Τουρκικές απειλές μετά τις γεωτρήσεις γι εξεύρεση υδρογονανθράκων
• (ε) Στο κυπριακό για τον α’ ή β’ λόγο.
• (στ) Το λεγόμενο «μεταναστευτικό».

Όποιο κι αν είναι λοιπόν το αντικείμενο της επικαλούμενης κρίσης αγγίζει τον πυρήνα αυτού που όλο και περισσότερο χάνει το νόημα του, την έννοια της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, όπως αυτή επανεφευρέθηκε την 18ον-19ον αιώνα και εφαρμόστηκε ως φιλελεύθερη καπιταλιστική δημοκρατία. Υπάρχει μια πρωτόγνωρη πόλωση, μια διαφωνία/διχογνωμία στο κέντρο της έννοιας της δημοκρατίας, όπως κι αν αυτή οριστεί. Αυτό ισχύει, είτε ορίσουμε την δημοκρατία ως (α) τρόπο/διαδικασία σύνταξης της δημόσιας σφαίρας, δηλαδή ως μέθοδο νομιμοποίησης της εξουσίας (όχι μόνο εκτελεστικής, ούτε μόνο εν γένει κρατικής, αλλά ευρύτερα εξουσίας στην κοινωνία) όπως αυτό καθιερώθηκε περίπου με το δημόσιο δίκαιο και την δημόσια σφαίρα, είτε την ορίσουμε ως (β) τεχνική διακυβέρνησης που περιορίζεται στους τρόπους/μεθοδους εκτέλεσης και άσκησης εξουσίας δηλαδή σε επίπεδο διοικητικής πρακτικής.2 Η διαφωνία τούτου αποτελεί κύριο χαρακτηριστικό της εποχής: Η προσέγγιση μου έχει ως αφετηρία το θεωρητικό σχήμα που ονομάζουμε κύκλους της παρέκκλισης/αμφισβήτησης3 και επιχειρεί να κατανοήσει την πόλωση που φέρνει το ζήτημα της διαφωνίας ως μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας κατάρρευσης της επιτηρούμενης πολιτικής/ιδεολογικής τάξης, όπως την εννοεί ο Rancière ως αστυνομία-τάξη/αστυνομευόμενη τάξη (police order). Από τη διαφωνία/διχογνωμία λοιπόν που εκφύεται στην παρούσα πόλωση αναδύεται η ουσία της πολιτικής σήμερα εφόσον μέσα από αυτή συντελείται η διαδικασία «μερισμού του αισθητού», σύμφωνα με την «αρχή ότι και το κενό και το συμπλήρωμα είναι απόντα».4 Η διαφωνία/διχογνωμία είναι σύμφυτη με τους κύκλους της παρέκκλισης/αμφισβήτησης και ωθεί σε νέους κινηματικούς κύκλους που εκκολάπτουν κινήματα και αντι-κινήματα που θέτουν διάφορα ζητήματα ως μείζονα: οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά, ιδεολογικά και πολιτιστικά ζήτημα γίνονται αντικείμενα αντιπαράθεσης και σύγκρουσής εφόσον η πλαστή συναίνεση έχει πλέον οριστικά αμετάκλητα καταρρεύσει.

Στον πυρήνα της διαφωνίας/διχογνωμίας σήμερα βρίσκουμε αυτό που εύστοχα ονομάζει ο Stuart Hall «έκρηξη στο κέντρο της διαφοράς στο κέντρο της δημοκρατίας».5 Υπάρχει ανάγκη να ξανασκεφτούμε το νόημα της ίδιας της δημοκρατίας, μια εποχή που αναπτύσσεται ένα φαινόμενο «μίσους για τη δημοκρατία», μα πάνω απ’ όλα εκρήγνυται η έννοια και πραγματικότητα της δημοκρατίας, τόσο ως πολιτικός χώρος αυτοθέσμισης, ένταξης-ενσωμάτωσης πολιτών, όσο σπάζει, με την έννοια του διασπά θεσμικά και εθνοτικά/εθνικά σύνορα.6 Η απαξίωση των θεσμών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας είναι ενδεικτική του προβλήματος.

Ωστόσο, παρά την παγκοσμιότητα της απαξίωση των θεσμών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, υπάρχει σαφώς μια περιφερειακή διάσταση, ενώ η κρίση μέσα από την οποία αυτή που εκφύεται η διαφωνία/ διχογνωμία παίρνει συγκεκριμένο χαρακτήρα και μορφή σε κάθε κοινωνικό σχηματισμό. Κι αυτό γιατί αντικατοπτρίζει τις ιδιαιτερότητες των ιστορικών και δομικών συσχετισμών δύναμης και μορφών διαπραγμάτευση/σύγκρουσης εντός της χώρας στην οποία αναφερόμαστε.

Γίνονται διάφορες δημοσκοπήσεις για την εμπιστοσύνη σε θεσμούς, οι πλείστες από τιε οποίες είναι ανούσιες. Ωστόσο, αν εξετάσει κανείς την τάση θα δει την κατακόρυφη πτώση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς. Μια δημοσκόπηση του ΡΙΚ καταδεικνύει το βάθος της κρίσης των θεσμών από το 1996- οι πολίτες λοιπόν εμπιστεύονται όλο και λιγότερο τους θεσμούς.7

Η «κρίση», μα πάνω απ’ όλα την διχογνωμία ως προς την ουσία, το περιεχόμενο και την παραμέτρους της ίδιας της κρίσης ως φαινόμενο, και επομένως ως προς του τρόπους διεξόδου από αυτή δεν μεταφέρεται χωρίς μονόπλευρες ή υποκειμενικές διαμεσολαβήσεις στη δημόσια σφαίρα. Δεν πρόκειται για «αθώα» μεταφορά διαφόρων λόγων, ιδεών και αντιλήψεων σε ένα ουδέτερο και καλά ρυθμιζόμενο δημοκρατικό πεδίο δημόσια συζήτησης. Σωρεία ερευνών καταδεικνύουν τον ρόλο των ΜΜΕ διεθνώς, αλλά και στην Κύπρο. Τα ΜΜΕ έπαιξαν ασφαλώς καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση του κλίματος μετά το Μαρί, όπως η έρευνα του Αντρέα Παναγιώτου έχει καταδείξει.8

Στο παρόν κείμενο θα επικεντρώσω την προσοχή μου στο συνταγματικό λόγο, στα περί εκτάκτου ανάγκης, περί ευθύνης του πρόεδρου για την έκρηξη στο Μαρί: Θα αναλύσω πώς γίνεται η επίκληση της έκτακτης ανάγκης ως δείγμα του λόγου που απαιτεί όπως η κατάσταση εξαίρεσης ορίσει τους κανόνες λειτουργίας του κράτους – μια δημοκρατία που δεν είναι γιατί, πρόκειται για επίκλησης του δικαιώματος του λόγου στην επίκληση κατάστασης έκτακτη ανάγκης όπου επιβάλλει μέτρα έξω από τους κανόνες επιτρέπονται, μια δικτατορία της εξαίρεσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις έχουμε δεσπόζουσα θέση του συνταγματικό λόγου περί εξαίρεσης.

Μετά το Μαρί παρατηρείται μια συντεταγμένη πολιτική που κινείται στην λογική της επίκλησης εκτάκτου ανάγκης που δημιουργεί το κενό νομιμότητας και εξουσίας μέσα στο οποίο όχι απλώς επιτρέπονται, αλλά επιβάλλονται ειδικές ρυθμίσεις γιατί επικρατεί η «λογική του χάους», του χανόμαστε και του σοκ. Δεν αναφέρομαι σε ένα πολιτικό κόμμα, ή μια μερίδα των ΜΜΕ, ή μιας συγκεκριμένης πολιτικής/κοινωνικής ομάδας ή ελίτ, αλλά μια ευρύτερης τάσης που αποτελείται από ετερόκλητες ομάδες οπού μέχρι χθες ήταν στα μαχαίρια, ή έτσι απεικονίζονταν τουλάχιστον. Αναφέρομαι σε αυτό που ο Μισέλ Φουκώ όρισε ως dispositif και που μεταφράστηκε στην αγγλική ως apparatus, το οποίο στην ελληνική έχει μεταφραστεί και ως «μηχανισμός» ή «σύστημα». Αυτές όμως οι μεταφράσεις ταιριάζουν καλύτερα στο τρόπο που ο Althusser σχηματικά ονόμασε «ιδεολογικούς κρατικούς μηχανισμούς» σε αντιπαράθεση με τους «κατασταλτικούς».9 Εδώ έχουμε να κάνουμε με τις περίπλοκες σχέσης ανάμεσα στο κράτος και την εξουσία στην ολότητα της κοινωνίας – δεν είναι μια απλή σχέση αλλά για ένα πλέγμα σχέσεων ανάμεσα στους κοινωνικούς και πολιτικούς φορείς εξουσίας. Εντός του κράτους η εκτελεστικής εξουσία, η νομοθετική και η δικαστική εξουσία που συνθέτουν στο απλοϊκό φιλελεύθερο σχήμα το «κράτος» ή την «πολιτεία» είναι παράλληλα ένα σύνολο, αυτό που Πουλαντζάς αναλύει ως καπιταλιστικό κράτος, ενώ περιέχει πολλαπλές αντιφάσεις και αλληλοσυγκρουόμενες τάσεις.

Ο Agamben έχει επαναφέρει τον όρο όρος dispositivo/dispositif10 δανειζόμενος από τον Michel Foucault, όπως αυτός τον καθιέρωσε στη μελέτη του της gouvernementalité (που θα μπορούσε ενδεχομένως να αποδοθεί στα ελληνικά ως ‘διακυβερνητικότητα’). Όπως είπα η συνήθης μετάφραση του dispositivo/dispositif ως «μηχανισμός» (device ή apparatus στα αγγλικά), μια απόδοση που «δεν ικανοποιεί τον Agamben και προτιμά να το μεταφράζει στα αγγλικά σαν ‘dispositor,’ διατηρώντας τη λατινική ρίζα του όρου».11 Ο νεολογισμός ‘διαθετικότητα’ έχει προταθεί για να περιγράψει την κατάσταση όπου «κάποιον ή κάτι που επιδρά κάπου αλλού (ο επιδρών επί τινός)».12 Δεν είμαι και τόσο σίγουρος για τον προτεινόμενο νεολογισμό, ωστόσο το ουσιαστικό είναι αυτό που ο εντάσσει στην έννοιας της κοινωνική/πολιτικής/οικονομικής και νομικής διεργασίας ενσωμάτωσης το σύνολο των,
«εσωτερικών προδιαθέσεων και εξωτερικές δυνάμεων και επιρροών, που ασκούνται στα άτομα, και τα κάνουν να τείνουν ή να είναι διατεθειμένα, από μόνα τους, ή να είναι αναγκασμένα ή περιορισμένα, λόγω εξωτερικών συνθηκών, να δρουν, να αντιδρούν και να συμπεριφέρονται με συγκεκριμένους τρόπους».13

Κι εδώ επιστρέφουμε στο ο Foucault, όπως ο Agamben τον κατανοεί:
Αυτό ακριβώς περιλαμβανόταν στον αρχικό όρο, τον οποίον παρότι στα περισσότερα κείμενά του πουθενά ο Foucault δεν τον όριζε επακριβώς, του είχε προσδώσει μια τέτοια έννοια σε μια συνέντευξή του το 1977, όπου η διαθετικότητα χαρακτηριζόταν ως:
Ένα απόλυτα ετερογενές σύνολο, που περιέχει, εν δυνάμει, σχεδόν τα πάντα: γλωσσικές και μη γλωσσικές λογικές (discourses), θεσμούς, θεσπίσματα και νόμους, αστυνομικά ή διοικητικά μέτρα, τεχνικές ή αρχιτεκτονικές ή άλλες τεχνολογικές δομές, επιστημονικές θέσεις, φιλοσοφικές ή ηθικές προτάσεις κ.ο.κ. Η διαθετικότητα είναι το δίκτυο ή ο ιστός, που συνυφαίνεται από όλα αυτά τα ετερογενή στοιχεία και επιφέρει τις συγκεκριμένες διαθέσεις στη δράση και τη συμπεριφορά των ατόμων, που περικλείονται μέσα του.

Αλλά ακόμη, το δίκτυο της διαθετικότητας παράγει και προικίζει τους φορείς δράσης με μια στρατηγική, που χρειάζονται να έχουν, για να λειτουργήσουν επιτελικά σε σχέση με την υλοποίηση των ατομικών διαθέσεων, προθέσεων κι επιθυμιών τους. Δηλαδή, εγγράφονται όλοι οι δρώντες μέσα σ’ ένα παιχνίδι εξουσίας, έτσι ώστε το διακύβευμα των μεταξύ τους ερίδων κι αντιδικιών να είναι είτε η κατοχή περισσότερης εξουσίας ή η τοποθέτησή τους πλησιέστερα στα κέντρα εξουσίας.

Επιπλέον, το σημείο της διαθετικότητας βρίσκεται μετέωρο μεταξύ δυο αντίρροπων πόλων ενός διαχωρισμού, που ορίζεται και κατασκευάζεται κοινωνικά μέσα από τις συγκεκριμένες διεργασίες μιας συγκεκριμένης κοινωνίας σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή. Από τη μια μεριά, υπάρχει αυτό που η κοινωνία θεωρεί αποδεκτό, έγκυρο ή επιστημ(ον)ικό κι, από την άλλη, αυτό που είναι απαράδεκτο, άκυρο η μη επιστημ(ον)ικό για την κοινωνία. Στη μέση, στο περιθώριο τέτοιων κοινωνικών αντιθέσεων, στέκεται αμφίρροπη η διαθετικότητα, η οποία στρέφεται προς τον ένα ή τον άλλο πόλο, ανάλογα ή και σ’ αντίθεση με το προς το πού γέρνει η ζυγαριά της συνολικής κοινωνικής δυναμικής.

Ας δούμε την εφαρμογή της έννοιας του apparatus ή dispositivo/dispositif, ας το πούμε τάση, διάθεση ή διαθετικότητα παρά μηχανισμό ή σύστημα στο κυπριακό πλαίσιο μετά το Μαρί: έχουμε ξεκάθαρα να κάνουμε με αυτό που ο Agamben θεωρεί
“συνδιάταξη ή τη συμπαράταξη ενός συνόλου δράσεων, μέσων και λογικών, που επιστρατεύονται για την αντιμετώπιση μιας έκτακτης ανάγκης ή για την εφαρμογή μιας ενέργειας ή για την παραγωγή ενός αποτελέσματος.”14

Αυτό μας φέρνει στο μεγάλο θεωρητικό ζήτημα του καθεστώτος εκτάκτου ανάγκης ή καθεστώτος εξαίρεσης. Πριν καταλήξει στο γνωστό του σχήμα για τον αυταρχικό κρατισμό, ο Πουλαντζάς ασχολείται με τα διάφορα «κράτη εξαιρετικών περιστάσεων» τα οποία επιχειρεί να κατηγοριοποιήσει ως φασιστικό κράτος, ολοκληρωτικό, στρατιωτική δικτατορία κ.τ.λ. Αυτά αποτελούν συγκεκριμένες μορφές καπιταλιστικών κρατών τα οποία προέκυψαν κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες κατ’ επίκληση της «έκτακτης ανάγκης» στη βάση του συσχετισμού δύναμης στην ταξική πάλη σε κάθε ιδιαίτερο κοινωνικό σχηματισμό. Στην Κρίση των Δικτατοριών, ασχολείται με το μείζον ζήτημα της «μετάβασης» από τη δικτατορία στη δημοκρατία σε τρεις χώρες, γι’ αυτό και το θεωρούμε ιδιαίτερης σημασίας, όπως δείχνουμε στο επόμενο κεφάλαιο. Στο τελευταίο του βιβλίο, που ξεφεύγει από το «ειδικό» πλαίσιο (Πουλαντζάς 1991: 292), αναφέρεται σε μια ευρύτερη τάση προς την κατεύθυνση του αυταρχικού κρατισμού. Πρόκειται για μια εγγενή τάση του δυτικού δημοκρατικού κράτους που σπονδυλώνεται με την οριστική παρακμή των θεσμών της πολιτικής δημοκρατίας και με το δρακόντειο και πολύμορφο περιορισμό των λεγόμενων τυπικών ελευθεριών. Ωστόσο, παραμένει σημαντικό στοιχείο στην ανάλυσή μας η ανάγκη επισήμανσης ότι το βασικό corpus του πουλαντζικού έργου είχε στο επίκεντρο την κατανόηση του κράτους μέσα από τις παραμέτρους της ταξικής πάλης, ζήτημα που φαίνεται είτε να υποβαθμίζεται, είτε να θεωρείται ως «αδυναμία» ή «αγκύλωση» που πηγάζει από τον «αναγωγισμό» του μαρξισμού (π.χ. Μελετόπουλος 2000, Jessop, 2000, Barrow 2006) από πολλούς μελετητές του έργου του. Όπως τόσο εύστοχα αναλύει ο Stuart Hall15 ο αυταρχικός κρατισμός για τον Πουλαντζά αντιπροσωπεύει τη γενικοποίηση της ταξικής πάλης και άλλων κοινωνικών αγώνων σε «νέα μέτωπα», επομένως πρόκειται για «μια θεμελιώδη μετατόπιση στις μορφές μέσα από τις οποίες τα κυρίαρχα μπλοκ επιχειρούν να οικοδομήσουν την ηγεμονία στις καπιταλιστικές ταξικές κοινωνίες».

Τα παράδοξα παρατηρούνται στην Κυπριακή apparatus ή dispositivo/dispositif

Πρώτο, στην Κυπριακή περίπτωση αυτή η διάθεση ή διαθετικότητα που επικαλείται με τόση εξαλλοσύνη τη «έκτακτη ανάγκη» δεν χρειάζεται ένα σταθερό αντικείμενο – εξ ου και η τακτική εναλλαγή μιας ποικίλης θεματολογίας, όπως αλλάζουν οι τίτλοι των ειδήσεων στα κανάλια ή τις εφημερίδες: με την ίδια ένταση μπορεί πολιτικοί, διανοούμενοι και ΜΜΕ να μιλούν για συνταγματικές, ποινικές και πολιτικές ευθύνες από την έκρηξη στο Μαρί, και να μετακυλούν την ένταση στην «κρίση της οικονομίας». Κι έτσι έχουμε τουλάχιστον περίεργες συγκρίσεις: το μέγεθος της πολιτικής κρίσης είναι σχετικό ζήτημα, συγκρινόμενο με τι; Με το 1974, όπως τόσο άστοχα έκανε ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας που επέμενε ότι «η οικονομία βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, συγκρινόμενη με αυτή του 1974»; Αυτή οξύτητα δεν άρχισε με το Μαρί, ούτε και τελειώνει εκεί. Απλώς εκεί βρήκε μια δυνατότητα να μαζικοποιηθεί και να στραφεί άμεσα πλέον ενάντια στον πρόεδρο Χριστόφια. Το κυπριακό υποβόσκει πίσω από τις επιθέσεις. Πριν την έκρηξη εκτός από κυπριακό έπαιζε η οικονομία, και κυρίως το λεγόμενο μεταναστατευτικό με την κατά καιρούς εκτόξευση του ζητήματος σε κυρίαρχο ζήτημα στην Κύπρο. Κι αυτό γιατί το φαινόμενο της μετανάστευσης διασπά και διαρρηγνύει την αντίληψη περί τον κόσμο, το έθνος, την πατρίδα, την καταγωγή και το «πεπρωμένο». Τώρα το θέμα της ημέρας είναι οι γεωτρήσεις για την ανακάλυψη υδρογονανθράκων στην ΑΟΖ και η αντιπαράθεση με την Τουρκία.

Δεύτερο, αν δούμε το ποιοι επικαλούνται την κρίσης και την έκτακτη ανάγκη για λήψη έκτακτων μέτρων, θα δούμε ότι έρχεται από αυτούς που βρίσκονται στην αντιπολίτευση της κυβέρνησης της Αριστεράς. Αυτό αποτελεί άλλη μια παραδοξότητα την οποία ελπίζω να αναδείξω και να αναλύσω.

Τρίτο, οφείλουμε να εξετάσουμε τις συνταγματικές, πολιτικές και κοινωνικές παραμέτρους της «κρίσης» σήμερα. Πάντα σε εισαγωγικά η «κρίση» γιατί είναι αντικείμενο διερεύνησης, εάν και κατά πόσο μπορούμε να μιλάμε με όρους «κρίσης» στην παρούσα συγκυρία. Βασικό μου ερώτημα είναι η ανάλυση αυτού που ακόμα και ο τίτλος αυτής της ημερίδας θεωρεί αυτονόητο: Η «κρίση» ως διακοπή, ως ρήξη, ως διάρρηξη της «ομαλότητας», της «νορμάλ» κατάστασης που αναπόφευκτα ωθεί σε λογικές «εκτάκτου ανάγκης», λογικές για «ρύθμιση» αυτό που σε δεκάδες- για να μην πω σε εκατοντάδες- νομοθετήματα και κανονισμούς καλείται ως μέτρα αντιμετώπισης της «έκρυθμης κατάστασης». Για μένα πιο εκπληκτικό είναι ότι όσοι μιλούν για «κρίση» και επικαλούνται την «έκτακτη ανάγκη» συμπεριφέρονται σάμπως και η ΚΔ βρίσκεται σε μια ομαλή κατάσταση, και απλώς κάτι έγινε τώρα. Εξ ου και οι αυτό-περιγραφές «αγανακτισμένοι-αφυπνισμένοι πολίτες» που συναρθρώθηκαν σε ένα μέτωπο, ένα apparatus ή dispositif έστω κι έχουν διαφορετικές οπτικές, αφετηρίες κι επιδιώξεις. Δεν χρειάζεται να είναι ομοιογενές αυτό. Ο Foucault σε μια συνέντευξή του το 1977 αναφέρθηκε ετερόκλητα σχήματα που δημιουργούν δυνάμει διαθέσεις ή τάσεις:
Ένα απόλυτα ετερογενές σύνολο, που περιέχει, εν δυνάμει, σχεδόν τα πάντα: γλωσσικές και μη γλωσσικές λογικές (discourses), θεσμούς, θεσπίσματα και νόμους, αστυνομικά ή διοικητικά μέτρα, τεχνικές ή αρχιτεκτονικές ή άλλες τεχνολογικές δομές, επιστημονικές θέσεις, φιλοσοφικές ή ηθικές προτάσεις κ.ο.κ.
Το δίκτυο ή ο ιστός, που συνυφαίνεται από όλα αυτά τα ετερογενή στοιχεία και επιφέρει τις συγκεκριμένες διαθέσεις στη δράση και τη συμπεριφορά των ατόμων, που περικλείονται μέσα του.

Εδώ διακρίνω τουλάχιστον τρεις «λογικές» στη διάγνωση που περιέχει και την και στην κατεύθυνση της διεξόδου από την κρίση, αντιφατικές και σε πολλές περιπτώσεις αλληλοσυγκρουόμενες:

1. Αυτοί που ξύπνησαν μια μέρα με την έκρηξη στο Μαρί κι ανακάλυψαν από την μια όπως ισχυρίζονται κάποιοι «απουσία» ή τον «θάνατο της δημοκρατίας», κι έτσι βρεθήκαμε στο χάος, στο κενό που απαιτεί να πάρουμε τέτοια μέτρα που ανταποκρίνονται στην έκτακτη κατάσταση. Λύση: ασαφής, αλλά «να πληρώσουν οι ένοχοι» και «να φύγει ο Χριστόφιας».

2. Αυτοί που ισχυρίζονται ότι αποδείχτηκαν σωστοί στις προβλέψεις τους εφόσον τα πράγματα είναι πιο «καθαρά» μετά το Μαρί, για του οποίους η «κρίση» είναι μακροχρόνια κι έχει να κάνει με τις υποχωρήσεις στο κυπριακό, διάβρωση του εθνικού ιστού μέσα από κοινωνικές πολιτικές, πολιτικές μετανάστευσης κτλ. Δεν είναι τυχαίο που στα πλείστα κόμματα υπάρχουν συγκεκριμένοι βουλευτές που έχουν σαν επιτήδευμα τον αντι-μεταναστευτικό λόγο. Ή που ο κ. Ηρόδοτος Δημητρίου, πιο γνωστός ως αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος ο Β’, ταυτίζεται με το νέο-Ναζιστικό ΕΛΑΜ και μιλά για τον κίνδυνο από τη «λαθρομετανάστευση», χρησιμοποιεί τον όρο «πανσπερμία» για να κινδυνολογήσει για το «έθνος που απειλείται». Τώρα ο αρχιεπίσκοπος προβάλλει πάλιν ως σωτήρας: σε μια κατάσταση εκτάκτου ανάγκης ο αρχιεπίσκοπος θα επιλέξει υποψήφιο για τις επόμενες προεδρικές εκλογές γιατί ο κόμπος έφτασε στο κτένι. Λύση: «να πληρώσουν οι ένοχοι», «να φύγει ο Χριστόφιας» «να αντικατασταθεί με ένα πιο διεκδικητικό ηγέτη που να επανατοποθετήσει το κυπριακό στη σωστή του βάση ως πρόβλημα εισβολής και κατοχής».

3. Αυτοί που θεωρούν ότι περνούμε (α) κρίση νομιμοποίησης των θεσμών του κράτους και (β) οικονομική κρίση που οφείλεται στην κακοδιαχείριση, το υπερφίαλο ή υπερβολικό κράτος «για να μην γίνουμε όπως την Ελλάδα». Λύση: «να πληρώσουν οι ένοχοι», «να φύγει ο Χριστόφιας», «να περιοριστεί και να πειθαρχηθεί ο δημόσιος τομέας, η δύναμη των συνδικάτων, να καταργηθούν εργατικά κεκτημένα που χαρακτηρίζουν ως προνόμια (π.χ. ΑΤΑ κτλ) αρχίζοντας από τον δημόσιο τομέα.

Λυπούμε να παρατηρήσω ότι οι προσεγγίσεις αυτές βασίζονται στην στο καθεστώς της άρνησης, state of denial, όπως θα το έθετε ο Stanley Cohen. Τουλάχιστον από το 1963-64, και κυρίως το 1974, ζούμε αυτή την κατάσταση της παρατεταμένης κρίσης. Εξάλλου έχουμε εφεύρει, θεσμοθετήσει και εφαρμόσει από το 1964 το νομικό φάντασμα που ονομάσαμε δίκαιο ή καλύτερα «δόγμα της ανάγκης» για να νομιμοποιήσουμε δικαϊκές και πολιτικές πράξεις που σαφώς βρίσκονται πέρα και εκτός του συνταγματικού πλαισίου. Η υπόθεση Μουσταφά Ιμπραχήμ (1964) έκανε την αρχή κι από τότε δεκάδες νομοθετήματα, υποθέσεις δικαστηρίων και κανονιστικές πράξεις έσπευσαν να επεκτείνουν το ελαστικό αυτό δόγμα. Δίκαια και ορθά λοιπόν ο Giorgio Agamben μιλά για την «κατάσταση εξαίρεσης» ως ένα καθεστώς όπου η «έκτακτη ανάγκη» μετατρέπει την εξαίρεση σε κανόνα.

Η Κυπριακή Δημοκρατία, πριν ακόμα θεσπιστεί, την ώρα δηλαδή που εγκαθιδρυόταν, ήταν ήδη «καθεστώς έκτατης ανάγκης». Εξάλλου, είχε ήδη πάρει από το 1931 μια πρώιμη σκληρή μορφή της επί Αγγλοκρατίας με τη δικτατορία του κυβερνήτη Palmer, την Παλμεροκρατία, που κατάργησε το φιλελεύθερο κέλυφος του αποικιοκρατικού κράτους. Η πραγματικότητα ωστόσο είναι ότι μπορούμε να πάμε πολύ πιο πίσω για να δούμε πως η Κύπρος επινοήθηκε ως εξαίρεση. Υπήρξε η εξαίρεση στην ιστορία του αλυτρωτισμού μέσα από την μη ολοκλήρωση της «εθνικής ιδέας» κι έτσι δεν «ενσωματώθηκε στον εθνικό κορμό, όπως μοιρολογούν οι Ε/Κ εθνικόφρονες. Το 1878 η κυριαρχία της «μεταφέρθηκε» από τους Οθωμανούς στους Βρετανούς «εκτάκτως» και προσωρινά, για να παραμείνει σε αυτό το ειδικό καθεστώς πριν προσαρτηθεί και κηρυχτεί «αποικία του στέμματος» το 1925. Για τον τουρκικό εθνικισμό, η εξαίρεση λειτουργεί είτε ως «αποκόλληση από το μεγάλο τουρκικό έθνος», είτε ως εξαίρεση στον κεμαλισμό που περιορίζεται από την εδραίωση του κεμαλικού κράτους μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και το σύμφωνο με τον Βενιζέλο, εφόσον οι Τ/Κ θεωρούνται μέρος του «ζωτικού χώρου» σαν εξωσυνοριακό κομμάτι του τουρκισμού που τελεί υπό προστασία της «Μητέρας-Τουρκίας». Κατόπιν, η ιδέα της κυπριακής εξαίρεσης είχε αρθρωθεί από Βρετανούς πρωθυπουργούς και πολιτικούς, με δηλώσεις όπως αυτή του Χόπκινσον (1954) ότι, λόγω της γεωστρατηγικής της θέσης στην αυτοκρατορία, η Κύπρος «ποτέ» δεν θα αποκτούσε ανεξαρτησία. Ακόμα και την περίοδο της τελικής παρακμής της βρετανικής αποικιοκρατίας, η Κύπρος αποτελούσε την εξαίρεση εφόσον θα παρέμενε σαν «πιόνι» για διαπραγματευτικούς σκοπούς. Όπως εύστοχα αναφέρει ο Constantinou (2008), η Κύπρος θα παρέμενε «η εξαίρεση της εξαίρεσης της εξαίρεσης», που αναπαράγει λογικές διαιώνισης του περίεργου αυτού στάτους από τους διάφορους που επικαλούνταν την εξαίρεση για δικούς τους λόγους, σκοπιμότητες, και συμφέροντα. Από το 1964, η Κυπριακή Δημοκρατία διοικείται εξολοκλήρου από Ε/Κ. Το δόγμα της ανάγκης είναι το κύριο νομικό και ιδεολογικό επιστέγασμα της πραγματικότητας ότι η Κυπριακή Δημοκρατία, παρότι συνταγματικά ένα δικοινοτικό κράτος, διοικείται μονομερώς πλέον από τους Ε/Κ. Το δόγμα της ανάγκης είναι ένας μηχανισμός βάσει του οποίου, «σε εξαιρετικές περιπτώσεις», επιτρέπεται (σύμφωνα με τους δικαστές) απόκλιση από το Σύνταγμα, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η ύπαρξη και η λειτουργία του κράτους. Σύμφωνα με το δικαστή Ιωσηφίδη , στην υπόθεση Mustafa Ibrahim (1964),16 οι προϋποθέσεις που πρέπει να ικανοποιούνται προτού το δόγμα αυτό μπορεί να καταστεί εφαρμοστέο είναι οι εξής:
1. επιτακτική και αναπόφευκτη ανάγκη ή εξαιρετικές περιστάσεις,
2. καμιά άλλη εφαρμόσιμη θεραπεία,
3. το μέτρο που λαμβάνεται πρέπει να είναι ανάλογο στην ανάγκη και
4. πρέπει να είναι προσωρινού χαρακτήρα και να περιορίζεται στη διάρκεια των εξαιρετικών περιστάσεων.

Όταν οι περιστάσεις είναι εξαιρετικές, τότε αναστέλλονται τα «μη αναγκαία» - ποιος όμως ορίζει τι είναι αναγκαίο και τι μη αναγκαίο; Σύμφωνα με τον Καρλ Σμιτ, «κυρίαρχος είναι αυτός που αποφασίζει πότε έχουμε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» (Schmitt, 1994: 17). Εκεί αναστέλλεται η «ομαλότητα» ή «κανονικότητα», εκεί είναι η αρχή που προηγείται της κανονικότητας. Τι γίνεται όταν βρισκόμαστε σχεδόν μόνιμα πλέον, ή τουλάχιστον παρατεταμένα, σε μια εξαιρετική κατάσταση, πολύ ειδική και προσωρινή; Στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης το σύνταγμα αναστάληκε για 14 χρόνια, στην Κύπρο για 45 χρόνια και συνεχίζουμε. Πότε επιτέλους θα τεθεί ως συνταγματικό το ζήτημα αυτής της μόνιμης απόκλισης; Δύσκολο να προβλέψουμε – μπορεί να έχει ήδη τεθεί.

Το σημαντικό είναι ότι η σημερινή επίκλησης της κατάστασης εκτάκτου ανάγκη δεν μπορεί να γίνεται στο κενό ιστορίας. Η επίκληση της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης σήμερα γίνεται κατά βάση από τους προνομιούχους, και αρθρώνεται πιο έντονα από τους πιο ένθερμους απολογητές του δόγματος της ανάγκης που θέλει αν δικαιολογήσει την ελληνοποίηση της ΚΔ ως φυσιολογικό αποτέλεσμα της πλειοψηφικής λογικής.
Ωστόσο, σαφέστατα υπάρχει πόλωση που πρέπει να διερευνηθεί για να καταλάβουμε τι ακριβώς συμβαίνει . Από τη διαφωνία/διχογνωμία που εκφύεται στην παρούσα πόλωση αναδύεται η ουσία της πολιτικής σήμερα εφόσον μέσα από αυτή συντελείται η διαδικασία «μερισμού του αισθητού», σύμφωνα με την «αρχή ότι και το κενό και το συμπλήρωμα είναι απόντα».17 Η παρούσα διαφωνία δημιουργεί νέα κοινωνικά και πολιτικά δεδομένα.

Η επίκληση της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης στην Κύπρο: Το Σκηνικό Κρίσης, κενού εξουσίας και ηθικού πανικού

Ανάμεσα στις διάφορες παραδοξότητες που συναποτελούν αυτό που ως κύπριοι αρεσκόμαστε να ονομάζουμε «κυπριακή εξαίρεση»,18 έχουμε το τελευταίο περιστατικό μιας καταρρακτώδους επίκλησης της «κατάστασης εκτάκτου ανάγκης» ως διεξόδου από την «κρίση», μια ακόμα παραδοξότητα: Δεν είναι η κυβέρνηση που επικαλείται την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Στην κεφαλή της εκτελεστικής εξουσίας έχουμε τον Δημήτρη Χριστόφια, και το ΑΚΕΛ, που τυπικά έχει σύμφωνα με το άρθρο 37 του συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας Ο Πρόεδρος είναι «Αρχηγός της Πολιτείας». Κι όμως ούτε καν τυπικά ο πρόεδρος ΚΔ δεν είναι κυρίαρχος: αν ισχύει η ρήση του Καρλ Σμιττ ότι «Κυρίαρχος είναι όποιος αποφασίζει για το καθεστώς εκτάκτου ανάγκης»,19 τότε σύμφωνα με το άρθρο 183 του συντάγματος, ατή η αρμοδιότητα ανήκει στο υπουργικό συμβούλιο και ο πρόεδρος και αντιπρόεδρος έχουν δικαίωμα αρνησικυρίας.20 Υπόκειται δε στην έγκριση της Βουλής21 και ισχύει αν εγκριθεί από τη νομοθετική εξουσία για δύο μήνες (άρθρο 183.6).

Είναι λοιπόν η «αντιπολίτευση» στο σύνολο της η οποία μάλιστα από την πρώτη κιόλας στιγμή, επικαλείται την «έκτακτη ανάγκη»: το apparatus ή dispositivo/dispositif, η κινητήρια δύναμη πίσω από την προδιάθεση ή διαθετικότητα, είναι η αντιπολίτευση, καλώντας τον πρόεδρο να παραιτηθεί ως πράξη «σωτήρια για τη χώρα» και «πράξη πατριωτισμού» ως «διέξοδο από την κρίση και την αστάθεια».22 Με τον πιο επίσημο τρόπο ο ηγέτης της αξιωματικής αντιπολίτευσης όχι μόνο απαιτεί παραίτηση του πρόεδρου, πράγμα που πιθανόν να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο θεσμικό ρόλο της αντιπολίτευσης που είναι αντιπολιτεύεται, όπου μας υπενθυμίζει και ο Winston Churchill. Το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι ένας και κατά τεκμήριο ευφυής πολιτικός και περισπούδαστος δικηγόρος, ο Νίκος Χρύσανθου Αναστασιάδης μιλά για σκοπούς που «συνταγματικά να αδυνατείς να υλοποιήσεις" και για «επανίδρυση του κράτους»:23
«Ένας πραγματικός ηγέτης θα έπρεπε να βρει το θάρρος να αναλάβει τις δικές του πολιτικές ευθύνες με ό,τι αυτό συνεπάγεται".

Μετά από παρέμβαση μέλους του πολιτικού γραφείου, ότι θα έπρεπε να ζητηθεί ξεκάθαρα η παραίτηση του προέδρου Χριστόφια, ο κ. Αναστασιάδης απάντησε:
«είπαμε τα ίδια πράγματα με τη διαφορά ότι υπάρχει και πολιτικός τρόπος έκφρασης αυτού που θέλεις και που ενδεχομένως συνταγματικά να αδυνατείς να υλοποιήσεις».

Ο λόγος του κ. Αναστασιάδη είναι καθαρός: οι ευθύνες για την τραγωδία στο Μαρί είναι συγκεκριμένες και βαρύτατες. Υπάρχουν, είπε, ευθύνες διοικητικές, πειθαρχικές και ποινικές. Αλλά πρόσθεσε, υπάρχουν κυρίως ευθύνες εξόχως πολιτικές, τόσο μεγάλες όσο και το μέγεθος της καταστροφής.

"Πρόκειται για ευθύνες που προκύπτουν από σειρά ολέθριων πολιτικών επιλογών και βεβαίως από μια ασύγγνωστη κυβερνητική ανεπάρκεια".
[…] Ο πρόεδρος Χριστόφιας, γνώριζε και "φέρει ακεραία και συνολική την πολιτική ευθύνη. Αυτός φέρει την συνολική πολιτική ευθύνη για την ανεπάρκεια της κυβέρνησής του.
[…] Ένας πραγματικός ηγέτης, δήλωσε ο πρόεδρος του ΔΗΣΥ "δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από ερευνητικές επιτροπές ούτε πίσω από τις δεδομένες ευθύνες των υπουργών του, ούτε να διαμοιράζει ευθύνες σε άλλους αλλά και να επιδιώκει προκαταβολικά την δική του αυτοεξαίρεση.

Το εκπληκτικό για ηγέτη της παράταξης που έχει δώσει πολιτική στέγη στη ΕΟΚΑ Β’, είναι η δήλωση του ότι χαίρεται, "γιατί έχει ακούσει από το ΔΗΚΟ να εκφράζεται μια ίδια στην ουσία της πολιτική πρόταση για την επανίδρυση του κράτους". Έδωσε δε το στίγμα της επανίδρυσης που ονειρεύεται όταν κατηγόρησε την κυβέρνηση για «εμμονές στον τρόπο διαχείρισης του Κυπριακού και στην οικονομική πολιτική» και τόνισε ότι απαιτείται ένα άλλο μοντέλο κράτους, «ένα κράτος που να τρέχει στους ρυθμούς της εποχής, ένα κράτος-στρατηγείο».

Ωστόσο, όπως όλοι γνωρίζουμε αναγκαία προϋπόθεση της όποιας επανίδρυσης προηγείται η κατάργηση του υφιστάμενου κράτους. Και ως νομικός ξέρει τι σημαίνει αυτό. Ως πολιτικός του χώρου της «μεγάλης Δεξιάς» γνωρίζει τι είναι ιστορικό προηγούμενο στην Κύπρο από τον ιδεολογικό του χώρο. Είναι φανερό ότι ως παράταξη, θεωρεί ότι όχι μόνο έχει πλέον αποποιηθεί από κάθε πολιτική/ηθική ευθύνη για το πραξικόπημα του 1974 με τον ΝΑΙ στο σχέδιο Ανάν,24 αλλά ακόμα και ο Σωτήρης Νικολάου Σαμψών αποκαλεί τον Χριστόφια «εγκληματία». Για αποφυγή παρεξήγησης π.χ. μην κατηγορηθώ κιόλας για περίεργο «βιολογικό ρατσισμό» από απολογητές του της λογικής της «κατάστασης εκτάκτου ανάγκης» που δεν είναι παρά λογικής της λήθης για το 1974,25 αναφέρομαι στον πολιτικό Σωτήρης Σαμψών, βουλευτή που αισθάνεται άνετα που εκφράζει τον ΔΗΣΥ ως αναπληρωτής εκπρόσωπος, ο οποίος επίσης μιλά σε εκδηλώσεις του νεοναζιστικού ΕΛΑΜ (αδελφής οργάνωσης της «Χρυσής Αυγής») για τον πατέρα του, τον οκταήμερο Νικόλαο Σαμψών.26

Στις 10 Αυγούστου και πάλι ο πρόεδρος του Δημοκρατικού Συναγερμού Νίκος Αναστασιάδης ζήτησε την παραίτηση του Κύπριου Προέδρου Δημήτρη Χριστόφια, για τη φονική έκρηξη στη ναυτική βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί.27
«Η ανάληψη πολιτικών ευθυνών από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για την τραγωδία στο Μαρί δεν θα μπορούσε παρά να συνεπάγεται την παραίτηση του Προέδρου».

Αυτά δήλωσε ο κ. Αναστασιάδης, ύστερα από συνάντηση με αντιπροσωπεία αγανακτισμένων πολιτών που του παρέδωσαν υπόμνημα με πάνω από 10.000 υπογραφές για παραίτηση του κ. Χριστόφια. Σε παρόμοιο μήκος κύματος κινούνται οι δηλώσεις στελεχών του κόμματος και κυρίως νομικοί του χώρου. Για παράδειγμα μετά το πέρας της ακροαματικής διαδικασίας όπου παρουσιάστηκε ο πρόεδρος Χριστόφιας, δήλωσε στους δημοσιογράφους ο εκ των δικηγόρων των συγγενών και μέλος της ηγεσίας του ΔΗΣΥ, Chris Τριανταφυλλίδης δήλωσε:
"Στις 11 Ιουλίου 2011 πέθαναν δεκατρείς ήρωες και στις 5 Σεπτεμβρίου 2011 απέθανε η Δημοκρατία, διότι ο Πρόεδρος Χριστόφιας, ο οποίος ορκίσθηκε στο Σύνταγμα να υπερασπισθεί τη Δημοκρατία, αντέδρασε σε απόλυτα δικαιολογημένες αντιδράσεις των συγγενών, οι οποίοι είπαν ότι δεν άκουσαν σήμερα το μέα κούλπα."

Και συνέχισε ο κ. Τριανταφυλλίδης
"Νομίζω ότι πλέον, πρόσθετα όλων των άλλων λόγων, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν έχει πλέον ούτε ηθικό, ούτε άγραφο συνταγματικό δικαίωμα να παραμένει στην καρέκλα όπου τον εξέλεξε ο λαός, διότι δεν είναι αυτόν τον Πρόεδρο που είχε υπ' όψη όταν εξέλεγε τον Πρόεδρο ο λαός, τον καιρό που τον εξέλεξε."

Η συγχορδία στην επίκληση «κατάστασης εκτάκτου ανάγκης» συνεχίζει κανονικά. Αυτή τη φορά το μικροσκοπικό, πλην όμως μεγαλόστομο «Κίνημα Οικολόγων», σε ανακοίνωσή του εν όψει της συνάντησης με τους αγανακτισμένους πολίτες, ανέφερε ότι η κυβέρνηση αδιαφορεί και αδυνατεί να αντιληφθεί τις ανησυχίες και την οργή μεγάλου μέρους του κυπριακού λαού. Η ανακοίνωση προσθέτει ότι
"η μόνη λύση είναι η παραίτηση της κυβέρνησης και η προκήρυξη εκλογών, εν όψει του γεγονότος ότι ο Δημήτρης Χριστόφιας έχει απορρίψει εισήγηση για σχηματισμό κυβέρνησης έκτακτης ανάγκης από μη κομματικές προσωπικότητες, η οποία θα διαμορφώσει νέο πρόγραμμα κυβερνητικής πολιτικής για να ξεπεραστεί η οικονομική, κοινωνική, ενεργειακή και περιβαλλοντική κρίση."

Στη ίδια λογική ο αντιπρόεδρος του ΔΗΚΟ θεωρεί ότι αποδείχτηκε «πέραν πάσης αμφιβολίας ότι ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι πολιτικά υπεύθυνος για την τραγωδία» και ευελπιστεί «ότι, επιτέλους, θα αναλάβει την βαρύτατη πολιτική ευθύνη που του αναλογεί και θα πράξει αυτό που επιβάλλεται».28

Στο ίδιο μήκος κινείται και ο δικηγόρος, πρώην δικαστής του ΕΔΑΔ , Λουκής Γ. Λουκαΐδης, ο οποίος εμμένει σε ποινικές και πολιτικές ευθύνες του προέδρου:
«Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας όφειλε αντρίκια να αναλάβει την ευθύνη και να αποσυρθεί».29

Εκ μέρους οικογένειας θυμάτων κατάθεσε αγωγή κατατέθηκε στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας με κλίμακα εξόδων τα €2 εκατ. και άνω. Πρόκειται για την πρώτη αστική αγωγή που καταχωρείται στο Δικαστήριο σε σχέση με τη φονική έκρηξη στο Μαρί, και επιρρίπτει ευθύνες στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια.30 Οι ανακοινώσεις αναφέρονται σε αγωγή εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας,
«σαν αποτέλεσμα της εγκληματικής αμέλειας του Προέδρου της Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια και άλλων φορέων της κρατικής εξουσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας»
Ο δικηγόρος οικογένειας Λουκής Λουκαϊδης δήλωσε σε κανάλι που ενθαρρύνει την αποκαθήλωση του προέδρου Χριστόφια, το Sigmalive, ότι δεν υπήρχε άλλη οδός και λογική θεραπεία, διότι «έχουν παραβιαστεί πολλά δικαιώματα των οικογενειών», αλλά ξεκαθάρισε ότι πρόκειται για αγωγή εναντίον της κυπριακής δημοκρατίας και όχι κατά του Δημήτρη Χριστόφια ο οποίος έχει ασυλία, εμμένοντας ωστόσο ότι «υπεύθυνοι για εγκληματική αμέλεια είναι ο Δ. Χριστόφιας και άλλοι φορείς της Κ.Δ». Κύριος ομιλητής σε εκδηλώσεις έξω από το προεδρικό των αγανακτισμένων - αφυπνισμένων πολιτών έξω από το Προεδρικό στις 5.9.2011, ο πρώην δικαστής, πρώην γενικός εισαγγελέας νομικού σύμβουλου ομάδας εθελοντών υποστήριξε ότι
«οι ψεύτες και οι ανίκανοι δεν δικαιούνται να κυβερνούν την τύχη του ταλαιπωρημένου Κυπριακού λαού».31

Στην ίδια ομιλία του αναφέρει,
"Με το Μαρί ξύπνησε η ανθρωπινή αξιοπρέπεια και η αγανάκτηση για την αδικία,
…Βροντοφωνάζουμε «τι δεν ανεχόμαστε την αδικία και τους εγκληματίες και την ανεπάρκεια της παρούσας Κυβέρνησης
… δεν δεχόμαστε να είμαστε υποχείριο του κάθε ανάξιου πολιτικού.
… οι θεσμοί του κράτους πρέπει να κερδίζουν τον σεβασμό των πολιτών
.«αν αυτοί, που διαχειρίζονται τους θεσμούς δεν καταφέρουν να πετύχουν τον σεβασμό, χάνουν την εμπιστοσύνη του λαού, ο οποίος δικαιούται να ζητά την παραίτηση του.32
"

Παρόμοια ακούμε τα ίδια πράγματα από τη μεριά των αυτοκλήτως διορισμένων «εκπρόσωπων» ή «αντιπρόσωπων» στα ΜΜΕ των «αγανακτισμένων- αφυπνισμένων». Ποιος εξέλεξε την ομάδα που αυτοπαρουσιάζεται ως ηγεσία, να συναντιέται με πολιτικά κόμματα και που αποφάσισε να προβάλει και δικό της μανιφέστο;33 Πώς ακριβώς αποφασίστηκαν τα σλόγκαν και τα βασικά τους αιτήματα; Εξάλλου η ομάδα αυτή αμφισβητείται έντονα από άλλους αγανακτισμένους.34

Οι συνταγματικές ευθύνες του προέδρου

Αυτό το «άλμα» στη λογική ότι «εφόσον ο πρόεδρος έχει τελικά την πολιτική ευθύνη ως η κεφαλή του κράτους» (κι ας μην έχει κανένα συνταγματικό δικαίωμα να επεμβαίνει σε κάθε υπουργείο κι ας μην έχει και συνταγματική πολιτική ευθύνη στα του κάθε υπουργείου, αλλά έχει τη συνολική- συλλογική ευθύνη) είναι «δολοφόνος», δηλαδή ποινικά υπεύθυνος. Όπως ένας σοβαρός νομικός υποδεικνύει,
Ο Πρόεδρος διορίζει τους Υπουργούς και έχει δικαίωμα να τους παύει, αλλά δεν έχει δικαίωμα να αναμειχθεί στις εκτελεστικές εξουσίες που το Σύνταγμα τούς δίνει. Αν διαβάσει κάποιος το Σύνταγμα θα δει ότι ο Πρόεδρος, εκτός από το δικαίωμα να διορίζει και να παύει Υπουργούς, έχει ορισμένες εκτελεστικές εξουσίες, μερικές από κοινού με τον Αντιπρόεδρο, που δεν περιλαμβάνουν αρμοδιότητα σε θέματα που εμπίπτουν στις εκτελεστικές εξουσίες των Υπουργών. Άρα λοιπόν είχαμε παραιτήσεις των πολιτικών προϊστάμενων, που ήταν οι κεφαλές των δύο υπηρεσιών που είχαν ανάμειξη στο θέμα της διαχείρισης του φορτίου των πυρομαχικών.35

Σε ένα άλλο επίπεδο αλλά θεωρώντας ότι την πολιτική ευθύνη κινούνται και φιλελεύθεροι διανοούμενοι. Για παράδειγμα, ο Μιχάλης Ατταλίδης σε τηλεοπτική παρέμβαση του σχολιάζει το ζήτημα «υπουργικής» και «συλλογικής ευθύνης» ως η ευρωπαϊκή νορμάλ συνταγματική κατάσταση. Πρώτον, προφανώς επεκτείνει το ζήτημα των λεγόμενων “conventions of the constitution”,36 τις άγραφες συνταγματικές συνθήκες/συμβάσεις του Βρετανικού συντάγματος, ενός παράδοξου συστήματος διακυβέρνησης, ως το Ευρωπαϊκό παράδειγμα το οποίο θα έπρεπε να αγγίξει επιτέλους και την Κύπρο. Στην Κύπρο δεν έχουμε αυτή την ανωμαλία του «άγραφου συντάγματος». Το σύνταγμα είναι γραπτό και σαφές. Η επίκληση «άγραφων κανόνων» είναι έξω και πέρα από κάθε σύγχρονη συνταγματική θεωρία και πρακτική. Συνιστά, κατά τη γνώμη μου, συνταγματική εκτροπή. Για να είμαι δίκαιος προς τον Ατταλίδη, δε μίλησε ρητώς για συνταγματική ευθύνη, αλλά για ανάληψη πολιτικής ευθύνης- στην περίπτωση της τραγωδίας στο Μαρί οι καθ’ ύλην Υπουργοί Άμυνας και Εξωτερικών και ο Αρχηγός παραιτήθηκαν, ενώ ο υπαρχηγός παύτηκε.

Ασφαλώς, κάθε πρωτοετής της Νομικής θα γνωρίζει τη διαφορά της «ατομικής υπουργικής ευθύνης» και της «συλλογικής ευθύνης» στο κοινοβουλευτικό σύστημα διακυβέρνησης της Βρετανίας. Θα γνωρίζει επίσης ότι στην Κύπρο έχουμε προεδρικό σύστημα, όπως στις ΗΠΑ, με σαφή διαχωρισμό εξουσιών και αρμοδιοτήτων ανάμεσα στην εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική εξουσία.

Η ανάληψη πολιτικής ευθύνης και παραίτησης ή παύσης υπουργών είναι καθιερωμένη πλέον πρακτική, έστω κι αν δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι κώδικες για το πότε ο υπουργός θα πρέπει να αναλάβει ευθύνη για πράξεις των υφιστάμενών του ή για ότι τέλος πάντων πήγε στραβά στον τομέα του. Πότε ο πρόεδρος έχει την ευθύνη και πότε πρέπει να παραιτηθεί, είναι ένα ζήτημα που πρέπει να κρίνεται με βάση τα συγκεκριμένα της κάθε περίπτωσης. Στα προεδρικά συστήματα, ή τέλος πάντων όπου υπάρχουν πρόεδροι με κάποια εξουσία πέραν των συμβολισμών, η συνταγματική ευθύνη του προέδρου είναι η συνολική ευθύνη, και έμμεση ευθύνη, το «υπόλοιπο» που απορρέει από την εκτελεστική εξουσία. Αυτό αναλογεί στον πρόεδρο- εξ ου ως θεσμικός άρχοντας, κεφάλι του κράτους, ο πρόεδρος παραδέχτηκε ότι έχει έμμεση ευθύνη. Είναι κάτοχος μιας θέσης που είναι η κεφαλή ενός συντάγματος που αποδεικνύεται προβληματικό, βρίσκεται στο πηδάλιο μιας πολιτικής τάξης πραγμάτων η οποία συνολικά και συλλογικά υποτίμησε τον κίνδυνο. Αυτή την ευθύνη που είναι συλλογική, συμβολικά την ανέλαβε με τον πιο υπεύθυνο τρόπο μπροστά στη διερευνητική επιτροπή του κ. Πολυβίου. Είναι ο μόνος εν ενεργεία Κύπριος πρόεδρος που δέχτηκε να παρουσιαστεί μπροστά σε διερευνητική επιτροπή που συνέστησε του υπουργικό του συμβούλιο.

Σε άλλα σοβαρά περιστατικά αμέλειας ή πράξεις ευθύνης, όπου είχαμε θανάτους δεν πάρθηκαν ποτέ τέτοια μέτρα: π.χ. με το δυστύχημα της αεροπορικής εταιρείας Ήλιος, επί Τάσσου Παπαδόπουλου, ή ο τραγικός θάνατος του ζευγαριού στη Χλώρακα από τις Κυπριακές δυνάμεις ασφαλείας, επί Γλαύκου Κληρίδη. Οι μόνες παραιτήσεις προέδρων διεθνώς που υπάρχουν αφορούν είτε εμπλοκή σε αξιόποινες πράξεις (π.χ. Watergate που οδήγησε στην παραίτηση του Νίξον) ή σεξουαλικά εγκλήματα (π.χ. παραίτηση του προέδρου του Ισραήλ).
Στην Κύπρο συνταγματικά δεν είναι ο πρόεδρος που ασκεί την εκτελεστική εξουσία αλλά το υπουργικό συμβούλιο που διορίζεται από τον πρόεδρο. Το άρθρο 54 ορίζει ανάμεσα σε αλλά ότι,
"… το Υπουργικόν Συμβούλιον ασκεί εκτελεστικήν εξουσίαν επί παντός θέματος πλην των δυνάμει ρητής διατάξεως του Συντάγματος υπαχθέντων εις την αρμοδιότητα Κοινοτικής Συνελεύσεως. Η παρά του
Υπουργικού Συμβουλίου ασκουμένη εκτελεστική εξουσία περιλαμβάνει μεταξύ άλλων
και τα εξής θέματα:
(α) την γενικήν διεύθυνσιν και τον έλεγχον της διακυβερνήσεως της Δημοκρατίας καιτην διεύθυνσιν της γενικής πολιτικής,
(β) τας εξωτερικάς υποθέσεις, περί ως γίνεται μνεία εν άρθρω 50 θεμάτων αυτών,
(γ) την άμυναν και την ασφάλειαν, συμπεριλαμβανομένων των εν άρθρω 50 θεμάτων αυτών,
(δ) τον συντονισμόν και την εποπτείαν πασών των δημοσίων υπηρεσιών,
(ε) την εποπτείαν και την διάθεσιν της ανηκούσης εις την Δημοκρατίαν περιουσίας συμφώνως προς τας διατάξεις του Συντάγματος και του νόμου […]"

Στην Εισαγωγική δήλωση του πρόεδρου της κυπριακής δημοκρατίας, ο Δημήτρης Χριστόφιας κατά την παρουσία του στη μονομελή επιτροπή για τη διερεύνηση της καταστροφικής έκρηξης στο Μαρί υπενθύμισε ότι όλοι πολιτικοί αρχηγοί οι οποίοι είχαν τύχει ενημέρωσης για τους χειρισμούς μας, στήριξαν με δημόσιες δηλώσεις, τους χειρισμούς που έγιναν από πλευράς της κυβέρνησης:
«Κανένας δεν διαφώνησε, ούτε δημόσια ούτε άλλως πως, με την απόφαση για κατάσχεση και αποθήκευση του φορτίου. Κανένας δεν διαφοροποιήθηκε μέχρι και την καταστροφική έκρηξη στο Μαρί στις 11 Ιουλίου.»

[Συνεχιζεται]

Σημειώσεις
1. Το αντικείμενο της πολιτικής πρακτικής είναι τέτοιο που εμφανίζεται στην ανάπτυξη του μαρξισμού από τον Λένιν.
2. Βλ. Agamben, G. (2010) “Introductory Note on the Concept of Democracy”, Giorgio Agamben, et al (2010) Democracy in What State?, The University Press Group Ltd.
3. Βλ. A. Sitas, S. Damodaran, W. Keim, N. Trimikliniotis, Gauging Deviance: Capitalist modernity, deviance and human progress (forthcoming).
4. Βλ. Jacques Rancière Dissensus (Continuum books, 2010) σελ. 36-37: «Thesis 7 Politics stands in distinct opposition to the police. The police is distribution of the sensible (partage du sensible) whose principle is the absence of void and of supplement».
5. Βλ. Stuart Hall, «Δημοκρατία, παγκοσμιοποίηση, και διαφορά», Η Απραγματοποίητη Δημοκρατία, σελ. 30.
6. Ο Mezzadra αντλώντας από την σκέψη του Rancière και τη Bonnie Honig, επεκτείνει το όλο σκεπτικό στην οπτική της αυτονομίας της μετανάστευσης.: «This re-opens the movement of democracy beyond its institutional configuration, moving towards its deepening and requalification in terms that are both intensive and extensive (thus moving beyond the borders of the nation state», Mezzandra, S. The Gaze of Autonomy. Capitalism, Migration and Social Struggles.
7. CYMAR & PUBLIC ISSUE 16η Έρευνα πολιτικής κουλτούρας και εκλογικής συμπεριφοράς, για λογαριασμό του ΡΙΚ, Απρίλιος 2011. Χρησιμοποιώ ασφαλώς με επιφύλαξη για την εξαγωγή γενικών συμπερασμάτων.
8. Βλ. Παναγιώτου, Α. (20110 Τα ΜΜΕ και οι προσπάθειες χειραγώγησης της κοινής γνώμης μετά από την έκρηξη στο Μαρί, http://koinonioloyika.blogspot.com/
9. Αλτουσέρ, Λ. «Σημείωση σχετικά με τους Ιδεολογικούς Μηχανισμούς του κράτους (ΙΜΚ)» http://www.scribd.com/doc/31396816/%CE%9B%CE%BF%CF%85%CE%AF-%CE%91%CE%BB%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%AD%CF%81-%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%A6%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%86%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%BA%CE%B5%CE%AF%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B1
10. Che cos'è un dispositivo? , Ρώμη, Nottetempo, 2006. Στα αγγλικά What is an apparatus?
11. http://rae.com.pt/Agamben_Apparatus.pdf
12. Μωυσής Μπουντουρίδης, «Agamben: Διαθετικότητα και Βεβήλωση», 20.8.07 http://thrymmata.blogspot.com/2007/08/agamben_20.html
13. Ο Μπουντουρίδης τονίζει: «Σύμφωνα τώρα με το Νέον Λεξικόν Ορθογραφικόν και Ερμηνευτικόν Όλης της Ελληνικής Γλώσσης του Δημητρίου Β. Δημητράκου (Αθήναι: Εκδόσεις “Περγαμηναί,” 1959), το επίθετο ‘διαθετικός’ περιγράφει κάποιον ή κάτι που επιδρά κάπου αλλού (“ο επιδρών επί τινος”). Γι’ αυτό το λόγο και μένοντας πιστοί στην επιλογή του Agamben να αποφύγει την απόδοση του όρου ως ‘μηχανισμός,’ προτιμήσαμε να αποδώσουμε στα ελληνικά το ουσιαστικό του dispositivo/dispositif σαν ‘διαθετικότητα,’ που βέβαια αποτελεί έναν τεχνητό νεολογισμό, αλλά βρίσκεται μέσα στο πνεύμα του Agamben, καθώς επίσης και της αρχικής χρήσης του όρου από τον Foucault». «Agamben: Διαθετικότητα και Βεβήλωση», 20.8.07 http://thrymmata.blogspot.com/2007/08/agamben_20.html
14. Μωυσής Μπουντουρίδης, «Agamben: Διαθετικότητα και Βεβήλωση», 20.8.07 http://thrymmata.blogspot.com/2007/08/agamben_20.html
15. Μετάφραση Μ.Μπουντουρίδης, «Agamben: Διαθετικότητα και Βεβήλωση», 20.8.07 http://thrymmata.blogspot.com/2007/08/agamben_20.html
16. “Authoritarian Populism: A Reply to Jessop et al”, New Left Review, May-June 1985, σελ. 115-125.
17. Υπόθεση The Attorney-General of the Republic v. Mustafa Ibrahim and others CLR 195 (CA).
18. Βλ. Jacques Rancière Dissensus (Continuum books, 2010) σελ. 36-37: «Thesis 7 Politics stands in distinct opposition to the police. The police is distribution of the sensible (partage du sensible) whose principle is the absence of void and of supplement».
19. Βλ. Constantinou 2008 και Τριμικλινιώτης 2010.
20. βλ. Πολιτική Θεολογία, ΛΕΒΙΑΘΑΝ, Αθήνα σελ. 19
21. Το ΑΡΘΡΟΝ 183.1 αναφέρει ρητά: «Εν περιπτώσει πολέμου ή ετέρου δημοσίου κινδύνου απειλούντος την ύπαρξιν της Δημοκρατίας ή οιονδήποτε τμήμα αυτής το Υπουργικόν Συμβούλιον κέκτηται την εξουσίαν να προκηρύσση δι’ αποφάσεως αυτού την κήρυξιν καταστάσεως εκτάκτου ανάγκης’ ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας, όμως, ιδία εκάτερος ή από κοινού έχουσι δικαίωμα αρνησικυρίας οιασδήποτε τοιαύτης αποφάσεως ασκούμενον εντός τεσσαράκοντα οκτώ ωρών από της ημέρας, καθ’ ην η απόφασις εκοινοποιήθη εις το γραφείον εκατέρου.»
22. Το ΑΡΘΡΟΝ 183 προβλέπει ως εξής: «4. Προκήρυξις εκδοθείσα συμφώνως ταις ανωτέρω διατάξεσι του παρόντος άρθρου κατατίθεται αμέσως ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων. Εάν η Βουλή των Αντιπροσώπων δεν διατελή εν συνόδω, συγκαλείται αύτη ίνα αποφασισθή όσον οιόν τε ταχύτερον περί τούτου. 5. Η Βουλή των Αντιπροσώπων δικαιούται να απορρίψη ή εγκρίνη την προκήρυξιν περί κηρύξεωςκαταστάσεως εκτάκτου ανάγκης. Εν περιπτώσει απορρίψεως ή προκήρυξις περί κηρύξεως καταστάσεως εκτάκτου ανάγκης δεν έχει ουδεμίαν νομική ισχύν. Εν περιπτώσει εγκρίσεως ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας εκδίδουσι παραχρήμα δια δημοσιεύσεως εις την επίσημον εφημερίδα της Δημοκρατίας την απόφασιν της Βουλής των Αντιπροσώπων.»
23. Π.χ. ευρωβουλευτής του ΔΗΣΥ, που έχασε στις εκλογές του 2008 από τον Δημήτρη Χριστόφια, Γιαννάκης Κασουλίδης, καλεί σε άμεση παραίτηση του προέδρου Χριστόφια και το διορισμό προέδρου κοινής αποδοχής, ο οποίος θα αναλάβει για το υπόλοιπο της θητείας Χριστόφια, με δέσμευση ότι δεν θα διεκδικήσει εκ νέου το χρίσμα, βλ. «Την παραίτηση Χριστόφια ζητά ο Κασουλίδης - Ο Ι. Κασουλίδης εξήγγειλε σχέδιο για διέξοδο από την κρίση και την αστάθεια», Καθημερινή, 28.07.2011 http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=52726 Το πανέλαβε την 1η Αύγουστου, Β. Γιάννη Αντωνίου «Ι. Κασουλίδης: Πατριωτικό καθήκον Χριστόφια η παραίτηση ''O Πρόεδρος δεν μπορεί να χειριστεί τους κρίσιμους 18 μήνες με μία οικονομία στο χείλος του γκρεμού, το Κυπριακό σε αδιέξοδο, την προεδρία της Ε.Ε. και την κρίση εμπιστοσύνης έναντι των θεσμών», Καθημερινή, 01.08.2011 http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=53098
24. Στις 27/7/2011 «Θέμα παραίτησης Χριστόφια έθεσε ο πρόεδρος του ΔΗΣΥ» http://www.inews.gr/162/thema-paraitisis-christofia-ethese-o-proedros-tou-disy.htm)
25. Στην ομιλία στο έκτακτο Παγκύπριο Συνέδριο του Δημοκρατικού Συναγερμού (15.5.2004), ο πρόεδρος του κόμματος Ν. Αναστασιάδης στήριξε με παρρησία το ΝΑΙ στο δημοψήφισμα «χωρίς να ντρεπόμαστε να λέμε σε όσους έδωσαν τη ζωή τους για την ελευθερία αυτού του τόπου, τους ήρωες μας αλλά και τα παιδιά μας πως ύστερα από την καταστροφή του 1974 ότι την πατρίδα ουκ ελάττω παραδώσαμε» (βλ. http://www.disy.org.cy/default_print.asp?id=298 )
26. Το παραπολιτικό σχόλιο της Χαραυγής «Ο γιος του 8ήμερου δεν δικαιούται να μιλά για εγκληματίες», έκανε τον αρθρογράφο της Σημερινής, της γνωστής εφημερίδας που χαρακτήρισε το πραξικόπημα «επάναγκες» να διερωτηθεί: «Αλήθεια, ποια σχέση έχει ο Νίκος Σαμψών με τον Σωτήρη Σαμψών, σε πολιτικό επίπεδο; Σε τι φταίει ο Σωτήρης Σαμψών για το πραξικόπημα και τις ενέργειες του πατέρα του, όταν ο ίδιος ήταν παιδάκι δέκα χρονών; Τι έχει να κάνει ο 10χρονος Σωτήρης Σαμψών με το πραξικόπημα και την εσχάτη προδοσία του ΄74;Και ποια σχέση έχει η τραγωδία της περασμένης Δευτέρας στο Μαρί, με την ένοπλη βία της χούντας και της ΕΟΚΑ Β΄ πριν από 37 χρόνια;» Καταλήγοντας ως εξής: «Είναι προφανές ότι η συνεχής καπηλεία του πραξικοπήματος για να παραπλανεί η Αριστερά για σημερινά λάθη και ιδεοληψίες της, έχει καταντήσει χυδαίο και ανυπόφορο ανέκδοτο» (βλ. Μάριος Δημητρίου, Εξ Αφορμής «Ένα χυδαίο και ανυπόφορο ανέκδοτο», Σημερινή, 16/07/2011).
27. Έτσι επιχείρησε να δικαιολογήσει γιατί μίλησε σε εκδήλωση του ΕΛΑΜ, βλ.Κωνσταντίνου, «Ψήφος να 'νει τζι' ό,τι να 'νει;» Πολίτης, 14.5.2010: «Ο Σωτήρης Σαμψών, αποδέχθηκε πρόσκληση του ακροδεξιού Εθνικού Λαϊκού Μετώπου - Ε.ΛΑ.Μ. (ναι, αυτά τα φασιστοειδή που είχαν επιχειρήσει να κάνουν ρατσιστική πορεία στη Λευκωσία το Δεκέμβρη και ανακόπηκαν από τον κόσμο που αντέδρασε) για να είναι ο ομιλητής σε εκδήλωσή τους για τον πατέρα του, τον «Επταήμερο» Νίκο Σαμψών».
28. Βλ. «Εύθραυστο το πολιτικό σκηνικό στην Κύπρο», 10.09.2011, http://news.pathfinder.gr/greece/cyprus/728614.html (accessed 27.09.2011)
29. Νικ. Παπαδόπουλος (2011) «Πολιτικά υπεύθυνος ο Πρόεδρος Χριστόφιας για την έκρηξη στο Μαρί», 3 –Σεπτεμβρίου, 2011 , http://www.npapadopoulos.com/easyconsole.cfm/id/237 Λευκωσία, 3 Σεπτεμβρίου 2011 (accessed 27.09.2011)
30. ΛΟΥΚΗΣ ΛΟΥΚΑΪΔΗΣ: «Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας όφειλε αντρίκια να αναλάβει την ευθύνη και να αποσυρθεί», Η Μάχη 10.9.2011, http://www.maxhnews.com/content/6574
31. Βλ. ιστοχώρος sigmalive 26/08/2011.
32. Μάριος Δημητρίου, «Ο λαός δεν ανέχεται τα εγκλήματα του κράτους σε βάρος του», Σημερινή, 06/09/2011
33. Βλ. «Βελούδινη Εξέγερση» έγιναν οι εκδηλώσεις των Αφυπνισμένων, Θυροκόλλησαν «Διάταγμα Έξωσης» στην έξοδο του Προεδρικού 05/09/2011, http://www.iefimerida.com.cy/efimerida/page.php?pageID=13&instance_ID=23&newsid=7116
34. Η ηγετική ομάδα, που παρουσίασε το μανιφέστο απαρτιζόταν από τους Κώστα Τσαγγαρίδη, Αντρη – Μακαρία Στυλιανού, Χάρη Στασή και Μαίρη Παραίκα. (Βλ. «Μανιφέστο Αλλαγής των «Αφυπνισμένων Πολιτών», 27/09/2011, http://www.iefimerida.com.cy/efimerida/page.php?pageID=13&instance_ID=23&newsid=7693&newscat=%CE%9A%CF%8D%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%82
35. Με τον υπότιτλο «Αλαζονεία, και... σε ποιόν ανήκει το λαϊκό κίνημα;», ο Πέτρος Ευδόκας
θεωρεί ότι οι έξη ηγέτες «άθελα τους, έχουν γλιστρήσει τώρα και στον κατήφορο της αλαζονείας, ισχυριζόμενοι πως το Συλλαλητήριο είναι δικό τους επίτευγμα, εκείνων των έξι προσώπων», (βλ. Η Ατυχία της Επιτυχίας - Σχήμα, Χρώμα, Λάμψη και Μορφή: Στόχοι, Μεθόδοι και Οργανωτικοί Σχηματισμοί Μετά από την έκρηξη σε Ζύγι και Μαρί, http://cyprusindymedia.org/temp.html ). η επίθεσης αυτή θεωρήθηκε είδηση μάλιστα από την Σημερινή:«Ο εκ των εθελοντών στις κινητοποιήσεις έξω από το Προεδρικό Πέτρος Ευδόκας αποκαλεί τα έξι μέλη της ομάδας εθελοντών αγανακτισμένων αφυπνισμένων πολιτών (Κώστας Τσαγγαρίδης, Άντρη Μακαρία Στυλιανού, Χάρης Στασής, Άγης Παναγίδης, Στέλιος Αθανασιάδης και Μαίρη Παραΐκα) «μιαν ανεπίσημη μεν, αλλά απρόσβατη και ασύδοτη ηγεσία που δεν λογοδοτεί σε κανέναν» και που «πράττει κατά το δοκούν "εκ μέρους όλων" και φροντίζει να συγκαλύπτεται, ώστε να μην μπορούν να της αποδοθούν ευθύνες», (βλ. Μάριος Δημητρίου, «Ασύδοτη ηγεσία» αποκαλεί τους «έξι» Σημερινή 17.9.2011, http://www.inews.gr/147/asydoti-igesia-apokalei-tous-exi.htm).
36. Βλ. Πατρίκιος Παύλου «Περί πολιτικών και άλλων ευθυνών», http://thetrim1.blogspot.com/2011/09/blog-post_9966.html
37. Βλ. για παράδειγμα de Smith and Brazier Constitutional law and Administrative Law. Για τα conventions, βλ.
38. http://www.nadr.co.uk/articles/published/ConstitutionalLaw/Chapter005Conventions.pdf
39. Υπόθεσις υπ’ αρ. 370/74) ΕΠΙ ΤΟΙΣ ΑΦΟΡΩΣΙ ΤΟ ΑΡΘΡΟΝ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ, (1975) 3 C.L.R. 558, 1975 Δεκέμβριος 31
40. Οι Lenearts Van και Nuffel (2005: 719-733) αναφέρονται στις διαδικασίες συνταγματικής σύγκλισης μέσα από το κεκτημένο των «θεμελιωδών δικαιωμάτων» και δεν αποκλείεται εκτός από τα κράτη-μέλη που είναι συμβαλλόμενα μέρη στου Συμβουλίου της Ευρώπης αλλά και η ίδια τη ΕΕ να γίνει συμβαλλόμενο μέρος (βλ. Lenearts Van και Nuffel (2005: 733-734).

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΤΑΣΙΑΣ [ΤΗΣ ΑΡΧΟΝΤΟΚΝΙΤΙΣΑΣ] Μανούσος Φάσης

2011-09-23T05:13:00.000-07:00

Ακόμα ένα του ΜΦ, αφού με κοντράρει ο Λάκης...
------------------------------------------------------------------------------http://www.blogger.com/img/blank.gif---

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΤΑΣΙΑΣ [ΤΗΣ ΑΡΧΟΝΤΟΚΝΙΤΙΣΑΣ]
Μανούσος Φάσης

Ήταν οι μέρες εκείνες
που λυσσάγαν οι μπασκίνες
και σου `ρχότανε ναυτία
όταν περνούσες τα Χαυτεία.

Και εσύ!

Κρατώντας τον "Οδηγητή"
διάβηκες από μπρος μου
λουσμένη με αρώματα Κοττύ
στην μπόχα του υποκόσμου.

Φωνάζαν ΕΝΑ-ΔΥΟ-ΧΙ
στα προποπρακτορεία
μα πέρναγες αγέρωχη
Κνιταρχοντοκυρία.

Κανένας δεν αγόραζε
δεν δίναν σημασία
ήρθα και σ `έπιασα αγκαζέ
και σου `πα "έλα Τασία"

πούλησες δέκα σήμερα
νομίζω πια πως φτάνει
- αρχόντισά μου και κερά-
μάζεψτα μάνι-μάνι

πάμε τα δυό μας κορ-α-κορ
να κάνουμε επανάσταση
να σπάσουμε όλα τα ρεκόρ
Χριστούγεννα κι Ανάσταση.

Κι αν είσαι του δογματικού
σκασίλα μου μεγάλη
πάμε από Ηρώδου του Αττικού
να βγούμε προς Εκάλη.

Κνίτισα αρχοντοκνίτισα
παλαιοημερολογήτισα
να γίνουμε ένα εγώ κι εσύ
δόγμα και ανανέωση.

Θα το πατήσω το πεντάλ
μέχρι 90 και100.
Διάβαζε εσύ τον Ρόζενταλ
για μένα η λίρα εκατό.

Πάμε σ`ένα κρυφό κουτούκι
να φάμε πίτσα ή πεϊνιρλί
να μου κάνεις λούκι-λούκι
να σου δείξω ένα λιλί.

Θα κάνεις σου, θα κάνω μου
κι ό,τι άλλο θες ακόμα
κι απά στην ώρα του χαμού
θα σου φωνάξω: "Ένα είν` το Κόμμα".

ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ / ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΦΑΣΣΗΣ, Femina aeterna

2011-09-22T11:23:00.000-07:00

Διαβάζω το βιβλιο του Αναγνωστάκη Ο ποιητής Μαούσος Φάσσης. Η ζωή και το έργο του. ία πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης, Αθήνα, Στιγμή, 1987, 1996.

Παραθέτω ένα ποίημα που μ' άρεσε και αλιέυσα πό το ιντερνετ...

----------------------------------------------------
ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ / ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΦΑΣΣΗΣ, Femina aeterna
06.07.2010

Eγώ αγαπούσα πάντα την Ελένη
όμως αυτή δε μου ’κανε τη χάριν,
δεν αγαπούσε εμένα αλλά τον Λένιν
και μου ’σκισε όλα τα βιβλία του Μπουχάριν.

Καυγάδες όλη νύχτα για το Κόμμα,
για τον Στάλιν, τον Τρότσκι ή τον Γκράμσι.
Α! δεν μπορούσε να τραβήξει πολύ ακόμα,
του έρωτά μας ήταν προφανής η κάμψη.

Εγώ να θέλω σεξ — και να το κάνει
λες από υποχρέωση σαν κότα,
να βιάζεται να σηκωθεί απ’ το ντιβάνι
να ξαναπιάσει το «Πρόγραμμα του Γκότα».

Δεν ήθελε παιδιά και babylino
μάθαινε ρωσικά μετά μανίας
μου ’χε κρεμάσει και στον τοίχο το Κρεμλίνο
και έβριζε το καθεστώς της Ρουμανίας.

Παιδιά, μακριά από γυναίκα οργανωμένη,
αντί για έρωτες σας περιμένουν τάφοι,
εκεί που λες πως την κρατάς γερά δεμένη
έρχεται και σ’ την παίρνει ένας Καντάφι.

Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης, 1987

Σεμινάριο ευαισθητοποίησης στους τομείς της μη διάκρισης και της ισότητας για οργανώσεις και πολίτες

2011-09-19T19:55:00.000-07:00

Ημερομηνία: 12 Νοεμβρίου 2011 (Σάββατο)
Ωρα 9.00 – 16.00
Χώρος: Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Αίθουσα: Gallery Restaurant (δίπλα από το Cine Studio)
Γλώσσα: Ελληνικά
Πληροφορίες: Κορίνα Δημητρίου, τηλ. 99561660, oflamcy@logos.cy.net

• Είσοδος ελεύθερη αλλά απαραίτητη η εγγραφή εκ των προτέρων.
• Τελευταία ημερομηνία εγγραφής: 20 Οκτωβρίου 2011.
• Συνοδοί για άτομα με αναπηρία μπορούν να διευθετηθούν.

Σεμινάριο ευαισθητοποίησης στους τομείς της μη διάκρισης και της ισότητας για οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών

To Human European Consultancy σε συνεργασία me to Migration Policy Group και με τοπικό εταίρο τη Συμφιλίωση οργανώνουν μονοήμερο σεμινάριο που απευθύνεται στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών με θέμα την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, ηλικίας, αναπηρίας, θρησκείας ή πεποίθησης και σεξουαλικού προσανατολισμού. Παρότι το φύλο δεν καλύπτεται συγκεκριμένα σε αυτό το πρόγραμμα κατάρτισης, η διάσταση του φύλου ενσωματώνεται σε όλες τις δραστηριότητες.

Το σεμινάριο στοχεύει στο να αναπτύξει την ικανότητα της κοινωνίας των πολιτών στην καταπολέμηση των διακρίσεων. Το πρόγραμμα του σεμιναρίου, που σχεδιάστηκε από διεθνή ομάδα εμπειρογνώμων, θα επικεντρωθεί στη Συλλογή πληροφοριών και το σχεδιασμό δράσεων από τις ΜΚΟ, στη σχέση των ΜΚΟ με τα ΜΜΕ και στους Κώδικες Καλής Πρακτικής.

Το εγχειρίδιο βασίζεται στην εμπειρία και το υλικό που αναπτύχθηκαν από προηγούμενα σεμινάρια που οργανώθηκαν στην Κύπρο από τους ίδιους εταίρους το 2005, 2007 και 2008. Το νέο σεμινάριο συνεχίζει αυτό το έργο, καθώς συμπληρώνει τα προηγούμενα προγράμματα, αποσκοπώντας συγκεκριμένα στη βελτίωση του αντίκτυπου και της αποτελεσματικότητας των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών όσον αφορά την υλοποίηση και προώθηση πολιτικών στον τομέα της ισότητας και της καταπολέμησης των διακρίσεων.